Kiểm tra cả hồ sơ và thực tế triển khai
Việc sử dụng nhà thầu phụ là hoạt động bình thường trong quá trình triển khai nhiều gói thầu, nhất là các dự án có quy mô lớn, yêu cầu nhiều lĩnh vực chuyên môn. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát chặt chẽ, việc phân giao công việc cho nhà thầu phụ có thể bị lợi dụng để chuyển giao phần việc thuộc trách nhiệm của nhà thầu chính, làm phân tán trách nhiệm và ảnh hưởng đến tiến độ, chất lượng dự án.
Đây cũng là vấn đề được đặt ra tại Công văn số 14422/BTC-QLĐT ngày 12/9/2026 về chấn chỉnh quản lý, sử dụng nhà thầu phụ do Bộ Tài chính vừa ban hành.
Yêu cầu chấn chỉnh được đưa ra trong bối cảnh Chỉ thị số 12/CT-TTg ngày 3/4/2026 của Thủ tướng Chính phủ đã chỉ rõ hoạt động đấu thầu tại một số cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp chưa thật sự bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả; tình trạng tiêu cực, tham nhũng, trục lợi thông qua dàn xếp, thông thầu, chuyển nhượng thầu trái pháp luật vẫn diễn biến phức tạp; một số nhà thầu, nhà đầu tư thực hiện hợp đồng chậm, chưa bảo đảm tiến độ và chất lượng.
Theo Bộ Tài chính, các đơn vị phải tăng cường kiểm tra, giám sát nội bộ đối với việc thực hiện hợp đồng và sử dụng nhà thầu phụ tại những gói thầu, dự án thuộc phạm vi quản lý.
Trọng tâm kiểm tra là các gói thầu, dự án quan trọng, trọng điểm; gói thầu có giá trị lớn, chậm tiến độ, có nhiều thành viên liên danh hoặc sử dụng nhiều nhà thầu phụ. Những tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm hoặc thiếu trách nhiệm trong thực hiện hợp đồng, quản lý nhà thầu phụ phải bị xử lý nghiêm.
Đối với các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước, Bộ Tài chính yêu cầu chỉ đạo chủ đầu tư rà soát toàn bộ danh sách nhà thầu phụ, nhà thầu phụ đặc biệt nếu có; đồng thời xác định rõ phạm vi, khối lượng, giá trị và tỷ lệ công việc dành cho nhà thầu phụ trong hợp đồng đã ký.
Việc bổ sung, thay thế nhà thầu phụ hoặc thay đổi phạm vi công việc sử dụng nhà thầu phụ so với hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất phải được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm không dẫn đến chuyển nhượng thầu trái quy định.
Điểm đáng chú ý là hoạt động kiểm tra không chỉ dừng ở hồ sơ, danh sách đăng ký hoặc hợp đồng giữa các bên. Chủ đầu tư phải tăng cường kiểm tra thực tế việc nhà thầu trực tiếp tổ chức thực hiện những phần công việc thuộc trách nhiệm của mình.
Nội dung kiểm tra bao gồm việc huy động nhân công, thiết bị, vật tư và các tổ chức, cá nhân tham gia thực hiện gói thầu. Qua đó, chủ đầu tư có cơ sở xác định đúng chủ thể đang trực tiếp thực hiện từng phần công việc, đối chiếu với hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất và hợp đồng đã ký.
Yêu cầu này nhằm khắc phục tình trạng hồ sơ thể hiện nhà thầu chính tổ chức thực hiện nhưng phần việc trên thực tế lại được chuyển cho đơn vị khác. Đặc biệt tại những dự án có nhiều thành viên liên danh hoặc huy động nhiều nhà thầu phụ, việc xác định rõ ai trực tiếp bố trí nhân lực, thiết bị và tổ chức thi công là cơ sở quan trọng để kiểm soát trách nhiệm thực hiện hợp đồng.
Bộ Tài chính đồng thời yêu cầu chủ đầu tư chủ động rà soát, khắc phục những tồn tại, hạn chế trong quản lý hợp đồng, không để các thiếu sót nhỏ tích tụ thành vi phạm lớn. Điều này đặt ra yêu cầu phải phát hiện và xử lý vấn đề ngay trong quá trình thực hiện, thay vì chỉ kiểm tra khi gói thầu đã chậm tiến độ hoặc phát sinh hậu quả.
Chỉ thị số 12/CT-TTg cũng yêu cầu các chủ đầu tư và cơ quan có thẩm quyền tăng cường giám sát việc thực hiện hợp đồng; đôn đốc nhà thầu huy động đầy đủ nhân sự, máy móc, thiết bị và nguồn lực tài chính để bảo đảm tiến độ, chất lượng. Việc lựa chọn, đề xuất sử dụng nhà thầu phụ phải được kiểm soát chặt chẽ, tuyệt đối không để xảy ra chuyển nhượng thầu hoặc sử dụng nhà thầu phụ trái pháp luật.
Nhà thầu chính không được chuyển giao trách nhiệm
Cùng với việc kiểm tra chủ thể trực tiếp thực hiện công việc, Công văn số 14422/BTC-QLĐT nhấn mạnh nguyên tắc: sử dụng nhà thầu phụ không làm thay đổi trách nhiệm của nhà thầu trong hợp đồng đã ký với chủ đầu tư.
Theo đó, nhà thầu chính phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý, kiểm soát chất lượng, tiến độ và các nghĩa vụ khác theo hợp đồng đối với cả phần công việc do nhà thầu phụ thực hiện. Việc một phần công việc được giao cho nhà thầu phụ không đồng nghĩa với trách nhiệm đối với phần việc đó được chuyển khỏi nhà thầu chính.
Đây là yêu cầu then chốt nhằm tránh tình trạng trách nhiệm bị phân tán khi dự án xảy ra chậm tiến độ, không bảo đảm chất lượng hoặc vi phạm các nghĩa vụ đã cam kết. Trước chủ đầu tư, nhà thầu chính vẫn phải chịu trách nhiệm đối với toàn bộ nội dung hợp đồng, kể cả phần công việc do nhà thầu phụ đảm nhiệm.
Trách nhiệm giám sát cũng được đặt ra đối với các đơn vị tư vấn. Tư vấn giám sát, tư vấn quản lý dự án phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm theo hợp đồng tư vấn đã ký và quy định của pháp luật; kịp thời phát hiện, báo cáo chủ đầu tư về những sai sót, vi phạm của nhà thầu trong việc huy động, sử dụng nhà thầu phụ.
Khi xuất hiện dấu hiệu chuyển nhượng thầu trái quy định, chủ đầu tư và các đơn vị liên quan phải kiểm tra, xác minh, đồng thời áp dụng kịp thời những biện pháp thuộc thẩm quyền để ngăn chặn.
Nếu có căn cứ xác định nhà thầu thực hiện hành vi chuyển nhượng thầu trái pháp luật, nhà thầu vi phạm phải bị xử lý theo hợp đồng và quy định của pháp luật. Vụ việc phải được báo cáo người có thẩm quyền xem xét, quyết định cấm nhà thầu vi phạm tham gia hoạt động đấu thầu. Trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật, hồ sơ phải được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền để xem xét, xử lý.
Như vậy, yêu cầu chấn chỉnh không dừng lại ở việc rà soát danh sách nhà thầu phụ hoặc yêu cầu nhà thầu khắc phục thiếu sót. Quá trình kiểm tra phải gắn với xác minh thực tế, xác định rõ hành vi vi phạm và áp dụng biện pháp xử lý tương ứng với tính chất, mức độ của vụ việc.
Một yêu cầu khác là cập nhật, công khai đầy đủ thông tin về kết quả thực hiện hợp đồng và thông tin vi phạm của nhà thầu nếu có đối với các gói thầu, dự án thuộc phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của Luật Đấu thầu. Những thông tin này phải được đăng tải trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia theo quy định.
Việc công khai kết quả thực hiện hợp đồng góp phần hình thành dữ liệu phản ánh sát hơn năng lực và mức độ tuân thủ của nhà thầu. Đây cũng là cơ sở để các chủ đầu tư tham khảo khi đánh giá uy tín, kinh nghiệm thực tế của nhà thầu trong những lần lựa chọn tiếp theo, thay vì chỉ dựa trên thông tin do nhà thầu kê khai.
Đối với hoạt động đấu thầu trong nội ngành tài chính, Bộ Tài chính giao Cục Kế hoạch-Tài chính chủ trì, phối hợp Cục Quản lý đấu thầu và các đơn vị liên quan tăng cường kiểm tra, giám sát theo chức năng, nhiệm vụ được giao.
Hoạt động kiểm tra tiếp tục tập trung vào việc thực hiện hợp đồng và sử dụng nhà thầu phụ tại các gói thầu, dự án quan trọng, trọng điểm của Bộ Tài chính. Việc siết quản lý ngay trong quá trình triển khai sẽ góp phần phòng ngừa vi phạm, giữ kỷ luật thực hiện hợp đồng, đồng thời bảo đảm tiến độ và chất lượng các gói thầu, dự án.
MINH PHƯƠNG