Não xử lý ký ức khi ngủ thế nào

Nguồn ảnh: VnExpress

Tôi thường ngủ không đủ giấc khiến trí nhớ kém. Có phải ký ức được tạo nên trong lúc ngủ, quá trình này diễn ra thế nào? (Hồng Đăng, Đồng Nai)

Trả lời

Trong thời gian cơ thể nghỉ ngơi, não tiếp tục xử lý một phần thông tin đã tiếp nhận trong ngày, đặc biệt là kiến thức, trải nghiệm mới. Khi ngủ, não vẫn làm việc, kích hoạt lại những dấu vết thần kinh hay sự việc liên quan xảy ra ban ngày, từ đó củng cố và tổ chức chúng thành ký ức bền vững hơn.

Quá trình này liên quan đến hồi hải mã (hippocampus), vùng não đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành ký ức mới hay trung tâm xử lý trí nhớ của não. Vào ban ngày, các trải nghiệm, kiến thức mới được ghi nhận tạm thời ở hồi hải mã. Ở giai đoạn NREM (ngủ không chuyển động mắt nhanh), não có thể "phát lại" một phần thông tin đã tiếp nhận trong ngày sau đó truyền tải và nén lại ở vỏ đại nào để hình thành và lưu trữ ký ức lâu dài.

Bác sĩ Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh đang tư vấn cho bệnh nhân. Ảnh minh họa: Bệnh viện cung cấp

Chất lượng giấc ngủ cũng ảnh hưởng đến quá trình xử lý ký ức. Khi giấc ngủ bị gián đoạn, hoạt động tái phát các mẫu thần kinh liên quan đến những trải nghiệm trước đó có thể giảm xuống. Ngược lại, sau khi ngủ bù, hoạt động này được phục hồi một phần. Điều này cho thấy giấc ngủ không chỉ giúp cơ thể nghỉ ngơi mà còn tạo điều kiện để não tiếp tục tái kích hoạt và củng cố những dấu vết ký ức đã hình thành trước đó.

Chất lượng giấc ngủ kém làm gián đoạn quá trình truyền thông tin và tạo ký ức, khiến trí nhớ của bạn kém hơn, khó tập trung và hay quên. Thiếu ngủ và mất ngủ kéo dài làm giảm lưu lượng máu lên não, ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng học tập, ghi nhớ thông tin mới của não bộ.

Tuy nhiên, không phải mọi thông tin trong ngày đều được não lưu lại. Khả năng ghi nhớ còn phụ thuộc vào việc thông tin có được chú ý và mã hóa đầy đủ ngay từ đầu hay không. Ví dụ, bạn ngủ đủ giấc xong học tập hoặc làm việc không tập trung, khả năng ghi nhớ và tổng hợp thông tin buổi tối thường kém hơn.

Não bộ vẫn làm việc ngay cả khi ngủ. Ảnh: Dược phẩm Eco — Não bộ vẫn làm việc ngay cả khi ngủ. Ảnh: *Dược phẩm Eco*

Để não duy trì tốt các hoạt động liên quan đến ghi nhớ và xử lý thông tin, bạn nên chú ý cải thiện chất lượng giấc ngủ. Xây dựng chế độ làm việc, học tập, sinh hoạt, thể dục thể thao và nghỉ ngơi khoa học. Đồng thời, bạn có thể cân nhắc bổ sung các dưỡng chất thiên nhiên như blueberry chứa anthocyanin và pterostilbene kết hợp cùng ginkgo biloba. Các dưỡng chất này có khả năng vượt qua hàng rào máu não, phần nào hỗ trợ chống gốc tự do, bảo vệ tế bào thần kinh và mạch máu não, giúp ngủ ngon và sâu giấc.

Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến
Trung tâm Thông tin Y khoa
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM

Độc giả gửi câu hỏi về bệnh thần kinh tại đây để bác sĩ giải đáp

Trong thời gian cơ thể nghỉ ngơi, não bộ vẫn liên tục làm việc để kích hoạt lại các dấu vết thần kinh từ những trải nghiệm ban ngày nhằm củng cố chúng thành ký ức dài hạn. Quá trình chuyển hóa này diễn ra chủ yếu ở hồi hải mã (hippocampus), nơi tiếp nhận thông tin tạm thời trước khi phát lại vào giai đoạn ngủ không chuyển động mắt nhanh (NREM) rồi truyền tải và nén về vỏ đại não để lưu trữ bền vững. Theo bác sĩ Hoàng Quyết Tiến thuộc Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, chất lượng giấc ngủ đóng vai trò quyết định đến hiệu suất vận hành của chu trình này. Giấc ngủ bị phân mảnh hay mất ngủ kéo dài sẽ trực tiếp làm suy giảm hoạt động tái phát các mẫu thần kinh, giảm lưu lượng máu lên não, từ đó dẫn đến tình trạng suy giảm trí nhớ và kém tập trung. Ngược lại, việc ngủ bù có thể giúp phục hồi một phần hoạt động kích hoạt ký ức bị gián đoạn trước đó. Dù vậy, hiệu quả ghi nhớ còn phụ thuộc vào mức độ tập trung để mã hóa dữ liệu ban đầu, bởi việc ngủ đủ giấc không thể bù đắp hoàn toàn cho sự lơ là trong lúc học tập hay làm việc. Để duy trì chức năng xử lý thông tin tối ưu, mỗi người cần thiết lập lối sống khoa học kết hợp chế độ vận động và nghỉ ngơi hợp lý. Ngoài ra, việc bổ sung các dưỡng chất thiên nhiên như blueberry chứa anthocyanin, pterostilbene cùng ginkgo biloba có thể hỗ trợ bảo vệ tế bào thần kinh, chống gốc tự do và nâng cao chất lượng giấc ngủ.