Không chỉ nhìn vào nhiệt độ cơ thể
Một trong những sai lầm thường gặp khi chăm sóc người mắc cúm A là đánh giá mức độ bệnh chủ yếu qua thân nhiệt. Người bệnh hạ sốt, ăn uống được đôi chút thường khiến gia đình yên tâm, trong khi những diễn biến bất thường về hô hấp hoặc toàn trạng có thể chưa được nhận diện đầy đủ.
Thực tế tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cho thấy, cúm A có thể gây suy hô hấp nặng ở người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính, kể cả khi các triệu chứng ban đầu không quá đặc biệt.
Bệnh nhân HXT, 72 tuổi, có tiền sử tăng huyết áp và tai biến mạch máu não, nhập viện ngày 6/10 trong tình trạng sốt cao, ho khạc đờm, khó thở tăng dần. Kết quả xét nghiệm nhanh dương tính với cúm A. Các bác sĩ ghi nhận viêm phổi nặng, chức năng trao đổi khí suy giảm, người bệnh phải được hỗ trợ hô hấp với nồng độ oxy khoảng 40-50%.
Sau ba ngày điều trị, bệnh nhân đã hết sốt, huyết động tương đối ổn định nhưng tổn thương phổi vẫn nặng, tiếp tục cần hỗ trợ hô hấp. Tiền sử tai biến mạch máu não khiến khả năng ho, khạc đờm suy giảm, làm dịch tiết dễ ứ đọng trong đường thở và gây thêm khó khăn cho quá trình điều trị.
Trường hợp khác tại bệnh viện có tiền sử hút thuốc lá nhiều năm, mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), chỉ sốt khoảng 38°C nhưng khó thở tăng dần trong bốn ngày. Khi được chuyển đến bệnh viện tuyến trung ương, người bệnh đã suy hô hấp nghiêm trọng, phải đặt ống nội khí quản và hồi sức tích cực. Tình trạng tiếp tục diễn biến nặng dù đã được can thiệp.
Hai trường hợp cho thấy, sốt cao không phải điều kiện bắt buộc để cúm A trở nên nguy hiểm. Ở người mắc COPD, đường thở vốn bị viêm và tắc nghẽn kéo dài. Khi nhiễm virus cúm, tình trạng viêm, tăng tiết dịch và tổn thương phổi có thể làm giảm nhanh khả năng trao đổi khí. Với người cao tuổi từng bị tai biến, khả năng ho khạc kém và những bệnh lý đi kèm cũng làm tăng nguy cơ biến chứng.
Vì vậy, khi mắc cúm A, điều cần quan tâm không chỉ là sốt bao nhiêu độ mà còn là người bệnh có thở nhanh hơn bình thường không, có khó thở, đau tức ngực, lơ mơ, kiệt sức hoặc suy giảm khả năng ăn uống hay không. Những thay đổi này cần được đánh giá đúng mức, nhất là khi người bệnh thuộc nhóm nguy cơ cao.
Nguy cơ biến chứng của cúm A không chỉ giới hạn ở người già hoặc người mắc bệnh nền. Trẻ em cũng có thể xuất hiện những biến chứng nghiêm trọng, trong đó có các tổn thương ngoài đường hô hấp.
Tháng 9/2026, Bệnh viện Nhi Trung ương cảnh báo về trường hợp bé gái 4 tuổi trước đó khỏe mạnh, mắc cúm A rồi nhanh chóng xuất hiện co giật, rối loạn ý thức và hôn mê. Dù được hồi sức tích cực, tổn thương não vẫn tiến triển nhanh và bệnh nhi không qua khỏi.
Theo thông tin từ bệnh viện, trường hợp này liên quan đến bệnh não hoại tử cấp tính (ANE), một biến chứng thần kinh hiếm gặp nhưng đặc biệt nghiêm trọng, có thể xuất hiện sau nhiễm virus, trong đó có virus cúm A.
Trước đó, một trường hợp khác được ngành y tế Hà Nội thông tin là bé gái 6 tuổi mắc cúm A (H3N2), diễn biến thành suy đa cơ quan, viêm cơ tim tối cấp và suy tim. Bệnh nhi phải trải qua quá trình điều trị tích cực kéo dài, gồm hỗ trợ tuần hoàn, hô hấp và lọc máu, trước khi sức khỏe ổn định trở lại.
Các trường hợp này cho thấy cúm A không chỉ gây tổn thương đường hô hấp. Trong một số tình huống hiếm gặp, người bệnh có thể xuất hiện biến chứng ở tim, não hoặc nhiều cơ quan cùng lúc. Tuy nhiên, không nên từ những trường hợp đặc biệt này suy rộng rằng mọi trẻ mắc cúm đều có nguy cơ gặp biến chứng tương tự.
Điều quan trọng là cha mẹ cần theo dõi diễn biến sức khỏe của trẻ, không chỉ dựa vào triệu chứng ban đầu. Trẻ sốt, ho, sổ mũi nhưng vẫn tỉnh táo, uống được và hô hấp bình thường có thể được chăm sóc, theo dõi theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Ngược lại, nếu trẻ co giật, li bì, khó đánh thức, thở bất thường hoặc tình trạng toàn thân xấu đi nhanh chóng, gia đình cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.
Ở trẻ nhỏ, việc nhận biết dấu hiệu chuyển nặng đôi khi khó khăn hơn người lớn vì trẻ chưa thể diễn đạt rõ cảm giác khó thở, đau ngực hay mệt mỏi. Do đó, sự thay đổi trong hành vi, khả năng bú, uống, ăn, mức độ tỉnh táo và nhịp thở là những biểu hiện cha mẹ cần chú ý.
Nhóm nguy cơ cao cần được theo dõi sát
Cúm A là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do virus cúm gây ra, lây truyền chủ yếu qua các hạt dịch tiết khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Các triệu chứng thường gặp gồm sốt, ho, đau họng, đau mỏi cơ thể, đau đầu và mệt mỏi. Phần lớn người bệnh hồi phục, nhưng nguy cơ biến chứng tăng ở một số nhóm đối tượng.
Từ thực tế điều trị, ThS, BS Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khuyến cáo người dân chủ động tiêm vaccine phòng cúm hằng năm, nhất là những người thuộc nhóm nguy cơ cao. Đồng thời, cần duy trì vệ sinh tay, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần với người đang có triệu chứng hô hấp. Người mắc cúm cần hạn chế tiếp xúc với người khác để giảm nguy cơ lây nhiễm.
Các gia đình có trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người mắc bệnh mạn tính cần chú ý diễn biến bệnh ngay từ những ngày đầu. Khi xuất hiện triệu chứng nghi ngờ cúm, người bệnh nên được thăm khám để đánh giá tình trạng sức khỏe, xác định hướng điều trị phù hợp, nhất là khi có bệnh nền. Không tự ý sử dụng kháng sinh vì thuốc này không có tác dụng điều trị virus cúm; thuốc kháng virus cũng cần được sử dụng theo chỉ định của bác sĩ.
Đặc biệt, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, thở nhanh, tím tái, đau tức ngực, lơ mơ, kích thích bất thường hoặc sức khỏe xấu đi nhanh chóng. Với trẻ em, những biểu hiện như rút lõm lồng ngực, li bì, co giật, không uống được hoặc có dấu hiệu mất nước đều cần được xử trí y tế kịp thời.
Bộ Y tế khuyến cáo người dân chủ động phòng các bệnh lây truyền qua đường hô hấp bằng những biện pháp phù hợp, trong đó có tiêm vaccine, giữ vệ sinh cá nhân và hạn chế lây nhiễm trong cộng đồng. Vaccine cúm mùa được cập nhật theo các chủng virus lưu hành, vì vậy người dân nên trao đổi với cơ sở tiêm chủng về lịch tiêm hằng năm, nhất là đối với nhóm có nguy cơ cao.
Bên cạnh tiêm phòng, cần thường xuyên rửa tay bằng xà-phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, che miệng và mũi khi ho, hắt hơi, giữ nhà ở và lớp học thông thoáng. Người đang có triệu chứng bệnh đường hô hấp nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đeo khẩu trang khi cần tiếp xúc và thực hiện các biện pháp vệ sinh để giảm nguy cơ lây bệnh.
Khi mắc cúm, người bệnh cần nghỉ ngơi, uống đủ nước nếu không có chống chỉ định và theo dõi sát diễn biến. Không tự ý sử dụng kháng sinh; việc dùng thuốc kháng virus phải theo đánh giá và chỉ định của bác sĩ. Đặc biệt, không tự mua thuốc điều trị theo đơn của người khác hoặc trì hoãn thăm khám khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Tại trường học, gia đình và nơi làm việc, việc phát hiện sớm người có triệu chứng, hạn chế tiếp xúc khi mắc bệnh và chủ động thực hiện vệ sinh phòng bệnh giúp giảm nguy cơ lây lan. Các cơ sở y tế cần tiếp tục truyền thông để người dân nhận biết đúng dấu hiệu cảnh báo, đồng thời bảo đảm việc thăm khám, phân loại và điều trị phù hợp đối với bệnh nhân có nguy cơ cao.
Cúm A không phải lúc nào cũng diễn biến nặng, nhưng cũng không thể mặc định là bệnh nhẹ. Chủ động phòng bệnh, theo dõi đúng dấu hiệu và tìm kiếm hỗ trợ y tế kịp thời là những việc thiết thực giúp hạn chế biến chứng, bảo vệ trẻ em, người cao tuổi và những người có sức khỏe dễ bị tổn thương.
Hà Nguyễn, Thu Trang