Chất lượng phải nhìn vào sự tiến bộ của sinh viên
Lâu nay người ta thường mặc định rằng trường có Tỷ lệ chọi cao, điểm chuẩn cao ắt là trường đại học (ĐH) tốt, có danh tiếng. Tỷ lệ chọi cho thấy mức độ cạnh tranh tuyển sinh, còn điểm chuẩn phản ánh một phần chất lượng đầu vào. Cả hai đều chưa cho biết chất lượng đào tạo. Số giáo sư, bài báo quốc tế, chương trình được kiểm định hay thứ hạng cũng chỉ phản ánh những mặt khác của chất lượng. Vấn đề là sau những năm học, trường đã giúp sinh viên (SV) tiến bộ được bao nhiêu.
VN cần một số ĐH nghiên cứu mạnh, có khả năng cạnh tranh quốc tế và tạo ra tri thức ở trình độ cao nhưng cũng cần những trường mạnh về đào tạo theo định hướng ứng dụng
ẢNH: NHẬT THỊNH
Spencer, Lyle M.; Spencer, Signe M. trong Competence at Work (Năng lực trong công việc) mô tả các thành phần của năng lực như một tảng băng trôi: kiến thức và kỹ năng là phần dễ thấy, còn quan niệm về bản thân, đặc điểm cá nhân và động cơ nằm sâu hơn, khó đo bằng điểm số. Cách nhìn ấy gợi thêm một điều khi bàn về đào tạo: cần quan sát cả cách SV làm việc, ứng xử và chịu trách nhiệm. Chất lượng ĐH nên được nhìn vào sự tiến bộ của SV từ lúc vào trường đến khi tốt nghiệp, từ kiến thức, tư duy, khả năng giải quyết vấn đề, tự học, làm nghề đến nhân cách. Tuyển được người học giỏi là lợi thế; nhà trường vẫn phải cho thấy mình đã đóng góp gì vào sự trưởng thành của họ.
Không nên đồng nhất ĐH tốt với ĐH tinh hoa
Có thể nói đồng nhất ĐH tốt với ĐH tinh hoa cũng làm hẹp cách nhìn về chất lượng.
VN cần một số ĐH nghiên cứu mạnh, có khả năng cạnh tranh quốc tế và tạo ra tri thức ở trình độ cao. Tuy nhiên hệ thống còn cần những trường mạnh về đào tạo theo định hướng ứng dụng, những trường phục vụ tốt nhu cầu phát triển vùng và những trường có thế mạnh chuyên sâu. Dù thuộc loại nào, một ĐH tốt trước hết phải làm tốt sứ mệnh của mình.
Khi xác định sứ mệnh, mỗi trường cần hiểu điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội của địa phương, vùng và đất nước để biết mình có thể đóng góp vào đâu. ĐH ở Đồng bằng sông Cửu Long cần quan tâm đến những vấn đề về nguồn nước, nông nghiệp công nghệ cao, chế biến, biến đổi khí hậu và sinh kế. Trường nằm trong vùng công nghiệp phải hiểu doanh nghiệp đang đổi mới công nghệ thế nào và cần loại nhân lực nào.
Một trường đào tạo cử nhân tốt trong những lĩnh vực xã hội đang cần nhân lực có thể đóng góp thiết thực hơn một trường mang danh "nghiên cứu" nhưng chưa có đóng góp học thuật tương xứng, chất lượng đào tạo còn hạn chế. Mỗi trường cần biết mình mạnh ở đâu, xã hội cần gì ở mình rồi tập trung nguồn lực để làm tốt, thay vì cùng chạy theo một hình mẫu được coi là danh giá.
Mục tiêu Việt Nam có 3 - 5 đại học tinh hoa, đẳng cấp quốc tế
Để VN xây dựng trường ĐH tư thục đẳng cấp: Đầu tư dài hạn, chiến lược khác biệt
Muốn có nhiều ĐH tốt, trong quản lý nhà nước cần tôn trọng sự khác biệt về sứ mệnh và con đường phát triển của các trường. Nhà nước đặt chuẩn chất lượng, bảo vệ người học và yêu cầu giải trình. Việc đánh giá và phân bổ nguồn lực cần phù hợp với sứ mệnh, đồng thời giữ những yêu cầu chung về chất lượng và liêm chính học thuật.
Các trường cần đủ không gian để tổ chức nguồn lực, xây dựng chương trình, tuyển dụng và phát triển thế mạnh riêng, còn chất lượng phải được nhìn vào kết quả thực tế. Khi sắp xếp lại hệ thống ĐH, ghép vài trường thành một trường lớn hơn hay giảm được đầu mối chưa nói lên nhiều điều. Quan trọng là sau sắp xếp, sứ mệnh có rõ hơn, đội ngũ có mạnh hơn, nguồn lực được dùng hiệu quả hơn và SV có nhận được nhiều giá trị hơn trước hay không.
VN cần những ĐH tinh hoa đủ sức vươn tới các đỉnh cao học thuật. Sức mạnh của cả hệ thống còn nằm ở nhiều ĐH tốt: thực hiện rõ trách nhiệm đào tạo, tạo ra tri thức có giá trị và đóng góp thiết thực cho xã hội.