Thanh Niên • 26/09/2026 07:00

Những thay đổi quan trọng để người khuyết tật chinh phục nhà tuyển dụng

Thay vì chỉ mong đợi sự ưu tiên, người khuyết tật phải tự nỗ lực nâng cao năng lực chuyên môn, kỹ năng để đáp ứng yêu cầu công việc của nhà tuyển dụng.

Đó là đúc kết của thạc sĩ tâm lý Thạch Trần Bạch Long, chuyên viên đào tạo tại một công ty giáo dục ở TP.HCM, giảng viên thỉnh giảng tại Viện Ứng dụng Khoa học tâm lý - giáo dục.

Thạc sĩ Long là người bạch tạng, ngoại hình khác biệt và thị lực kém. Hồi mới ra trường, dù đã rải đơn ứng tuyển đến hơn 10 doanh nghiệp trong ngành giáo dục, tâm lý, anh chỉ nhận về những lời từ chối.

"Tự đốt đuốc lên mà đi"

Khi cánh cửa việc làm tại các doanh nghiệp "đóng lại", thạc sĩ Long đã "tự đốt đuốc lên mà đi".

"Đầu tiên, tôi chủ động tham gia các dự án xã hội nhằm tích lũy kinh nghiệm làm việc thực chiến để đưa vào hồ sơ ứng tuyển. Với ngành giáo dục, kỹ năng đứng lớp là quan trọng nhất, nên tôi tự đứng ra tổ chức các lớp học miễn phí. Đây vừa là cơ hội để tôi rèn luyện bản lĩnh giảng dạy, vừa là bằng chứng thuyết phục nhất về năng lực chuyên môn. Song song, tôi đăng ký học thêm các kỹ năng và chứng chỉ đặc thù để tăng độ tin tưởng đối với nhà tuyển dụng", thạc sĩ Long nói.

Tuy nhiên, yếu tố quyết định nhất có lẽ nằm ở sự linh hoạt của thạc sĩ Long khi mới được nhận vào làm. Anh chấp nhận tự nỗ lực thích nghi trước để chứng minh bản thân hoàn toàn đáp ứng được công việc. Khi đã làm việc được một thời gian và có kết quả cụ thể, chàng trai mới thảo luận với cấp trên về vài điều chỉnh nhỏ trong môi trường làm việc để giúp anh tối ưu hóa hiệu suất và cống hiến tốt hơn.

Ông Nguyễn Văn Cử, Phó giám đốc Trung tâm Khuyết tật và Phát triển (DRD), chia sẻ nhiều doanh nghiệp đang có nhu cầu tuyển dụng, tìm đến trung tâm để nhờ kết nối lao động. Tuy nhiên, trung tâm gặp khó khăn trong việc tìm người khuyết tật có đủ trình độ, tay nghề và cả sự quyết tâm để giới thiệu.

"Hiện nay, cơ hội việc làm cho người khuyết tật không chỉ giới hạn trong các công việc lao động phổ thông hay ngành may, thủ công. Tùy thuộc vào năng lực và dạng khuyết tật, người khuyết tật hoàn toàn có thể khởi nghiệp, làm giám đốc thậm chí là bác sĩ, kế toán... Chỉ cần họ quyết tâm", ông Cử nói.

Doanh nghiệp trao cơ hội là chưa đủ

Đồng quan điểm với ông Cử, thạc sĩ Long cũng cho rằng thị trường việc làm hiện nay đã cởi mở và có nhiều tín hiệu tích cực hơn đối với người khuyết tật. Tuy nhiên, không thể phủ nhận áp lực cạnh tranh của ứng viên khuyết tật với hàng trăm ứng viên người bình thường khác cũng rất lớn.

Với kinh nghiệm 2 năm làm việc với người khuyết tật, bà Đoàn Thị Phượng, Giám đốc công ty TNHH Phương Minh Handmade chuyên kinh doanh các sản phẩm thủ công, thẳng thắn nói: "Tạo việc làm cho người khuyết tật cần quá trình kéo dài nhiều tháng với sự đồng hành của người hướng dẫn ở doanh nghiệp".

Doanh nghiệp trao cơ hội cho người khuyết tật chỉ mới là bước đầu tiên. Sau đó còn cần thời gian họ có môi trường làm quen, thực tập rồi mới đánh giá độ phù hợp với nghề nghiệp trước khi chính thức nhận việc.

Từ nhu cầu thực tế đó, ông Nguyễn Văn Ngoan, Giám đốc Trung tâm Bảo trợ Dạy nghề và Tạo việc làm TP.HCM cho biết tiêu chí kết nối việc làm người khuyết tật đơn vị đang hướng tới đó là: đúng người - đúng việc - đúng điều kiện.

Trung tâm mong muốn từng bước chuyển từ cách tiếp cận "doanh nghiệp có việc - người lao động tìm việc" sang "doanh nghiệp cùng tham gia vào quá trình chuẩn bị nguồn nhân lực". Doanh nghiệp nói rõ mình cần gì; cơ sở đào tạo nắm được nhu cầu đó để đào tạo sát hơn; người lao động được chuẩn bị tốt hơn trước khi bước vào thị trường lao động.

"Bên cạnh đó, cộng đồng, trong đó có cả người khuyết tật cần thoát khỏi tư duy "mua ủng hộ/từ thiện" sản phẩm của người khuyết tật. Quan niệm này vô tình tạo ra khoảng cách ban phát (cấp trên - cấp dưới) và nhấn sâu thêm vào sự thiệt thòi của họ. Hãy để họ nhận tiền công từ giá trị mà họ tạo ra", bà Phượng cho biết thêm.

Từ nhiều lần bị từ chối khi xin việc, thạc sĩ tâm lý Thạch Trần Bạch Long rút ra bài học rằng người khuyết tật cần chủ động chứng minh năng lực, thay vì chỉ chờ doanh nghiệp mở cửa. Anh hiện là chuyên viên đào tạo tại một công ty giáo dục ở TP.HCM, đồng thời giảng viên thỉnh giảng tại Viện Ứng dụng Khoa học tâm lý - giáo dục. Là người bạch tạng, có ngoại hình khác biệt và thị lực kém, anh từng trải qua giai đoạn gửi hồ sơ đến hơn 10 doanh nghiệp thuộc lĩnh vực giáo dục, tâm lý nhưng chỉ nhận lại những lời từ chối. Khi cơ hội việc làm liên tục khép lại, thạc sĩ Long chọn cách tự tạo cơ hội bằng việc tham gia các dự án xã hội để tích lũy kinh nghiệm thực tế. Với đặc thù ngành giáo dục, anh nhận thấy kỹ năng đứng lớp là yếu tố quan trọng nên tự tổ chức những lớp học miễn phí cho người có nhu cầu. Những lớp học ấy vừa giúp anh rèn luyện bản lĩnh giảng dạy, vừa tạo ra bằng chứng cụ thể để nhà tuyển dụng nhìn thấy năng lực chuyên môn. Song song với trải nghiệm thực tế, anh đăng ký học thêm các kỹ năng và chứng chỉ đặc thù nhằm tăng mức độ tin cậy trong mắt nhà tuyển dụng. Tuy nhiên, bước thay đổi có ý nghĩa quyết định lại nằm ở sự linh hoạt của anh trong thời gian đầu được nhận vào làm. Anh chấp nhận chủ động thích nghi trước, hoàn thành công việc, tạo kết quả rõ ràng rồi mới trao đổi với cấp trên về những điều chỉnh nhỏ giúp mình làm việc hiệu quả hơn. Câu chuyện của thạc sĩ Long cho thấy người khuyết tật có thể phải nỗ lực nhiều hơn để vượt qua định kiến, cạnh tranh cùng hàng trăm ứng viên không khuyết tật. Ông Nguyễn Văn Cử, Phó giám đốc Trung tâm Khuyết tật và Phát triển, cho biết nhiều doanh nghiệp đang tìm đến trung tâm để nhờ kết nối lao động. Dù vậy, trung tâm vẫn gặp khó khăn khi tìm những ứng viên khuyết tật có đủ trình độ, tay nghề và quyết tâm để giới thiệu cho doanh nghiệp. Theo ông Cử, cơ hội nghề nghiệp hiện nay không còn chỉ quanh quẩn với các công việc lao động phổ thông, ngành may hay nghề thủ công. Tùy năng lực, chuyên môn và dạng khuyết tật, người khuyết tật hoàn toàn có thể khởi nghiệp, làm giám đốc, bác sĩ, kế toán hoặc đảm nhận nhiều vị trí khác. Điều quan trọng, theo ông, là họ cần có sự quyết tâm, quá trình chuẩn bị nghiêm túc và khả năng chứng minh giá trị phù hợp với công việc. Thạc sĩ Long cũng nhận định thị trường lao động đang cởi mở hơn, nhưng việc doanh nghiệp trao cơ hội mới chỉ là điểm bắt đầu của một hành trình dài. Bà Đoàn Thị Phượng, Giám đốc Công ty TNHH Phương Minh Handmade, cho rằng tuyển dụng người khuyết tật thường cần nhiều tháng đồng hành cùng người hướng dẫn tại doanh nghiệp. Người lao động cần thời gian làm quen, thực tập, rèn kỹ năng rồi mới có thể được đánh giá đầy đủ về mức độ phù hợp với nghề nghiệp. Từ nhu cầu thực tế đó, ông Nguyễn Văn Ngoan, Giám đốc Trung tâm Bảo trợ Dạy nghề và Tạo việc làm TP.HCM, hướng tới tiêu chí kết nối đúng người, đúng việc và đúng điều kiện. Trung tâm muốn chuyển dần từ cách làm doanh nghiệp có việc rồi người lao động tìm việc sang mô hình doanh nghiệp cùng tham gia chuẩn bị nguồn nhân lực. Khi doanh nghiệp nói rõ nhu cầu, cơ sở đào tạo có thể điều chỉnh chương trình, còn người lao động được chuẩn bị sát hơn trước khi bước vào thị trường. Bên cạnh nỗ lực của ứng viên và doanh nghiệp, cộng đồng cũng cần thay đổi cách nhìn về sản phẩm do người khuyết tật tạo ra, theo chia sẻ của bà Phượng. Không nên mua sản phẩm chỉ vì thương cảm hoặc xem đó là hành động từ thiện, bởi cách tiếp cận ấy vô tình duy trì khoảng cách ban phát giữa người cho và người nhận. Hãy để người khuyết tật được nhận tiền công xứng đáng từ giá trị lao động, năng lực và sản phẩm mà họ thực sự tạo ra.

Xem thêm tại Thanh Niên