Thanh Niên • 26/09/2026 07:00

Phòng chống rửa tiền với khách VIP, lãnh đạo ngân hàng

Lãnh đạo ngân hàng, khách hàng VIP, người có ảnh hưởng chính trị sẽ được đưa vào hệ thống dữ liệu giám sát, phòng chống rửa tiền trong ngân hàng.

Khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên được thống kê riêng

Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến về Dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng. Dự thảo đặt ra những yêu cầu rất cụ thể đối với việc thu thập dữ liệu quản trị và sở hữu.

Theo đó, danh sách thành viên hội đồng quản trị hoặc hội đồng thành viên, ban kiểm soát và toàn bộ ban giám đốc từ cấp giám đốc khối trở lên đều phải kê khai rõ ràng họ tên, quốc tịch, tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ. Đồng thời, những nhóm khách hàng đặc thù gồm: người có ảnh hưởng chính trị (PEP), khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên, khách hàng tổ chức đều phải được thống kê và theo dõi riêng biệt.

Đặc biệt, dự thảo yêu cầu thống kê chuyên sâu số lượng khách hàng tổ chức đang hoạt động trong các lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm, gồm: dịch vụ tài sản mã hóa, kinh doanh bất động sản và các đại lý bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức, sòng bạc và trò chơi có thưởng. Cùng với đó, các dòng giao dịch qua nhiều kênh khác nhau như giao dịch tại quầy, giao dịch điện tử từ xa, ATM, các sản phẩm tiền gửi, tài trợ thương mại, chuyển tiền điện tử, thu đổi ngoại tệ, đầu tư hay các giao dịch có liên quan đến quốc gia và vùng lãnh thổ có rủi ro cao cũng được đưa vào hệ thống dữ liệu theo dõi sát sao…

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, Việt Nam là thành viên của Nhóm Châu Á - Thái Bình Dương về phòng chống rửa tiền (APG) từ năm 2007 và có trách nhiệm thực hiện, chịu sự đánh giá, rà soát của APG về kết quả thực hiện các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) về phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Kết quả đánh giá đa phương 2019 cho thấy Việt Nam còn nhiều thiếu hụt đáng kể trong cơ chế phòng chống rửa tiền; và do chưa giải quyết được các thiếu hụt, tháng 6.2023, Việt Nam bị FATF đưa vào Danh sách Xám - danh sách các quốc gia bị giám sát tăng cường. Việt Nam phải thực hiện kế hoạch gồm 17 hành động về phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Kết quả đánh giá rủi ro quốc gia về rửa tiền của Việt Nam giai đoạn 2018 - 2022, lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng là lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền cao. Trước tình hình đó, Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng chống rửa tiền.

Thực trạng trên đặt ra yêu cầu Ngân hàng Nhà nước cần xây dựng khuôn khổ pháp lý về giám sát hoạt động phòng chống rửa tiền (bao gồm giám sát trên cơ sở rủi ro) để làm cơ sở triển khai hoạt động giám sát một cách toàn diện, đồng bộ và hiệu quả hơn.

TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính ngân hàng, nhấn mạnh ông hoàn toàn ủng hộ dự thảo quy định của Ngân hàng Nhà nước, bởi hoạt động rửa tiền, tài trợ khủng bố sẽ gây ra hậu quả rất lớn cho nền kinh tế của một quốc gia. Cả thế giới đều có trách nhiệm tham gia phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố nên quy định của Ngân hàng Nhà nước là cần thiết dù có thể sẽ gây gia tăng thêm một ít thủ tục cho cả ngân hàng lẫn khách hàng có liên quan.

Gia tăng chất lượng phân tích, cơ chế phản hồi

Theo luật sư Huỳnh Thị Thu Thủy, luật sư thành viên Công ty Luật TNHH Rajah & Tann LCT, các quy định nêu trên trong dự thảo của Ngân hàng Nhà nước như đưa toàn bộ thông tin về lãnh đạo từ cấp giám đốc khối trở lên, các cổ đông ngoại lớn nhất cùng nhóm khách VIP và người có ảnh hưởng chính trị vào hệ thống dữ liệu giám sát phòng chống rửa tiền theo mức độ rủi ro… đã đi đúng hướng khi thiết lập quy trình giám sát dựa trên rủi ro. Đó là cơ quan quản lý thu thập thông tin, đánh giá mức độ tuân thủ và rủi ro của từng đối tượng báo cáo, rồi quyết định tần suất, phạm vi giám sát và biện pháp áp dụng phù hợp. Cách tiếp cận này giúp tập trung nguồn lực vào những nơi có rủi ro cao hơn. Tuy nhiên, một quy trình giám sát tốt chỉ phát huy tác dụng nếu dữ liệu đầu vào đáng tin cậy và những cảnh báo được xử lý đến cùng.

"Điều quan trọng là kiểm tra chất lượng việc nhận biết khách hàng, xác định chủ sở hữu hưởng lợi, theo dõi giao dịch và khắc phục các thiếu sót được phát hiện. Đây cũng là điểm khác biệt giữa giám sát dựa trên rủi ro một cách thực chất và việc chỉ hoàn thành báo cáo theo mẫu", luật sư Thủy chia sẻ thêm.

Bản thân từng ngân hàng phải có quy định nội bộ, giám sát chặt chẽ việc thực hiện báo cáo theo quy định của luật Phòng chống rửa tiền cũng như các quy định dưới luật. Từ đó, Ngân hàng Nhà nước sẽ có thêm nhiều dữ liệu để phân tích theo mức độ rủi ro và giám sát hiệu quả trong hoạt động.

TS Nguyễn Trí Hiếu

Từ đó, luật sư Thủy cho rằng hoạt động rửa tiền thường liên quan đến nhiều tổ chức và nhiều loại tài sản. Một giao dịch nhìn riêng tại một tổ chức có thể không bất thường, nhưng cả chuỗi giao dịch lại cho thấy dấu hiệu cần được xem xét. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, không thể chỉ trông vào cơ chế kiểm soát của từng tổ chức riêng lẻ; cần phối hợp giữa cơ quan giám sát, cơ quan tiếp nhận, phân tích thông tin về phòng chống rửa tiền, cơ quan điều tra và các đơn vị kinh doanh có liên quan. Việt Nam nên ưu tiên nâng độ chính xác của thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi; cải thiện chất lượng phân tích và cơ chế phản hồi về báo cáo giao dịch đáng ngờ; đồng thời tăng năng lực điều tra, truy tìm và thu hồi tài sản, kể cả thông qua hợp tác quốc tế. Đây là những mắt xích cần thiết để chuyển thông tin thu thập được thành kết quả thực tế.

Luật sư Thủy nhấn mạnh: Với các lĩnh vực như bất động sản, tài sản mã hóa, kim loại quý và trò chơi có thưởng, việc thống kê khách hàng theo dự thảo giúp các đối tượng báo cáo thuộc phạm vi giám sát của Ngân hàng Nhà nước nhận diện rủi ro khi phục vụ những khách hàng này. Nhưng như vậy chưa đủ. Cơ quan quản lý từng lĩnh vực cũng cần giám sát việc các doanh nghiệp thuộc diện áp dụng thực hiện nghĩa vụ phòng chống rửa tiền, nhất là nhận biết khách hàng, xác định chủ sở hữu hưởng lợi và báo cáo giao dịch đáng ngờ. Thông tin về dòng tiền và thông tin về giao dịch tài sản cần được đối chiếu khi có dấu hiệu nghi vấn; nếu mỗi cơ quan chỉ xem xét phần thông tin mình nắm giữ, những dấu hiệu quan trọng có thể bị bỏ sót. Vì vậy, việc phối hợp và chia sẻ thông tin giữa các cơ quan là rất quan trọng.

TS Nguyễn Trí Hiếu cũng cho rằng Chính phủ đã có quy định liên quan đến phòng chống rửa tiền: mức giao dịch có giá trị lớn phải báo cáo với số tiền từ 400 triệu đồng trở lên. Nhưng nếu chỉ báo cáo về số tiền giao dịch thì chưa đủ để ngăn ngừa, phòng chống rửa tiền. Vì vậy, việc mở rộng thêm các đối tượng từ lãnh đạo trong ngân hàng đến khách hàng VIP, các tổ chức trong những lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm thì sẽ giúp việc kiểm soát chặt chẽ hơn.

Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng. Điểm đáng chú ý là dự thảo yêu cầu các ngân hàng xây dựng hệ thống dữ liệu quản trị, sở hữu và khách hàng theo hướng chi tiết, phân loại rõ ràng hơn. Mục tiêu là giúp hoạt động giám sát dựa trên rủi ro, tập trung nguồn lực vào những nhóm người, lĩnh vực và giao dịch có nguy cơ cao. Theo dự thảo, thành viên hội đồng quản trị hoặc hội đồng thành viên, ban kiểm soát cùng toàn bộ ban giám đốc từ cấp giám đốc khối trở lên phải kê khai đầy đủ thông tin. Những dữ liệu cần ghi nhận gồm họ tên, quốc tịch và tỷ lệ sở hữu vốn điều lệ của từng cá nhân thuộc các nhóm lãnh đạo nêu trên. Cùng với đó, các cổ đông ngoại lớn nhất và những thông tin liên quan đến cơ cấu sở hữu cũng được đưa vào hệ thống phục vụ theo dõi. Các nhóm khách hàng đặc thù gồm người có ảnh hưởng chính trị, thường gọi là PEP, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên và khách hàng tổ chức phải được thống kê riêng. Quy định này nhằm giúp ngân hàng nhận diện rõ hơn đặc điểm khách hàng, đánh giá nguy cơ phát sinh giao dịch bất thường và áp dụng biện pháp kiểm soát phù hợp. Với khách hàng tổ chức, dự thảo còn yêu cầu thống kê chuyên sâu những đơn vị đang hoạt động trong các lĩnh vực được đánh giá có rủi ro rửa tiền đáng quan tâm. Danh sách lĩnh vực cần chú ý gồm dịch vụ tài sản mã hóa, kinh doanh bất động sản và đại lý bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý, trang sức, cùng sòng bạc và trò chơi có thưởng. Các ngân hàng cũng phải theo dõi nhiều dòng giao dịch qua quầy, giao dịch điện tử từ xa, ATM, sản phẩm tiền gửi và hoạt động tài trợ thương mại. Chuyển tiền điện tử, thu đổi ngoại tệ, đầu tư và giao dịch liên quan quốc gia, vùng lãnh thổ có rủi ro cao cũng được đưa vào hệ thống giám sát. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước được Thanh Niên dẫn lại, Việt Nam gia nhập Nhóm Châu Á, Thái Bình Dương về phòng chống rửa tiền, gọi tắt là APG, từ năm 2007. Từ đó, Việt Nam có trách nhiệm thực hiện và chịu đánh giá, rà soát về kết quả triển khai các khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính, gọi tắt là FATF. Những khuyến nghị này liên quan phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Kết quả đánh giá đa phương năm 2019 cho thấy cơ chế phòng chống rửa tiền của Việt Nam còn nhiều thiếu hụt đáng kể, trong khi các yêu cầu cải thiện chưa được giải quyết đầy đủ. Tháng 6.2023, FATF đưa Việt Nam vào Danh sách Xám, nhóm các quốc gia chịu sự giám sát tăng cường về những rủi ro tài chính liên quan. Việt Nam sau đó phải thực hiện kế hoạch gồm 17 hành động về phòng chống rửa tiền, tài trợ khủng bố và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Kết quả đánh giá rủi ro quốc gia giai đoạn 2018 đến 2022 xác định lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng thuộc nhóm có mức độ rủi ro rửa tiền cao. Trước thực trạng này, Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, còn Ngân hàng Nhà nước được yêu cầu xây dựng khuôn khổ pháp lý giám sát toàn diện, đồng bộ và hiệu quả hơn. Khuôn khổ mới cũng bao gồm giám sát trên cơ sở rủi ro, qua đó cho phép cơ quan quản lý phân bổ mức độ kiểm tra phù hợp từng đối tượng. Trao đổi về dự thảo, tiến sĩ Nguyễn Trí Hiếu cho biết ông hoàn toàn ủng hộ quy định mới vì rửa tiền và tài trợ khủng bố có thể gây hậu quả rất lớn cho nền kinh tế quốc gia. Luật sư Huỳnh Thị Thu Thủy, luật sư thành viên Công ty Luật TNHH Rajah & Tann LCT, nhận định việc đưa dữ liệu lãnh đạo, cổ đông ngoại lớn, khách VIP và PEP vào hệ thống là hướng đi phù hợp. Tuy nhiên, theo nội dung bài gốc hiện có, quy trình chỉ phát huy hiệu quả khi dữ liệu được phân tích chất lượng, cơ chế phản hồi vận hành rõ ràng và thủ tục gia tăng được cân đối với yêu cầu quản trị rủi ro.

Xem thêm tại Thanh Niên