Nghịch lý: 89% số người được hỏi cho rằng bảo hiểm cần thiết, nhưng vẫn để ra khỏi danh sách chi tiêu
Theo khảo sát toàn quốc của Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam công bố năm 2026, có tới 89% người được hỏi đánh giá bảo hiểm nhân thọ là thiết yếu. Nhưng khi thực sự đối mặt với biến cố, phản ứng đầu tiên của đa số lại là tự xoay xở: 67% dùng tiền tiết kiệm, 53% cắt giảm chi tiêu, 39% tìm thêm thu nhập. Bảo hiểm - thứ vừa được đánh giá là thiết yếu, gần như không xuất hiện trong danh sách phản ứng đầu tiên.
Tại tọa đàm "Bảo hiểm nhân thọ: Hiểu đúng để yên tâm" do Báo Nhân Dân và Prudential Việt Nam tổ chức, một trong những vấn đề được đặt ra ngay từ đầu là khoảng cách giữa nhận thức và hành vi thực tế của người dân đối với bảo hiểm nhân thọ.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Ngô Trí Long - chuyên gia từ Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, chỉ ra ba yếu tố tâm lý gốc rễ dẫn đến nghịch lý này.
Thứ nhất là áp lực chi tiêu ngắn hạn: Trong điều kiện thu nhập còn bấp bênh, người dân thường ưu tiên các nhu cầu cơ bản, thiết yếu trước và chưa dành nhiều sự quan tâm cho nhu cầu bảo vệ tài chính dài hạn.
Thứ hai là văn hóa tích lũy tự thân. Người Việt có xu hướng ưu tiên giữ tiền trong tay, từ những khoản nhỏ đến lớn.
Thứ ba là sức hút của các kênh đầu tư hữu hình: Bên cạnh tiết kiệm, trong bối cảnh hiện nay còn có nhiều kênh đầu tư khác như vàng, ngoại tệ, bất động sản và chứng khoán - những kênh mà người dân dễ nhìn thấy và dễ thu hút sự quan tâm hơn.
Ông Long nhấn mạnh: "Đối với đời sống xã hội, những người có trách nhiệm lớn về tài chính đối với gia đình, chẳng hạn người trụ cột, cần có bảo hiểm để phòng ngừa rủi ro. Trong trường hợp không may tử vong, tai nạn hoặc gặp những rủi ro khác, bảo hiểm có thể tạo ra một nguồn lực tài chính để hỗ trợ gia đình".
Tiết kiệm cần thời gian để tích lũy, đầu tư cần thị trường thuận lợi để sinh lời, nhưng bảo hiểm nhân thọ có thể chi trả ngay từ ngày hợp đồng có hiệu lực, đúng lúc rủi ro xảy ra, bất kể tài khoản tiết kiệm của gia đình đang ở mức nào. Trong giai đoạn kinh tế bất ổn, khi rủi ro mất thu nhập tăng lên và tiết kiệm bị bào mòn, đây chính xác là lúc giá trị bảo vệ của bảo hiểm nhân thọ cần phát huy nhất.
Hủy hợp đồng bảo hiểm đúng lúc cần nhất - cái giá không đo được bằng tiền
Khi bảo hiểm bị coi là khoản chi "có thể hoãn", không ít người chọn hủy hợp đồng mà chưa hình dung đầy đủ những gì mình sẽ mất đi.
Ông Ngô Trung Dũng - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam, kể lại một trường hợp điển hình trong giai đoạn 2023-2024 - thời kỳ làn sóng hủy hợp đồng diễn ra mạnh mẽ dưới tác động của thông tin tiêu cực trên mạng xã hội: "Tôi từng chứng kiến một khách hàng hủy hợp đồng chỉ vì nghe theo các video đồn thổi sai sự thật. Ngay sau khi hoàn tất thủ tục hủy, khách hàng đi khám và phát hiện mắc ung thư. Người thân chỉ biết khóc trong tuyệt vọng vì mất đi khoản bồi thường lên tới gần 10 tỷ đồng”.
Đây là minh chứng cho điều mà các chuyên gia gọi là "chi phí cơ hội của sự không bảo vệ" - khoản thiệt hại không mất đi từ từ, mà mất tất cả trong một khoảnh khắc. Và đó không phải trường hợp cá biệt.
Theo ông Dũng, năm 2025, toàn ngành bảo hiểm nhân thọ đã chi trả 65.000 tỷ đồng quyền lợi cho khách hàng - bao gồm quyền lợi bảo vệ, giá trị đáo hạn và giá trị hoàn lại.
"Tuy nhiên, những thông tin này thường trôi qua rất nhanh, trong khi chỉ một vài thông tin tiêu cực trên báo chí hoặc mạng xã hội đã tạo ra bất lợi rất lớn cho ngành bảo hiểm nhân thọ - một ngành vận hành dựa trên niềm tin", ông Dũng nhận định.
Nói cách khác, trong khi hàng chục nghìn tỷ đồng được chi trả thầm lặng mỗi năm cho hàng triệu gia đình, thì chỉ một vài vụ tranh chấp được khuếch đại trên mạng xã hội cũng đủ khiến nhiều người từ bỏ lớp bảo vệ của mình.
Nếu thực sự khó khăn: Đừng hủy, hãy điều chỉnh hợp đồng
Điều mà phần lớn người cân nhắc hủy hợp đồng chưa biết: họ có nhiều lựa chọn hơn là chỉ "tiếp tục đóng đủ" hoặc "chấm dứt hoàn toàn".
Ông Ngô Trung Dũng cho biết: "Khách hàng hoàn toàn có thể chủ động lựa chọn các giải pháp linh hoạt thay vì hủy bỏ hợp đồng". Cụ thể, người tham gia có thể giảm số tiền bảo hiểm để giảm phí đóng tương ứng; đóng phí linh hoạt hoặc tạm ứng từ giá trị tài khoản - vay từ chính giá trị tích lũy của hợp đồng để giải quyết nhu cầu trước mắt.
Duy trì hợp đồng ở mức tối thiểu vẫn tốt hơn hủy bỏ hoàn toàn bởi một khi đã chấm dứt, việc tham gia lại sẽ phụ thuộc vào độ tuổi và tình trạng sức khỏe tại thời điểm mới, với mức phí cao hơn và điều kiện khắt khe hơn.
Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp cam kết đồng hành dài hạn với khách hàng đã chứng minh giá trị qua thời gian. Theo số liệu năm 2025, cứ 4 ca chi trả quyền lợi bảo hiểm thì có 1 ca do Prudential thực hiện - chiếm khoảng 25% tổng số ca chi trả của toàn ngành. Sau 27 năm hoạt động tại Việt Nam, doanh nghiệp đã phục vụ hơn 7 triệu lượt khách hàng, duy trì cam kết thực hiện nghĩa vụ ngay cả trong những giai đoạn thị trường khó khăn nhất.
Bảo hiểm nhân thọ có giá trị cao nhất đúng vào lúc kinh tế khó khăn nhất - khi rủi ro mất thu nhập tăng lên, khi tiết kiệm bị bào mòn, khi gia đình không còn dư địa tài chính để tự xoay xở. Cắt bảo hiểm trong giai đoạn này không phải tiết kiệm mà là bỏ đi lớp bảo vệ cuối cùng đúng lúc cần nhất.
Đỗ Đức Bảo