PGS.TS.BS Nguyễn Bách, Trưởng khoa Nội thận - Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, cho biết khi nhập viện cấp cứu vì đau đầu dữ dội, nam bệnh nhân được xác định suy thận mạn trên nền viêm cầu thận IgA. Chức năng thận đã suy giảm nghiêm trọng, anh phải chạy thận nhân tạo đều đặn ba lần mỗi tuần.
"Ở tuổi vừa bắt đầu sự nghiệp, lịch sinh hoạt của anh giờ gắn với những buổi đến bệnh viện lọc máu", bác sĩ chia sẻ.
Một phụ nữ 38 tuổi cũng từng phát hiện huyết áp tăng tình cờ khi đi tiêm ngừa. Do không thấy bất thường, chị không đi khám chuyên sâu, không kiểm tra lại. Vài năm sau, khi đi khám vì đau lưng, phù chân, chị được chẩn đoán suy thận mạn giai đoạn 3. Từ đó, mỗi tháng chị phải tái khám, dùng thuốc đều đặn để giữ chức năng thận và hạn chế bệnh tiến triển, bởi nếu bước sang giai đoạn 5 - con đường chạy thận là bắt buộc.
PGS Bách nói trước đây suy thận chủ yếu được phát hiện ở người lớn tuổi, thường liên quan tăng huyết áp và đái tháo đường. Hiện bệnh nhân trẻ mắc bệnh thận được phát hiện ngày càng nhiều, không ít trường hợp mới ngoài 20 tuổi.
Ở nhóm tuổi này, viêm cầu thận IgA là một trong những nguyên nhân thường gặp. Ngoài ra, việc sử dụng thuốc không kiểm soát, đặc biệt những thuốc có khả năng ảnh hưởng đến chức năng thận, cũng là vấn đề đáng lưu ý.
PGS.TS.BS Nguyễn Bách tư vấn cho người bệnh thận. Ảnh: Lê Phương
Bác sĩ Bách giải thích tăng huyết áp và tổn thương thận tạo thành vòng xoắn bệnh lý hai chiều. Huyết áp tăng cao kéo dài sẽ phá hủy các vi mạch máu, bào mòn màng lọc cầu thận. Ngược lại, thận suy giảm chức năng sẽ mất khả năng đào thải muối nước, kích hoạt áp lực lòng mạch tăng vọt trở lại. Tổn thương này tiến triển âm thầm, khiến người bệnh giai đoạn đầu vẫn sinh hoạt bình thường mà không thấy bất kỳ dấu hiệu bất ổn nào. Người trẻ thường đinh ninh bệnh thận chỉ tấn công lứa tuổi trung niên hoặc người già, dẫn đến tâm lý chủ quan.
"Nhiều người biết bản thân tăng huyết áp nhưng thấy người vẫn khỏe nên không điều trị hoặc tự ý bỏ thuốc, đến khi triệu chứng lộ rõ thì thận hỏng nặng", bác sĩ Bách nhận định. Bước sang giai đoạn muộn, bệnh nhân bắt đầu phù mặt, sưng chân, mệt mỏi triền miên, tiểu đêm, chán ăn, buồn nôn hoặc xanh xao vì thiếu máu. Phần lớn trường hợp chỉ đến viện khi bệnh rơi vào giai đoạn 3-4 hoặc giai đoạn cuối, lúc chức năng lọc không thể phục hồi.
Chuyên gia khuyến cáo người trẻ đo thấy huyết áp vượt ngưỡng bình thường qua nhiều lần kiểm tra cần đến bệnh viện tầm soát ngay. Những người có thân nhân mắc viêm cầu thận IgA hay suy thận mạn phải xét nghiệm máu định kỳ kiểm tra nồng độ creatinin, đánh giá độ lọc cầu thận và xét nghiệm nước tiểu tìm protein niệu để chặn bệnh từ sớm. Bệnh nhân huyết áp cao hay tiểu đường bắt buộc uống thuốc theo đơn, tuyệt đối không ngưng cữ khi thấy khỏe khoắn.
Thói quen giảm muối, tập thể dục, giữ cân nặng hợp lý, bỏ thuốc lá và hạn chế bia rượu giúp bảo vệ hệ tim mạch lẫn màng lọc của thận. Mặt khác, khám sức khỏe định kỳ, trong đó có kiểm tra huyết áp và xét nghiệm nước tiểu, là những việc đơn giản nhưng có thể giúp phát hiện bệnh thận từ sớm.
"Khi chức năng thận còn được bảo tồn, việc điều trị sẽ thuận lợi hơn nhiều so với lúc bệnh đã tiến triển đến giai đoạn phải lọc máu", bác sĩ Bách nói.
Lê Phương