Táo bón ở người cao tuổi: Vì sao cần xử trí đúng cách?

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Táo bón thường gặp ở người cao tuổi và có thể liên quan đến nhiều yếu tố cùng lúc, do đó không nên xem nhẹ.

Loét trực tràng sau nhiều lần bơm thụt do táo bón

Bệnh nhân nam (69 tuổi, ở TP.HCM), đến khám tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM vì đau vùng hậu môn và táo bón mạn tính. Bệnh nhân bị táo bón khoảng 2 năm, không có cảm giác buồn đại tiện; cứ 3 - 4 ngày phải uống thuốc nhuận tràng và bơm thụt hậu môn mới đại tiện được.

Bệnh nhân đang dùng thuốc điều trị tăng huyết áp và tiểu đường hằng ngày, ít uống nước và không ăn rau. Gia đình không có tiền sử bệnh tiêu hóa.

Nội soi đại tràng phát hiện một ổ loét đơn độc khoảng 1,5 cm ở trực tràng, nghi do chấn thương từ những lần bơm thụt.

Bác sĩ tư vấn bệnh nhân thay đổi thói quen sinh hoạt, uống đủ nước, bổ sung chất xơ hòa tan và sử dụng thuốc nhuận tràng loại thẩm thấu, giúp giữ nước lâu trong ruột. Sau 2 tuần điều trị, bệnh nhân đại tiện dễ dàng mỗi ngày, không còn đau thốn hậu môn.

Không phải cứ “ăn nhiều rau” là cải thiện được táo bón

Trong chuỗi chương trình “Chủ động khỏe để yêu thương” do Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM phối hợp cùng Abbott Việt Nam thực hiện, Phó giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Bùi Hữu Hoàng, Ban Chuyên gia Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, cho biết khi tuổi cao, hoạt động của đường tiêu hóa có thể chậm hơn. Người cao tuổi cũng thường ít vận động, ăn uống kém hoặc không uống đủ nước. Tiểu đường, suy giáp, Parkinson cùng một số thuốc đang sử dụng cũng có thể góp phần gây táo bón hoặc làm nặng tình trạng này. Vì vậy, xử trí táo bón ở người cao tuổi cần xác định các yếu tố như bệnh nền, thuốc đang sử dụng, chế độ ăn uống và mức độ vận động.

Uống đủ nước, bổ sung chất xơ và duy trì vận động phù hợp là những biện pháp nền tảng. Tuy nhiên, với người cao tuổi nhai kém hoặc nhu động ruột giảm, lựa chọn thực phẩm và sử dụng chất xơ đúng cách quan trọng hơn việc “chỉ tăng lượng rau trong khẩu phần”.

Nếu đã điều chỉnh ăn uống và sinh hoạt nhưng tình trạng đại tiện vẫn không cải thiện nhiều, bác sĩ có thể cân nhắc sử dụng thuốc hỗ trợ tùy trường hợp. Thuốc nhuận tràng thẩm thấu là một trong những nhóm thường được sử dụng, giúp giữ nước trong lòng ruột, làm mềm phân và hỗ trợ đại tiện.

Người cao tuổi nên đi khám khi táo bón kéo dài, thường xuyên tái diễn, mới xuất hiện hoặc có thay đổi bất thường trong thói quen đại tiện, đặc biệt khi kèm đau bụng nhiều, đi ngoài ra máu, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc ảnh hưởng đáng kể đến ăn uống, sinh hoạt.

Thay vì tự ý dùng thuốc hoặc lạm dụng các biện pháp hỗ trợ đại tiện, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá phù hợp.

Trường hợp bệnh nhân nam 69 tuổi tại TP.HCM phải khám tại Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM với ổ loét trực tràng 1,5 cm do bơm thụt trong 2 năm điều trị táo bón mạn tính đã phát ra cảnh báo nghiêm trọng về việc xử trí sai cách ở người cao tuổi. Tình trạng khó đại tiện ở lứa tuổi này không đơn thuần là vấn đề tiêu hóa thông thường mà liên quan trực tiếp đến sự suy giảm nhu động ruột, thói quen ít vận động, thiếu nước và tác dụng phụ từ các loại thuốc điều trị bệnh nền như tăng huyết áp hay tiểu đường. Việc tự ý uống thuốc nhuận tràng kéo dài hoặc bơm thụt thô bạo có thể gây ra những tổn thương thực thể nguy hại cho vùng hậu môn trực tràng. Theo PGS.TS.BS Bùi Hữu Hoàng từ Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM trong chuỗi chương trình "Chủ động khỏe để yêu thương" phối hợp cùng Abbott Việt Nam, việc xử trí táo bón ở người cao tuổi đòi hỏi sự đánh giá toàn diện thay vì áp dụng thói quen rập khuôn. Quan điểm chỉ cần ăn nhiều rau là giải quyết được bệnh hoàn toàn không phù hợp với những trường hợp nhai kém hoặc nhu động ruột giảm, bởi điều quan trọng nằm ở việc lựa chọn và bổ sung chất xơ hòa tan đúng phương pháp. Việc kết hợp uống đủ nước, duy trì vận động phù hợp và sử dụng đúng nhóm thuốc nhuận tràng thẩm thấu giúp giữ nước lòng ruột mới là giải pháp căn cơ giúp làm mềm phân và hỗ trợ đại tiện. Hiệu quả thực tế ghi nhận nam bệnh nhân nêu trên đã đại tiện dễ dàng mỗi ngày và không còn đau thốn hậu môn chỉ sau hai tuần tuân thủ phác đồ điều chỉnh sinh hoạt kết hợp thuốc phù hợp. Bệnh nhân cao tuổi được khuyến cáo nên đến cơ sở y tế thăm khám ngay khi tình trạng táo bón kéo dài, tái diễn hoặc đi kèm các dấu hiệu bất thường như đau bụng nhiều, đi ngoài ra máu và sụt cân không rõ nguyên nhân. Sự can thiệp y tế chuyên sâu kịp thời thay vì tự ý xử lý sẽ giúp xác định đúng nguyên nhân gốc rễ, đảm bảo tính an toàn và bảo vệ sức khỏe toàn diện cho người lớn tuổi.