Cơn đau bất ngờ sau bữa ăn thanh đạm
Anh Ngọc Hải (Tây Hồ, Hà Nội) là người vô cùng cẩn thận trong chế độ ăn uống hằng ngày. Anh luôn chủ động hạn chế các loại thịt đỏ, nói không với bia rượu và rất hiếm khi chạm đũa vào các món hải sản giàu đạm.
Trong bữa ăn tối mới đây, khi vợ dọn ra bát canh măng chua nấu cùng các loại nấm, anh Hải hoàn toàn yên tâm thưởng thức kèm thêm cốc nước ngọt vì nghĩ đây chỉ là những nguyên liệu rau củ thanh đạm, lành tính.
Thế nhưng, giữa đêm, ngón chân cái bắt đầu đau nhức dữ dội khiến anh mất ngủ. Đến sáng hôm sau, khớp ngón chân đã sưng đỏ nghiêm trọng, đau đến mức không xỏ nổi dép, không thể lê nổi chân.
Lên mạng tìm kiếm thông tin, người đàn ông giật mình khi thấy măng và nấm chứa hàm lượng purin cao, có thể khởi phát cơn gout cấp tính. Ngay lập tức, 2 thực phẩm bị đưa vào “danh sách đen” của gia đình, còn anh Hải vội vã đến viện.
Theo tiến sĩ Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, Bộ Công an, cơn đau khớp bùng phát ngay sau khi ăn một món ăn nào đó chưa đủ cơ sở để khẳng định món ăn ấy chính là nguyên nhân trực tiếp.
Tiến sĩ Giang giải thích rằng gout là bệnh lý phát sinh do các tinh thể urat lắng đọng trong khớp và gây phản ứng viêm. Những tinh thể này có thể đã âm thầm tích tụ trong cơ thể từ rất lâu trước khi cơn đau đầu tiên xuất hiện. Một bữa ăn chứa nhiều purin, thói quen uống rượu bia, tình trạng mất nước hoặc sự biến động nồng độ acid uric trong máu đều có thể góp phần kích hoạt cơn gout cấp.
Sự thật về purin và vị chua trong thực phẩm
Trở lại với câu chuyện bát canh măng, tiến sĩ Giang chỉ ra một hiểu lầm rất phổ biến của người dân. Vị chua của me, sấu hay măng lên men hoàn toàn không trực tiếp làm tăng acid uric trong máu.
“Điều này có nghĩa, bát canh chua không có nhiệm vụ đi thẳng xuống ngón chân cái để gây viêm khớp. Có purin chưa chắc đã phải kiêng, bởi purin là thành phần tự nhiên có trong nhiều thực phẩm, từ thịt, cá đến rau, nấm và các loại đậu. Khi chuyển hóa, purin tạo thành acid uric. Nhưng điều đáng nói là không phải mọi nguồn purin đều có mối liên quan giống nhau với nguy cơ gout”, tiến sĩ Giang nói.
Bà dẫn chứng một nghiên cứu của Kaneko và cộng sự tại Nhật Bản, công bố năm 2014, cho thấy phần ngọn măng chứa khoảng 63,3mg purin/100g, trong khi phần gốc chứa khoảng 30,8mg/100g. Đây không phải mức purin rất cao như nhiều người vẫn nghĩ. Tuy nhiên, số liệu này không đại diện cho tất cả các loại măng chua đã qua chế biến.
Tương tự, đối với các loại nấm, hàm lượng purin thay đổi tùy từng loại và cách bảo quản. Nấm khô có thể chứa hàm lượng purin tính trên 100g cao hơn nhiều so với nấm tươi do đã mất phần lớn nước. Nhưng một bát canh nấu với ít nấm tươi không thể đem so sánh với việc ăn 100g nấm khô. Quan trọng hơn, hàm lượng purin trong thực phẩm không đồng nghĩa với khả năng gây ra cơn gout cấp.
Tương tự, một nghiên cứu theo dõi 47.150 nam giới trong 12 năm, công bố trên tạp chí The New England Journal of Medicine năm 2004, ghi nhận người ăn nhiều thịt và hải sản có nguy cơ mắc gout cao hơn rõ rệt. Trong khi đó, việc tiêu thụ thực phẩm thực vật giàu purin như rau, nấm ở mức thông thường lại không cho thấy mối liên quan tương tự với nguy cơ bùng phát bệnh.
“Như vậy, purin thực vật không hoàn toàn vô hại, nhưng cũng không thể đánh đồng một đĩa rau, bát canh nấm hay miếng đậu phụ với những bữa ăn nhiều thịt và hải sản giàu purin.
Điều đáng lo là có người kiêng rau củ rất nghiêm ngặt, nhưng vẫn thường xuyên ăn phủ tạng, uống nước dùng thịt đậm đặc hoặc dùng nhiều nước ngọt”, tiến sĩ Giang cảnh báo.
Bởi phủ tạng động vật, một số loại thịt, cá và hải sản giàu purin cần được hạn chế phù hợp. Bia rượu cũng có thể làm tăng nguy cơ cơn gout. Trong khi đó, đồ uống nhiều đường, đặc biệt chứa nhiều fructose, có thể góp phần làm tăng sản xuất acid uric.
Vì thế, chuyên gia cho rằng người mắc bệnh gout đừng quá lo vài miếng măng trong bát canh mà quên nhìn lại cả mâm cơm và những gì mình uống hằng ngày.
Gout không đơn thuần là bệnh của những người ăn nhiều thịt hay uống nhiều bia. Nồng độ acid uric còn chịu ảnh hưởng của khả năng đào thải qua thận, yếu tố di truyền, cân nặng, một số loại thuốc và các bệnh lý đi kèm. Vì vậy, dù ăn uống cẩn thận, người bệnh vẫn có thể tái phát nếu tình trạng tăng acid uric và sự lắng đọng tinh thể urat chưa được kiểm soát hiệu quả.