Ngừng tim là tình trạng cấp cứu đặc biệt nguy hiểm, chỉ vài phút không được cung cấp máu và oxy, não bộ có thể chịu những tổn thương nghiêm trọng. Đáng chú ý, ngay cả khi tim đập trở lại sau cấp cứu, người bệnh vẫn có nguy cơ tử vong hoặc mang di chứng thần kinh nặng nề.
ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, Trung tâm Tim mạch và Đột quỵ Quốc tế, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông, cho biết hậu quả của ngừng tim không chỉ phụ thuộc vào khả năng hoạt động trở lại của tim mà còn liên quan đến thời gian não bị thiếu oxy và mức độ tổn thương các cơ quan.
Não có thể bị tổn thương chỉ sau vài phút khi không được cung cấp đủ máu và oxy. Nguy cơ tăng khi tình trạng này kéo dài, còn khả năng hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân ngừng tim, thời điểm bắt đầu và hiệu quả hồi sức.
Thời gian thực tế cần được tính từ lúc người bệnh mất ý thức, ngừng tuần hoàn đến khi được hồi sức hiệu quả. Khoảng thời gian chờ phát hiện, tiếp cận và triển khai cấp cứu đều có thể khiến não tiếp tục thiếu oxy. Vì vậy, chỉ một vài phút chậm trễ cũng có thể ảnh hưởng lớn đến khả năng sống sót và hồi phục.
Ngừng tim là tình trạng cấp cứu đặc biệt nguy hiểm. (Ảnh minh hoạ)
Bác sĩ lưu ý, cần phân biệt ngừng tim với chết não. Ngừng tim là tình trạng tim không còn khả năng duy trì tuần hoàn hiệu quả, trong khi chết não là tình trạng mất hoàn toàn và không thể hồi phục các chức năng của não, được xác định theo tiêu chuẩn y khoa. Tim đập trở lại không đồng nghĩa não chắc chắn còn nguyên vẹn.
Không phải mọi trường hợp ngừng tim đều xuất phát từ bệnh lý tim mạch được chẩn đoán trước đó. Một số người có thể mang bất thường về cấu trúc tim hoặc rối loạn nhịp tiềm ẩn nhưng không xuất hiện triệu chứng rõ ràng.
Theo bác sĩ Mạnh, những rối loạn nhịp tim có tính chất di truyền hoặc bẩm sinh như hội chứng Brugada, Wolff-Parkinson-White (WPW) có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện nhịp tim nguy hiểm, dẫn đến ngừng tim đột ngột.
Ở một số tình huống, tác động mạnh trực tiếp vào vùng trước tim cũng có thể khởi phát rối loạn nhịp nghiêm trọng. Ngoài tổn thương tại tim, chấn thương ngực còn có thể gây gãy xương sườn, dập phổi, tổn thương động mạch và các mạch máu lớn trong lồng ngực. Những tổn thương phối hợp này có thể khiến tình trạng người bệnh trở nên nặng nề hơn.
Tiên lượng sau ngừng tim phụ thuộc vào nhiều yếu tố, gồm nguyên nhân gây bệnh, thời gian tuần hoàn bị gián đoạn, hiệu quả hồi sức và mức độ tổn thương các cơ quan. Đặc biệt, ngừng tim xảy ra ngoài cộng đồng thường có nhiều bất lợi do người bệnh có thể không được phát hiện, tiếp cận và cấp cứu kịp thời như trong bệnh viện.
Bác sĩ Mạnh cho rằng kiểm tra sức khỏe tim mạch trước khi tham gia hoạt động thể lực cường độ cao có ý nghĩa quan trọng, đặc biệt với vận động viên chuyên nghiệp.
Những bệnh lý cần được lưu ý gồm tim bẩm sinh, bệnh mạch vành, bệnh van tim, bất thường cấu trúc tim và các rối loạn nhịp có nguy cơ gây đột tử. Việc tầm soát cũng cần được quan tâm ở người thường xuyên chạy bộ, tập luyện cường độ cao hoặc tham gia các giải thể thao phong trào.
Thể thao mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nhưng không đồng nghĩa mọi hình thức vận động đều an toàn với tất cả mọi người. Những người có bệnh lý tim mạch tiềm ẩn có thể đối mặt với nguy cơ biến cố khi gắng sức quá mức. Vì vậy, kiểm tra sức khỏe và lựa chọn cường độ tập luyện phù hợp giúp hạn chế những rủi ro đáng tiếc.
Khi phát hiện một người đột ngột bất tỉnh, không phản ứng và không thở bình thường, cần nghĩ đến khả năng ngừng tuần hoàn, nhanh chóng gọi cấp cứu và hồi sinh tim phổi (CPR).
Theo bác sĩ Mạnh, ép tim ngoài lồng ngực là thao tác quan trọng, giúp tạo dòng máu lưu thông nhân tạo, duy trì một phần lượng máu và oxy đến não cũng như cơ tim trong khi chờ khôi phục tuần hoàn tự nhiên.
Việc ép tim cần được thực hiện ngay, không nên chờ đủ nhân lực, thuốc men hay trang thiết bị mới bắt đầu. Nếu có máy khử rung tim tự động (AED), cần sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của thiết bị.
Trong cấp cứu ngừng tuần hoàn, mỗi phút trì hoãn đều có thể làm giảm cơ hội sống sót và hồi phục. Mục tiêu không chỉ là làm cho tim đập trở lại mà còn phải bảo vệ chức năng não và các cơ quan quan trọng. Nếu não đã chịu tổn thương nghiêm trọng do thiếu oxy, người bệnh vẫn có thể tử vong hoặc mang di chứng thần kinh nặng nề dù tuần hoàn được khôi phục.