Tòa Mỹ giữ nguyên lệnh đưa Anthropic vào ‘danh sách đen’ của Lầu Năm Góc

Theo Reuters ngày 25-9, Tòa phúc thẩm liên bang Mỹ tại Washington đã giữ nguyên quyết định của Lầu Năm Góc, đưa Anthropic vào danh sách có nguy cơ đối với chuỗi cung ứng an ninh quốc gia. Phán quyết được hội đồng ba thẩm phán thông qua với tỉ lệ 2-1, sau khi Anthropic khởi kiện nhằm thách thức biện pháp cứng rắn của Bộ Quốc phòng Mỹ. Vụ việc lập tức thu hút chú ý vì đặt một công ty trí tuệ nhân tạo tư nhân vào tâm điểm tranh luận về quyền lực quốc phòng, an toàn công nghệ và tự do kinh doanh. Theo quyết định bị kiện, Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth xếp Anthropic vào diện rủi ro sau khi công ty không chấp nhận cho sản phẩm của mình phục vụ vũ khí tự động hoặc hoạt động giám sát quy mô lớn. Đa số thẩm phán nhận định Lầu Năm Góc có cơ sở hợp lý để hành động, đồng thời bác bỏ lập luận rằng chính quyền đã trả đũa Anthropic vì các quan điểm về an toàn và đạo đức AI. Thẩm phán Gregory Katsas, người trình bày lập luận của phe đa số, nhấn mạnh những giới hạn an toàn quá chặt chẽ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực quân sự Mỹ. Ông Katsas dẫn lại cảnh báo của ông Hegseth rằng một mô hình AI bị hạn chế quá mức có thể bất ngờ ngừng hoạt động, từ đó khiến những nhiệm vụ quân sự quan trọng thất bại vào thời điểm khẩn cấp. Lập luận này phản ánh mối lo của giới quốc phòng Mỹ về khả năng kiểm soát, tính liên tục và mức độ sẵn sàng của các hệ thống AI được triển khai trong môi trường chiến đấu. Tuy nhiên, Anthropic cho rằng chính những giới hạn đó cần tồn tại để ngăn công nghệ bị sử dụng cho các mục đích có thể gây tổn hại nghiêm trọng đến con người và quyền công dân. Anthropic tuyên bố tôn trọng nhưng không đồng tình với phán quyết mới, đồng thời khẳng định công ty vẫn giữ nguyên lập trường về các điều khoản sử dụng sản phẩm. Doanh nghiệp đang cân nhắc những bước tiếp theo, trong đó có khả năng đề nghị toàn bộ Tòa phúc thẩm liên bang xem xét lại quyết định của hội đồng thẩm phán. Nếu tiếp tục theo đuổi vụ kiện, Anthropic sẽ phải bảo vệ đồng thời quan điểm đạo đức của mình và những thiệt hại kinh doanh, uy tín mà họ cho rằng lệnh cấm đã gây ra. Mâu thuẫn bùng phát khi Bộ Quốc phòng Mỹ yêu cầu được sử dụng mô hình Claude của Anthropic cho “mọi mục đích hợp pháp”, cách diễn đạt khiến công ty lo ngại phạm vi ứng dụng có thể vượt quá các giới hạn an toàn ban đầu. Giám đốc điều hành Dario Amodei đưa ra những “lằn ranh đỏ”, gồm cấm dùng Claude để phát triển vũ khí tự hành hoàn toàn và cấm hỗ trợ hoạt động giám sát hàng loạt trong nước. Anthropic cũng lập luận AI hiện chưa đủ đáng tin cậy để được triển khai an toàn trong vũ khí tự động, còn giám sát trong nước có thể xâm phạm những quyền cơ bản. Sau khi Anthropic không nới lỏng điều khoản, Bộ Quốc phòng Mỹ đơn phương chấm dứt hợp đồng rồi đưa công ty vào danh sách đen quân sự dưới nhãn “nguy cơ an ninh chuỗi cung ứng”. Nhãn này thường được áp dụng với những pháp nhân nước ngoài bị nghi ngờ có nguy cơ hoạt động gián điệp, vì vậy việc sử dụng nó với Anthropic có thể cô lập công ty khỏi mạng lưới nhà thầu quốc phòng. Anthropic phản đối, cho rằng chính phủ đã dùng quyền lực để trừng phạt một doanh nghiệp vì quan điểm về AI, qua đó vi phạm Tu chính án thứ nhất về tự do ngôn luận. Các cấp tòa án Mỹ trước đó đã đưa ra những đánh giá trái chiều về cùng chuỗi hành động của chính quyền. Tháng trước, Thẩm phán liên bang Rita Lin tại San Francisco cho rằng chính quyền đã trả đũa Anthropic trái pháp luật, đồng thời ngăn việc cấm công ty hợp tác với toàn bộ cơ quan chính phủ và chặn lệnh cấm nhà thầu quân sự làm ăn với Anthropic. Trước đó, tòa sơ thẩm liên bang ở Bắc California cũng nhận định việc Lầu Năm Góc đưa Anthropic vào danh sách đen là tùy tiện và vi hiến, trái với hướng phán quyết mới tại Washington. Vụ kiện trở thành phép thử đáng chú ý đối với quan hệ giữa các tập đoàn AI tư nhân và chính phủ Mỹ, nhất là khi công nghệ này ngày càng được kỳ vọng trong quốc phòng. Câu hỏi trung tâm là doanh nghiệp có được quyền áp đặt tiêu chuẩn đạo đức, an toàn lên quân đội hay quyền lực an ninh quốc gia cho phép chính phủ gạt bỏ những ràng buộc ấy trong hợp đồng liên bang. Với các phán quyết chưa thống nhất giữa những khu vực pháp lý, tranh chấp Anthropic nhiều khả năng còn tiếp tục, đồng thời tạo tiền lệ cho cách nước Mỹ quản lý AI trong những lĩnh vực nhạy cảm nhất.