Tổng thống Ukraine hé lộ đề xuất của Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến với Nga

Trong cuộc trao đổi với các phóng viên ngày 27/10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Mỹ đề xuất thành lập các khu vực phi quân sự tại vùng Donbass và một phần mũi đất Kinburn như những phương án thỏa hiệp tiềm năng trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.

Theo hãng tin Interfax-Ukraine, phía Ukraine sẵn sàng thảo luận về các đề xuất này. Chúng từng xuất hiện trong nhiều phiên bản khác nhau của các tài liệu đàm phán.

“Đã có đề xuất thành lập một vùng đệm hoặc khu phi quân sự ở cả hai phía của giới tuyến”, ông Zelensky nói.

Ông cho biết các cuộc thảo luận bắt nguồn từ kế hoạch hòa bình 28 điểm của Mỹ và các ý tưởng sau đó đã được phát triển qua nhiều tài liệu khác nhau.

Đối với vùng Donbass, đề xuất dự kiến thiết lập một vùng phi quân sự kéo dài về cả hai phía tính từ tiền tuyến. Ông Zelensky cho biết Ukraine sẵn sàng thảo luận về đề xuất này như một phương án thỏa hiệp tiềm năng.

Trước đó, báo New York Times dẫn nguồn thạo tin cho biết, Mỹ được cho là hối thúc Ukraine chấp nhận một thỏa thuận hòa bình với Nga, có thể bao gồm các nhượng bộ về lãnh thổ Donbass. Đổi lại, Washington hứa sẽ mang đến cho Kiev những lợi ích kinh tế. Moscow hiện nắm giữ phần lớn vùng Donbass ở miền Đông Ukraine. 

Nga tuyên bố sáp nhập vùng Donbass chiến lược (gồm hai tỉnh Donetsk và Lugansk) của Ukraine sau các cuộc trưng cầu dân ý năm 2022, mặc dù đến nay Moscow vẫn chưa kiểm soát hoàn toàn vùng lãnh thổ này. Moscow yêu cầu Kiev phải nhượng lại toàn bộ khu vực Donbass, coi đây là một trong những điều kiện để chấm dứt xung đột.

Một đề xuất riêng liên quan đến việc phi quân sự hóa một phần mũi đất Kinburn, thuộc tỉnh Mykolaiv ở miền Nam Ukraine. Khu vực này có thể tiếp tục nằm dưới sự kiểm soát của Ukraine.

Mũi Kinburn - một bán đảo cát hẹp dài khoảng 40km, nằm giữa cửa sông Dnipro-Buh và biển Đen - là phần lãnh thổ cuối cùng của tỉnh Mykolaiv mà Nga vẫn kiểm soát kể từ năm 2022.

Các đề xuất khác của Mỹ đề cập đến tương lai của nhà máy điện hạt nhân Zaporizhia (hiện do Nga kiểm soát) và khả năng trao đổi lãnh thổ.

Ông Zelensky cho biết Washington một lần nữa đưa vấn đề thiết lập vùng phi quân sự ra thảo luận trong những cuộc trao đổi tiếp theo, nhưng hiện chưa có thêm tiến triển nào về vấn đề lãnh thổ.

Quyết định về lãnh thổ cần được thảo luận ở cấp lãnh đạo

Tổng thống Ukraine khẳng định các vấn đề lãnh thổ không thể được giải quyết chỉ thông qua những dự thảo văn kiện hoặc tiếp xúc sơ bộ. Những vấn đề này đòi hỏi các cuộc gặp ở cấp chính trị phù hợp.

Ông nói thêm rằng Ukraine vẫn sẵn sàng thảo luận về vấn đề này vì Nga liên tục nêu ra và đưa vấn đề lãnh thổ vào chương trình nghị sự đàm phán.

Điểm khác biệt này là yếu tố cốt lõi trong lập trường của Kiev: Việc sẵn sàng xem xét một đề xuất đàm phán không đồng nghĩa với việc chấp nhận chủ quyền của Nga đối với các vùng lãnh thổ mà Moscow đang kiểm soát tại Ukraine.

Khung đề xuất từ ​​Mỹ bao gồm khu vực phi quân sự tại Donbass

Những phát biểu trên của Tổng thống Zelensky được đưa ra trong bối cảnh có thông tin cho rằng Washington đang xây dựng một gói giải pháp toàn diện hơn, kết hợp các thỏa thuận an ninh, ưu đãi kinh tế và những đề xuất liên quan đến lãnh thổ đang tranh chấp.

Theo các thông tin được công bố, đề xuất của Mỹ bao gồm việc thiết lập một khu phi quân sự tại Donbass, đi kèm với một gói đầu tư và triển vọng gia nhập Liên minh châu Âu (EU) dành cho Ukraine, đổi lại việc Kiev từ bỏ nỗ lực gia nhập NATO.

Bài viết của tạp chí The Economist cũng đề cập đến những lợi ích tiềm năng dành cho Moscow, bao gồm các thỏa thuận thương mại với doanh nghiệp Mỹ, nới lỏng lệnh trừng phạt và khôi phục quan hệ chính trị với Washington.

Cả Ukraine và Mỹ đều chưa thông báo rằng Kiev đã chấp nhận các điều kiện này.

Gói đề xuất này xuất hiện sau các cuộc tham vấn tại Oslo vào ngày 20/10, với sự tham gia của Tổng thống Zelensky, đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và các đối tác châu Âu. Sau đó, vào ngày 21/10, ông Witkoff đã gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại St. Petersburg.

Kiev tìm kiếm lệnh ngừng bắn và an ninh lâu dài

Trong một phát biểu khác, ông Zelensky cho biết Ukraine sẵn sàng đóng băng tiền tuyến để chấm dứt giao tranh, nhưng kiên quyết không công nhận các vùng lãnh thổ mà Nga đang kiểm soát thuộc chủ quyền của Moscow.

Ông Zelensky bác bỏ nhận định cho rằng Nga hiện kiểm soát 25% lãnh thổ Ukraine, đồng thời đưa ra con số thực tế là 19,3%. Ông cho biết, để đạt tới con số 25%, Ukraine sẽ phải nhượng hết phần còn lại của vùng Donbass.

Lập trường này cho thấy sự khác biệt giữa việc chấm dứt giao tranh dọc theo các vị trí quân sự hiện tại và việc chính thức nhượng lại lãnh thổ Ukraine về mặt pháp lý.

Kiev cũng đang thúc đẩy việc thiết lập các bảo đảm an ninh có tính ràng buộc và duy trì sự hỗ trợ đối với lực lượng vũ trang nước này nhằm ngăn chặn một chiến dịch quân sự khác của Nga.

Phát biểu trực tuyến tại một sự kiện do Viện Hudson ở Washington tổ chức hôm 23/10, ông Zelensky kêu gọi các đối tác quốc tế hỗ trợ tài chính cho lĩnh vực quân sự của Ukraine trong ít nhất 10 năm. Ông cho biết Ukraine vẫn cần những câu trả lời rõ ràng về cách các đối tác Mỹ và châu Âu sẽ ứng phó nếu Nga tiếp tục các cuộc tấn công.

Ông Zelensky lập luận rằng lệnh ngừng bắn phải được bảo đảm bằng một quân đội Ukraine hùng mạnh và những cam kết cụ thể từ đồng minh, trong đó có khả năng Mỹ đưa ra các bảo đảm theo mô hình Điều 5 của NATO và được Quốc hội Mỹ phê chuẩn.