Tránh tự biến mình thành 'cột thu lôi' khi giông sét

Sự việc một phụ nữ 47 tuổi ở Nghệ An bị sét đánh nguy kịch khi đi xe máy nhắc nhở mọi người không xem nhẹ những cơn mưa giông bất chợt. Tai nạn xảy ra lúc 11h52 ngày 25/9, tại khu vực vòng xuyến Hải quan, phường Trường Vinh, trong điều kiện người phụ nữ đang di chuyển giữa không gian khá trống trải. Hình ảnh tia sét đánh xuống đường được ghi lại, cho thấy một chuyến đi tưởng như bình thường có thể nhanh chóng trở thành tình huống đặc biệt nguy hiểm. Theo TS Đỗ Duy Thọ, nhà nghiên cứu làm việc tại Chính quyền Vùng lãnh thổ Bắc Australia, vụ việc hội tụ nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ sét đánh. Mưa giông thường tạo ra nhiều tia sét hơn những cơn mưa thông thường, trong khi xe máy có nhiều bộ phận kim loại dẫn điện mà người điều khiển tiếp xúc trực tiếp. So với những xe khác xuất hiện trong video, nạn nhân chạy qua vùng trống trải hơn, khiến thân người nhô cao và có thể trở thành một “cột thu lôi”. Khuyến cáo quan trọng nhất khi giông sét xuất hiện là dừng di chuyển, nhanh chóng tìm nơi trú ẩn an toàn, thay vì cố đi tiếp để hoàn thành hành trình. Nếu bắt buộc phải di chuyển ngoài trời, người dân nên ưu tiên ôtô, taxi hoặc xe buýt, thay cho xe máy và các phương tiện không có khoang bảo vệ kín. Những phương tiện thân kim loại kín tạo hiệu ứng tương tự lồng Faraday, giúp dòng điện đi qua lớp vỏ bên ngoài, còn người bên trong được bảo vệ tốt hơn. Trong lúc trời giông, mọi người cần tránh đứng giữa khu vực trống trải, nơi ngập nước, bên cạnh cây cối hoặc gần những vật thể cao có khả năng trở thành điểm phóng điện. Việc trú dưới một cây cao có thể tạo cảm giác an toàn, nhưng lại khiến người đứng gần đó đối diện thêm nguy cơ sét đánh trực tiếp hoặc truyền qua mặt đất. TS Thọ cũng khuyến cáo không tụ tập thành nhóm sát nhau, bởi sét đánh xuống khu vực lân cận có thể ảnh hưởng đồng thời đến nhiều người. Mức độ nghiêm trọng của một cú sét phụ thuộc vào vị trí cơ thể bị tác động và loại sét, bởi các tia sét khác nhau có thể chênh lệch về cường độ cùng nhiệt độ. Một tia sét có khả năng làm không khí xung quanh nóng lên đến 30 nghìn độ C, tạo ra sức nóng và năng lượng đủ gây thương tích đặc biệt nặng. Theo báo cáo của hiệp hội nghiên cứu IEEE, mỗi năm thế giới ghi nhận khoảng 6.000-24.000 người tử vong vì sét đánh. Hàng nghìn người sống sót sau sét đánh vẫn có thể chịu những hậu quả kéo dài, trong đó có mất trí nhớ, chóng mặt, suy yếu hoặc tê liệt. Những người thường xuyên làm việc ngoài trời, như nông dân, ngư dân và công nhân tại không gian mở, thuộc nhóm dễ bị sét đánh hơn vì khó tìm nơi trú ẩn nhanh chóng. Do đó, theo dõi diễn biến thời tiết, chủ động rời khu vực nguy hiểm và không cố tiếp tục công việc là biện pháp thiết thực. Theo Mother Nature Network, sét không chỉ xuất hiện trong những cơn giông quen thuộc, vốn thường đi kèm bão, mưa lớn, sấm và gió mạnh. Phóng điện trong khí quyển còn có thể xảy ra khi bão, lốc xoáy, núi lửa phun trào, bão bụi hoặc bão tuyết hình thành. Các hiện tượng này cho thấy nguy cơ sét không chỉ giới hạn trong một kiểu thời tiết, vì vậy việc chủ quan khi chưa nghe tiếng sấm có thể dẫn đến quyết định thiếu an toàn. Các nhà khoa học ước tính sét xuất hiện trên Trái Đất khoảng 100 lần mỗi giây, trong đó 70% xảy ra tại vùng nhiệt đới như Việt Nam. Sét có nhiều dạng, gồm sét từ mây xuống đất, sét từ đất lên mây và sét giữa các đám mây, trong đó loại trao đổi điện tử giữa mây với mây được xem là phổ biến nhất. Ngoài ra còn có sét dị hình, sét hòn, sét thượng tầng khí quyển, sét dương, sét tên lửa và sét khô, nhắc mọi người luôn ưu tiên trú ẩn khi thời tiết chuyển xấu.