Trẻ điếc bẩm sinh nặng có thêm cơ hội phục hồi thính giác

Hai ca đầu tiên tại Việt Nam

Hai ca cấy điện cực thính giác thân não (Auditory Brainstem Implant - ABI) đầu tiên tại Việt Nam được Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM) thực hiện.

Kỹ thuật này dành cho những trường hợp không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc dị dạng tai trong nghiêm trọng, vốn không thể hưởng lợi từ phương pháp cấy ốc tai điện tử.

Bệnh nhi đầu tiên là bé gái 40 tháng tuổi, ngụ tại Hà Nội, bị điếc bẩm sinh và không có dây thần kinh ốc tai hai bên. Trước đó, trẻ từng được phẫu thuật để cấy ốc tai điện tử nhưng không ghi nhận đáp ứng thần kinh nên ê-kíp không đặt điện cực.

Bệnh nhi thứ hai là bé trai 19 tháng tuổi, ngụ tại Đồng Nai, bị điếc tiếp nhận thần kinh hai tai mức độ sâu. Dù sử dụng máy trợ thính với mức khuếch đại tối đa, trẻ vẫn không đáp ứng. Kết quả chẩn đoán hình ảnh cho thấy trẻ bị dị dạng tai trong nặng và không có dây thần kinh ốc tai hai bên.

Đây là hai bệnh nhi đầu tiên tại Việt Nam được cấy điện cực thính giác thân não (Auditory Brainstem Implant - ABI), kỹ thuật dành cho những trường hợp điếc đặc biệt phức tạp, không thể phục hồi thính giác bằng phương pháp cấy ốc tai điện tử.

Ngày 21 và 22/5, hai ca phẫu thuật lần lượt được thực hiện tại Bệnh viện Nhi đồng 1 (TPHCM) bởi ê-kíp đa chuyên khoa, với sự hướng dẫn và phối hợp trực tiếp của các chuyên gia Cộng hòa Liên bang Đức.

Qua đường tiếp cận hố sau, ê-kíp ngoại thần kinh bộc lộ vùng thân não và đặt bản điện cực áp sát nhân ốc tai - nơi tiếp nhận những tín hiệu đầu tiên của đường dẫn truyền thính giác.

Trong suốt cuộc phẫu thuật, chức năng các dây thần kinh được theo dõi liên tục. Đáp ứng điện thính giác được đo trên từng kênh điện cực, giúp ê-kíp xác định vị trí đặt điện cực phù hợp, tối ưu khả năng kích thích thính giác và hạn chế ảnh hưởng đến các cấu trúc thần kinh quan trọng lân cận.

Kết quả, cả hai trẻ đều ghi nhận đáp ứng thần kinh thính giác trên tất cả các kênh được kiểm tra, với trở kháng điện cực ở mức tốt. Đây là những tín hiệu quan trọng ngay trong mổ, cho thấy bản điện cực được đặt ở vị trí phù hợp và hệ thống hoạt động ổn định.

Sau thời gian theo dõi và chờ vết mổ lành, thiết bị của hai trẻ lần lượt được kích hoạt vào ngày 16/7 và 9/9. Kết quả kiểm tra cho thấy hệ thống điện cực hoạt động ổn định, không ghi nhận tình trạng di lệch.

Đáng chú ý, cả hai trẻ bắt đầu nhận biết âm thanh từ môi trường xung quanh và có phản ứng rõ ràng với những âm thanh lớn như tiếng trống. 

Tạo con đường nghe mới cho trẻ không có dây thần kinh ốc tai

Theo các bác sĩ, cấy ốc tai điện tử là phương pháp phục hồi thính giác hiệu quả đối với nhiều trẻ nghe kém tiếp nhận mức độ nặng và sâu. Tuy nhiên, để phương pháp này phát huy hiệu quả, trẻ phải còn dây thần kinh ốc tai có khả năng tiếp nhận và dẫn truyền tín hiệu từ ốc tai lên não.

Với những trẻ không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc bị dị dạng tai trong nghiêm trọng, điện cực đặt trong ốc tai không thể truyền tín hiệu âm thanh lên não. Những trường hợp này không có chỉ định cấy ốc tai điện tử hoặc có thể đã cấy nhưng không đạt hiệu quả mong muốn.

ABI được phát triển dành cho nhóm người bệnh đặc biệt này. Thay vì kích thích dây thần kinh ốc tai, hệ thống đưa tín hiệu điện trực tiếp đến nhân ốc tai ở thân não, qua đó bỏ qua phần tai trong và dây thần kinh ốc tai bị thiếu hoặc tổn thương.

Bản điện cực được đặt trực tiếp lên vùng nhân ốc tai ở thân não. Các điện cực tạo kích thích điện tại đây, giúp não tiếp nhận tín hiệu âm thanh mà không cần tín hiệu đi qua dây thần kinh ốc tai như cơ chế nghe thông thường.

Tuy nhiên, nghe được âm thanh mới chỉ là bước khởi đầu. Trẻ không thể nghe hiểu và nói ngay sau khi thiết bị được kích hoạt. Các em cần được lập trình, hiệu chỉnh thiết bị định kỳ và tham gia chương trình trị liệu nghe - nói chuyên sâu.

Khả năng nghe và giao tiếp sẽ được hình thành từng bước, phụ thuộc vào đặc điểm của từng trẻ, thời điểm can thiệp, khả năng thích nghi của hệ thần kinh và quá trình trị liệu lâu dài, cùng sự đồng hành của gia đình.

Hơn 20 năm chuẩn bị để làm chủ kỹ thuật chuyên sâu

Bệnh viện Nhi đồng 1 đã có hơn 20 năm phát triển chương trình can thiệp thính giác cho trẻ em và thực hiện hàng trăm ca cấy ốc tai điện tử cho trẻ nghe kém bẩm sinh, trong đó có bệnh nhi nước ngoài.

Tuy nhiên, vẫn còn nhóm trẻ điếc bẩm sinh rất nặng do không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc dị dạng tai trong nghiêm trọng, không thể hưởng lợi từ cấy ốc tai điện tử. Trước những trường hợp gần như không còn lựa chọn phục hồi thính giác trong nước, bệnh viện quyết tâm tiếp cận và triển khai ABI.

Tháng 12/2025, Bệnh viện Nhi đồng 1 được Bộ Y tế cho phép triển khai thí điểm kỹ thuật này. Bệnh viện xây dựng hướng dẫn chuyên môn, quy trình lựa chọn người bệnh, quy trình phẫu thuật và theo dõi sau mổ; đồng thời chuẩn bị nhân lực, trang thiết bị, phòng mổ ngoại thần kinh, kính vi phẫu, hệ thống theo dõi chức năng thần kinh trong mổ và các phương tiện đánh giá đáp ứng thính giác.

Tháng 3/2026, ê-kíp bác sĩ chuyên khoa của bệnh viện được cử sang Cộng hòa Liên bang Đức đào tạo chuyên sâu tại một trung tâm có nhiều kinh nghiệm về ABI cho trẻ em. Sau đó, các chuyên gia Đức trực tiếp đến Bệnh viện Nhi đồng 1 để tập huấn, hội chẩn, chuyển giao kỹ thuật và phối hợp thực hiện những ca phẫu thuật đầu tiên.

Đây là một trong những kỹ thuật phục hồi thính giác phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chuyên khoa, gồm tai mũi họng - thính học, ngoại thần kinh, gây mê hồi sức, chẩn đoán hình ảnh và phục hồi chức năng.

Thành công bước đầu của hai ca cấy ABI đánh dấu lần đầu tiên kỹ thuật này được triển khai thành công tại Việt Nam, mở thêm cơ hội tiếp cận điều trị cho trẻ điếc bẩm sinh không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc dị dạng tai trong nghiêm trọng.

Trước đây, các gia đình có trẻ thuộc nhóm này phải đưa con ra nước ngoài để đánh giá và can thiệp với chi phí lớn, hoặc không có giải pháp phục hồi thính giác phù hợp.

Việc triển khai kỹ thuật tại Bệnh viện Nhi đồng 1 giúp trẻ có thêm cơ hội tiếp cận một phương pháp chuyên sâu ngay tại Việt Nam, đồng thời thuận lợi hơn trong quá trình theo dõi, hiệu chỉnh thiết bị và trị liệu nghe - nói lâu dài.