Tại Hội nghị Khoa học thường niên của hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh ngày 18/9, BS.CKI Nguyễn Huy Cường, Trung tâm Sản Phụ khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết xét nghiệm HPV rất quan trọng trong tầm soát bệnh ung thư cổ tử cung. Tuy nhiên, phải đến cơ sở y tế lấy mẫu bằng dụng cụ chuyên dụng là rào cản với nhiều phụ nữ, bởi tâm lý e ngại hoặc không có thời gian đi. Để khắc phục khó khăn này, hiện mọi người có thể tự lấy mẫu xét nghiệm HPV (HPV self-sampling), bằng cách sử dụng que tăm bông hoặc dụng cụ chuyên dụng đưa vào âm đạo theo hướng dẫn để thu thập mẫu. Mẫu sau đó được sử dụng để xét nghiệm HPV-DNA. Nếu kết quả HPV dương tính, người bệnh cần khám và theo dõi theo quy trình chuyên môn.
Bác sĩ Huy Cường báo cáo giải pháp tự lấy mẫu xét nghiệm HPV tại hội nghị. Ảnh: Trung Vũ
Bác sĩ Cường giải thích điểm khác biệt so với cách làm truyền thống là kỹ thuật này không cần dùng mỏ vịt để lấy mẫu trực tiếp tại cổ tử cung. Ngoài ra, tự lấy mẫu HPV tại nhà giúp giảm tình trạng quá tải tại các cơ sở y tế, người phụ nữ có thể tiết kiệm chi phí ngoài y tế, không phải nghỉ việc để đi khám, tiết kiệm thời gian đi lại.
Hiện, phương pháp này đã được triển khai tại một số trung tâm xét nghiệm ở Việt Nam theo hình thức cấp bộ lấy mẫu xét nghiệm, người phụ nữ tự thực hiện lấy mẫu sau đó gửi mẫu đến trung tâm xét nghiệm. Bộ mẫu này cho phép tầm soát khoảng 40 chủng HPV, đảm bảo tính riêng tư và tiện lợi.
Virus HPV có gần 200 chủng, trong đó trên 15 chủng nguy cơ cao gây viêm nhiễm kéo dài tại vùng cổ tử cung và dẫn đến những biến đổi tế bào tiền ung thư. Trong quá trình bong tróc và tái tạo niêm mạc, các tế bào nhiễm HPV cùng vật liệu di truyền của virus có thể hiện diện trong dịch tiết âm đạo, là cơ sở giúp thu thập mẫu chính xác.
Bác sĩ Cường dẫn nghiên cứu thực hiện tại TP HCM năm 2024 trên 775 phụ nữ cho thấy 99,9% người tham gia tự lấy mẫu HPV thành công ngay lần đầu, tỷ lệ hài lòng đạt 80,4%. Mô hình tự lấy mẫu xét nghiệm HPV được các nước trên thế giới triển khai linh hoạt. Phụ nữ có thể tự thực hiện ở cơ sở y tế dưới sự hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc tự lấy mẫu tại nhà.
Bác sĩ Cường tư vấn cho một cặp đôi tầm soát HPV khi khám sức khỏe tiền hôn nhân. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Tuy nhiên, tâm lý lo lắng khi thao tác là một rào cản của phương pháp tự lấy mẫu. Một số người sợ đưa dụng cụ không đúng vị trí, lấy không đủ mẫu hoặc nghi ngờ kết quả không đáng tin cậy. Một số người lo ngại không biết phải làm gì nếu kết quả dương tính. Bác sĩ Cường cho rằng mọi người cần được hướng dẫn rõ cách sử dụng dụng cụ, cách bảo quản và gửi mẫu. Kết quả xét nghiệm phải được trả và tư vấn trong một hệ thống y tế có quy trình theo dõi tiếp theo.
Không nên tự mua một bộ dụng cụ bất kỳ rồi tự lấy mẫu và gửi đến phòng xét nghiệm. Tại Mỹ, FDA đã phê duyệt một số xét nghiệm HPV sử dụng mẫu âm đạo do người bệnh tự thu thập, nhưng chỉ với những dụng cụ, loại bệnh phẩm và quy trình nằm trong phạm vi được phê duyệt.
Theo bác sĩ Cường, tự lấy mẫu HPV chủ yếu là một cách thu thập bệnh phẩm để xét nghiệm HPV, không thay thế toàn bộ quy trình khám và đánh giá phụ khoa. Những người có bất thường tế bào học, từng được chẩn đoán hoặc điều trị tổn thương tiền ung thư, có tiền sử bệnh lý đặc biệt hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao cần được bác sĩ đánh giá.
Kết quả HPV dương tính không đồng nghĩa người phụ nữ đã mắc ung thư cổ tử cung. HPV có thể tự đào thải ở nhiều trường hợp. Ngược lại, kết quả HPV âm tính cũng không có nghĩa chủ quan cho rằng ít nguy cơ ung thư mà cần tiếp tục thực hiện tầm soát định kỳ.
Theo Globocan 2022, thế giới ghi nhận khoảng 604.000 ca mắc mới ung thư cổ tử cung và 342.000 ca tử vong. Việt Nam có khoảng 4.610 ca mắc mới và 2.570 trường hợp tử vong.
Tuệ Diễm
Độc giả gửi câu hỏi về sản phụ khoa tại đây để bác sĩ giải đáp