Cuối tháng 9, bé Tít, 7 tuổi, con trai chị Hương ở Nha Trang, sốt hơn 39 độ C, đau đầu, đau họng, chảy nước mũi và nước mắt. Kết quả xét nghiệm máu và dịch mũi tại bệnh viện cho thấy bé mắc cúm A. Bác sĩ chỉ định nhập viện, truyền dịch và điều trị triệu chứng.
Sau bốn ngày, bé cắt sốt, chỉ còn ho nhẹ và xuất hiện vài nốt ban đỏ trên da nên được xuất viện. Bác sĩ kê thuốc xịt mũi, siro ho, đồng thời dặn gia đình cho trẻ ăn uống đầy đủ, uống đủ nước và tiếp tục theo dõi tại nhà.
Thấy đơn thuốc không có thuốc kháng virus, chị Hương lên mạng hỏi. Một số người cho rằng trẻ mắc cúm đến ngày thứ tư vẫn có thể dùng thuốc này, nên chị tự mua cho con uống. Hơn một ngày sau, bé sốt trở lại trên 39 độ C, nôn, đau bụng, đi ngoài phân lỏng, mệt lả và phải nhập viện. Bác sĩ chẩn đoán trẻ viêm phổi sau cúm A. Diễn biến bệnh không đủ để kết luận thuốc là nguyên nhân gây viêm phổi, song việc tự dùng thuốc có thể làm lu mờ dấu hiệu trở nặng.
Trẻ sử dụng thuốc kháng virus khi mắc cúm A cần có sự hướng dẫn, kê toa của bác sĩ, phụ huynh không nên tự mua cho con uống. Ảnh minh họa: Vecteezy
Bé Su, 6 tuổi, con gái chị Hà ở Tuyên Quang, cũng mắc cúm A với biểu hiện sốt hơn 39 độ C, đau đầu, mệt mỏi và ăn ít. Bác sĩ cho trẻ theo dõi tại nhà, dùng thuốc hạ sốt, siro ho, xịt mũi họng và bù điện giải. Sau ba ngày, bé giảm sốt, ăn được cháo và ngủ ngon hơn, nhưng chị Hà vẫn sốt ruột vì con chưa khỏi hẳn.
Một năm trước, bé từng mắc cúm A, được kê thuốc kháng virus và giảm triệu chứng sau hai ngày. Cho rằng đơn thuốc lần này có thể chưa phù hợp, chị Hà đăng tình trạng của con cùng đơn cũ lên mạng để hỏi. Dù có người khuyên không nên áp dụng lại đơn thuốc, chị vẫn tự mua thuốc cho con uống. Sau đó, bé đau bụng, đi ngoài phân lỏng, khó ngủ và ho đờm đặc. Khi đưa con tái khám, chị được bác sĩ yêu cầu ngừng tự dùng thuốc.
Hai trường hợp cho thấy tâm lý phổ biến của phụ huynh: khi trẻ lâu giảm sốt hoặc đơn thuốc không giống lần điều trị trước, họ tìm kinh nghiệm trên mạng rồi tự bổ sung thuốc. Tuy nhiên, cùng mắc cúm A, chỉ định điều trị của mỗi trẻ có thể khác nhau tùy tuổi, thời điểm khởi phát, mức độ bệnh, bệnh nền và nguy cơ biến chứng.
Cúm mùa đang bước vào giai đoạn cần được theo dõi trong những tháng cuối năm. Trong hai tuần qua, trung bình mỗi ngày, Trung tâm Bệnh Nhiệt đới, Bệnh viện Nhi Trung ương tiếp nhận, điều trị khoảng 40 bệnh nhi mắc cúm, tăng so với cùng kỳ năm ngoái. Phần lớn bệnh nhi dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 3 tuổi.
Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM cũng ghi nhận nhiều trẻ mắc cúm A, trong đó có bé trai 10 tuổi mắc bệnh có dấu hiệu cảnh báo thần kinh như co giật, nói sảng sau hai ngày sốt cao, ho, nôn ói.
Theo ThS.BS Nguyễn Văn Quảng, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, phần lớn trẻ mắc cúm không biến chứng được chăm sóc hỗ trợ như hạ sốt đúng cách, uống đủ nước, vệ sinh mũi họng, nghỉ ngơi và theo dõi. Thuốc kháng virus không phải lựa chọn bắt buộc cho mọi trường hợp có kết quả xét nghiệm cúm A dương tính.
Bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus sớm cho trẻ mắc bệnh nặng, diễn tiến xấu, phải nhập viện hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao. Thuốc đạt hiệu quả tốt nhất nếu được sử dụng sớm, tốt nhất trong 48 giờ đầu kể từ khi xuất hiện triệu chứng. Một số trường hợp bệnh nặng, diễn tiến xấu hoặc nhập viện có thể được bác sĩ cân nhắc chỉ định nếu quá mốc thời gian này.
Theo các bác sĩ, thuốc kháng virus thường được dùng trong điều trị cúm theo chỉ định. Liều dùng được tính theo tuổi, cân nặng, tình trạng bệnh và chức năng thận. Thuốc có thể gây buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy. Vì vậy, phụ huynh không nên tự mua theo lời khuyên trên mạng, chia thuốc của người khác hoặc dùng lại đơn cũ. Những cách này có thể khiến trẻ dùng sai liều, gặp tác dụng không mong muốn hoặc chậm được khám lại khi bệnh chuyển nặng.
Kháng sinh cũng không điều trị được virus cúm và chỉ được bác sĩ cân nhắc khi trẻ có hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn kèm theo. Gia đình cần đưa trẻ đi khám nếu sốt cao liên tục, khó hạ, nôn nhiều, bỏ ăn uống hoặc mệt tăng. Trẻ khó thở, tím tái, lơ mơ, khó đánh thức, co giật, yếu tay chân, đi đứng bất thường hoặc có thay đổi hành vi cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.
Phụ huynh đưa trẻ đến Hệ thống Tiêm chủng VNVC tiêm vaccine cúm và phế cầu phòng bệnh. Ảnh: Diệu Thuần
Trong thời gian chăm sóc tại nhà, phụ huynh nên cho trẻ nghỉ ngơi, uống đủ nước, dùng thuốc hạ sốt đúng liều theo hướng dẫn, theo dõi nhịp thở và mức độ tỉnh táo. Đơn thuốc của lần mắc bệnh trước không nên được xem là công thức áp dụng cho lần sau, bởi biểu hiện giống nhau không đồng nghĩa mức độ bệnh và nguy cơ biến chứng giống nhau.
Để giảm nguy cơ mắc cúm và biến chứng, trẻ từ 6 tháng tuổi có thể tiêm vaccine cúm hằng năm theo tư vấn của nhân viên y tế. Việt Nam đang có 4 loại vaccine cúm của Việt Nam, Pháp, Hà Lan, Hàn Quốc tiêm cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến người lớn không giới hạn độ tuổi. Trẻ 6 tháng đến dưới 9 tuổi, chưa tiêm bao giờ, cần 2 mũi cách nhau một tháng. Trẻ từ 9 tuổi và người lớn tiêm 1 mũi. Phụ nữ mang thai có thể tiêm bất kỳ giai đoạn nào, tốt nhất từ tam cá nguyệt thứ hai trở đi. Sau đó, trẻ cần tiêm nhắc một mũi hằng năm để củng cố miễn dịch và cập nhật phòng chủng cúm đang lưu hành hàng năm theo hệ thống giám sát của WHO. Ngoài vaccine, các biện pháp như rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho, hạn chế tiếp xúc với người đang mắc bệnh và giữ không gian sống thông thoáng vẫn cần được duy trì.
Ngoài cúm, các bệnh tay chân miệng, sốt xuất huyết, hợp bào hô hấp RSV... cũng đang gia tăng ca mắc, trẻ cần phòng ngừa bằng vaccine để tránh mắc bệnh chồng bệnh.
Diệu Minh
*Tên nhân vật được thay đổi.