Làn khói mù mịt bao phủ thành phố Palembang, tỉnh Nam Sumatra, Indonesia, ngày 15-10 - Ảnh: REUTERS
Khói mù bắt nguồn từ đâu?
Theo Hãng tin Reuters ngày 15-10, các đám cháy rừng và cháy đất than bùn tại Indonesia, đặc biệt trên hai đảo Borneo và Sumatra, là nguyên nhân chính gây ra tình trạng khói mù bao phủ nhiều quốc gia Đông Nam Á trong những tháng gần đây.
Đây là những khu vực có diện tích rừng rậm và đất than bùn rộng lớn, đặc biệt dễ bắt lửa trong mùa khô vốn kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10 hằng năm.
Tình hình càng nghiêm trọng khi khu vực đang chịu ảnh hưởng của hiện tượng "siêu El Nino", khiến nhiệt độ tăng cao, thời tiết khô hạn kéo dài và các đám cháy lan nhanh hơn.
Lần gần nhất Indonesia trải qua những vụ cháy rừng nghiêm trọng tương tự là năm 2015, khi hiện tượng El Nino cũng diễn ra với cường độ mạnh.
Một đám cháy rừng đang bùng phát sát khu dân cư ở Banyuasin, tỉnh Nam Sumatra, Indonesia, ngày 7-10 - Ảnh: REUTERS
Cháy rừng gây thiệt hại đến mức nào?
Dữ liệu chính thức về diện tích đất bị cháy tại Indonesia chưa được cập nhật kể từ tháng 7, thời điểm nước này ghi nhận khoảng 202.000ha bị thiêu rụi.
Tuy nhiên, tổ chức môi trường Auriga ước tính hơn 637.000ha đất đã bị ảnh hưởng bởi cháy rừng từ tháng 1 đến tháng 8 năm nay, tương đương diện tích gấp 9 lần Singapore.
Trong khi đó, tổ chức giám sát nạn phá rừng Nusantara Atlas đưa ra con số còn cao hơn, lên tới gần 900.000ha.
Khói mù nghiêm trọng ra sao?
Theo dữ liệu từ nền tảng Fire Emissions Watch thuộc chương trình giám sát khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu (EU), lượng khí thải từ các vụ cháy rừng tại Indonesia đã đứng đầu thế giới suốt một tháng qua.
Tại một số khu vực trên đảo Borneo và Sumatra, chỉ số ô nhiễm không khí đã vượt mức 1.000, trong khi ngưỡng từ 300 trở lên đã được xếp vào mức nguy hại.
Singapore và Malaysia cũng chịu ảnh hưởng nặng nề trong tuần qua.
Riêng tại Singapore, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình trong một giờ ở phía tây đảo quốc này đạt 284 microgam/m³ vào ngày 14-10, lần đầu tiên trong năm chạm ngưỡng "rất cao".
Theo Bộ Y tế Indonesia, tính đến ngày 13-10, số ca mắc bệnh đường hô hấp liên quan đến cháy rừng tại 7 tỉnh nước này đã tăng lên 283.270, hơn gấp đôi so với mức 113.336 ca ghi nhận ngày 9-9.
Khói mù cũng buộc nhiều trường học tại Indonesia, Timor-Leste và một số bang của Malaysia phải đóng cửa.
Khói mù bao phủ khu cảng Tanjong Pagar cũ, làm giảm tầm nhìn tại Singapore ngày 14-10 - Ảnh: REUTERS
Indonesia đang ứng phó thế nào?
Chính phủ Indonesia khẳng định đang triển khai mọi biện pháp có thể để kiểm soát cháy rừng, với hơn 60.000 nhân viên được huy động và khoảng 50 máy bay tham gia thả nước dập lửa, gieo mây tạo mưa nhân tạo.
Jakarta cũng lên kế hoạch tuyển thêm kiểm lâm, đồng thời cam kết phục hồi hệ sinh thái đất than bùn, nơi các đám cháy có thể âm ỉ dưới lòng đất trong thời gian dài và đặc biệt khó dập tắt.
Chính phủ nước này cho biết đã tăng cường xử lý các doanh nghiệp vi phạm và hạn chế việc đốt thực bì để lấy đất canh tác. Cảnh sát xác định 223 cá nhân và 9 công ty có thể bị xử lý vì liên quan đến việc gây cháy rừng.
Vì sao Indonesia bị chỉ trích?
Bất chấp những nỗ lực trên, Jakarta vẫn đối mặt với sức ép quốc tế ngày càng lớn vì chưa thể ngăn chặn triệt để tình trạng đốt rừng lấy đất sản xuất.
Việc phá rừng để mở rộng diện tích trồng trọt, đặc biệt phục vụ sản xuất dầu cọ, cũng làm suy giảm nguồn nước ngầm, khiến đất đai khô hơn và gia tăng nguy cơ cháy rừng.
Ngoài ra, Indonesia bị chất vấn vì chưa tuyên bố tình trạng thảm họa quốc gia, quyết định có thể giúp chính phủ huy động nguồn lực ứng phó nhanh hơn. Jakarta đến nay cũng chưa chấp nhận các đề nghị hỗ trợ từ Malaysia và Singapore, làm gia tăng căng thẳng trong khu vực.
Khói mù sẽ kéo dài đến bao giờ?
Giới chức Indonesia thừa nhận tình hình chỉ có thể được kiểm soát khi khu vực xuất hiện những đợt mưa kéo dài.
Mùa khô năm nay bắt đầu sớm và kéo dài bất thường. Trong khi mùa mưa thường xuất hiện từ tháng 10, các dự báo cho thấy năm nay mưa có thể đến muộn, phải sang tháng 11 mới bắt đầu.
Cơ quan khí tượng Indonesia dự báo ảnh hưởng của El Nino sẽ kéo dài đến quý 1-2027. Tuy nhiên, mùa mưa sắp tới được kỳ vọng sẽ giúp hạn chế cháy rừng và cải thiện tình trạng ô nhiễm không khí trên khắp khu vực.
Indonesia gặp khó với cháy rừng, Malaysia gieo mây tạo mưaQuan chức Indonesia thừa nhận dù đã cố gắng hết sức, nước này vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc khống chế cháy rừng tại đảo Borneo và Sumatra.