Beta-carotene là sắc tố tự nhiên có nhiều trong cà rốt, bí đỏ, khoai lang, đu đủ, xoài và các loại rau lá xanh đậm. Vàng da do thừa caroten là tình trạng da chuyển màu vàng hoặc vàng cam do nồng độ carotenoid, chủ yếu là beta-carotene trong máu tăng cao.
Sau khi được hấp thu, beta-caroten được chuyển hóa thành vitamin A. Lượng carotenoid đưa vào cơ thể quá nhiều hoặc quá trình chuyển hóa bị ảnh hưởng, sắc tố dư thừa có thể tích tụ tại mô mỡ dưới da, khiến da đổi màu.
BS.CKI Nguyễn Hồng Ngọc, khoa Nội tiêu hóa, Trung tâm Nội soi và Phẫu thuật Nội soi Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết một số nguyên nhân có thể gây vàng da do thừa caroten gồm:
Ăn uống nhiều thực phẩm giàu beta-carotene
Nguyên nhân phổ biến nhất là khẩu phần chứa quá nhiều thực phẩm giàu carotenoid trong thời gian dài. Thường xuyên ăn cà rốt, bí đỏ, khoai lang hoặc các loại rau củ màu vàng, cam với lượng lớn có thể làm tăng lượng beta-carotene nạp vào.
Người lớn uống nước ép với mục đích "detox" cũng có thể làm tăng lượng carotenoid đưa vào cơ thể. So với ăn thực phẩm nguyên dạng, uống một lượng lớn nước ép trong thời gian ngắn dễ khiến cơ thể tiếp nhận nhiều carotenoid hơn, mất cân bằng dinh dưỡng.
Bác sĩ Ngọc khuyên người trưởng thành không nên sử dụng nước ép rau củ thay thế hoàn toàn các bữa ăn hoặc uống nước ép liên tục các ngày trong tuần. Thay vào đó nên ưu tiên nước lọc, ăn cân bằng, uống nước ép 2-3 lần mỗi tuần và đa dạng nguồn trái cây, rau xanh làm nước ép.
Ăn quá nhiều cà rốt có thể gây vàng da. Ảnh: Bùi Thủy
Bệnh lý
Ngoài chế độ ăn, vàng da do thừa caroten có thể liên quan đến một số tình trạng ảnh hưởng đến chuyển hóa carotenoid, trong đó có suy giáp, đái tháo đường, rối loạn lipid máu, một số bệnh về gan.
Ở những người mắc bệnh gan mạn tính, khả năng chuyển hóa và xử lý một số chất tại gan có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, nếu da chuyển vàng mà không do chế độ ăn, cần đánh giá để loại trừ bệnh lý gan mật thay vì tự cho rằng đây chỉ là tình trạng thừa caroten.
Bác sĩ Hồng Ngọc khám cho bệnh nhân. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Bác sĩ Hồng Ngọc khuyên, người lớn nên thay đổi thực phẩm trong khẩu phần ăn dặm của trẻ, tránh cho trẻ ăn một loại rau củ màu cam liên tục mỗi ngày. Người trưởng thành cũng không nên áp dụng chế độ giảm cân chỉ dựa vào rau củ hoặc nước ép. Nếu có bệnh nền như suy giáp, đái tháo đường hoặc rối loạn lipid máu cần kiểm soát bệnh theo hướng dẫn của bác sĩ.
Vàng da do thừa caroten không khiến lòng trắng mắt chuyển vàng như vàng da bệnh lý. Người bệnh cũng không có các biểu hiện đi kèm như nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, ngứa hoặc mệt mỏi do bệnh gan mật. Tình trạng này nhìn chung lành tính và màu da có thể trở lại bình thường khi điều chỉnh chế độ ăn.
Trường hợp vàng da kèm mắt chuyển vàng, đặc biệt khi kèm nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, ngứa, đau bụng, mệt mỏi hoặc sụt cân, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân. Bác sĩ có thể khai thác chế độ ăn, tiền sử bệnh và chỉ định xét nghiệm cần thiết, đặc biệt là bilirubin và các chỉ số chức năng gan, nhằm xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.
Thảo Nhi
Độc giả đặt câu hỏi về bệnh tiêu hóa tại đây để bác sĩ giải đáp