Bác sĩ Vương Lôi Dũng, Phó Chủ nhiệm khoa Phẫu thuật Mạch máu, Bệnh viện Y học Cổ truyền Bắc Kinh, cho biết trong quá trình chẩn đoán và điều trị Đông y, các bác sĩ sẽ quan sát tình trạng của lưỡi, chất lưỡi và rêu lưỡi và tĩnh mạch dưới lưỡi để đánh giá sự lưu thông khí huyết cũng như quá trình chuyển hóa dịch cơ thể. Từ đó, bác sĩ có thể nắm bắt được tình trạng sức khỏe tổng thể của hệ thống mạch máu. Ông cũng cảnh báo 3 biểu hiện bất thường ở lưỡi dưới đây có thể là dấu hiệu cho thấy các vấn đề tiềm ẩn về mạch máu.
Biểu hiện đầu tiên là mặt lưỡi chuyển sắc đỏ tía, tím đen hoặc lộ các đốm ứ huyết, bầm tím. Hệ mao mạch dày đặc khiến niêm mạc lưỡi đổi màu sẫm tối mỗi khi dòng tuần hoàn suy giảm hoặc ứ trệ, tương ứng với tình trạng máu chảy chậm hay thành mạch kém đàn hồi trong y học hiện đại.
Khi phát hiện dấu hiệu này, các bác sĩ khuyến cáo người dân điều chỉnh khẩu phần ăn giảm dầu mỡ, muối và đường; ngừng hút thuốc lá và hạn chế bia rượu; duy trì giấc ngủ ổn định cùng các bài tập thể lực cường độ trung bình tối thiểu 150 phút mỗi tuần như đi bộ nhanh, đạp xe hay thái cực quyền.
Đặc điểm thứ hai nằm ở hai dải tĩnh mạch dưới đáy lưỡi khi cuộn chạm vòm miệng. Nếu hai mạch máu này phình to, ngoằn ngoèo, chuyển màu tím đen và bị mạng vi mạch chằng chịt bao phủ, cơ thể đang gặp trở ngại trong quá trình hồi lưu máu tĩnh mạch. Hiện tượng này thường song hành với các bệnh lý mãn tính gồm xơ vữa động mạch, tăng huyết áp hay rối loạn lipid máu.
Bác sĩ Dũng khuyến nghị người có tĩnh mạch dưới lưỡi giãn nên tránh ngồi yên một chỗ quá 50 phút, vận động nhẹ 3 đến 5 phút giữa giờ làm việc, ngâm chân nước ấm và kê cao chân khi nằm nghỉ. Trường hợp ngủ ngáy to hoặc giật mình hụt hơi nửa đêm cần đến cơ sở y tế tầm soát hội chứng ngưng thở khi ngủ.
Ảnh minh họa: Fortitute Valley Dentist
Dấu hiệu thứ ba là lớp rêu phủ dày, kết cấu bết dính có màu trắng hoặc vàng do đàm thấp tích tụ. Tình trạng này có mối liên hệ mật thiết với các rối loạn đường tiêu hóa, mỡ máu cao, gan nhiễm mỡ và hội chứng chuyển hóa.
Để cải thiện, người bệnh nên ưu tiên thực đơn thanh đạm, tăng cường chất xơ từ rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt cùng nguồn đạm nạc. Bữa tối chỉ nên nạp khoảng 70% nhu cầu năng lượng và kết thúc trước giờ đi ngủ ít nhất ba tiếng, đồng thời kết hợp rèn luyện thể lực nhằm thúc đẩy quá trình chuyển hóa nội tại.
Một chiếc lưỡi bình thường có kích thước cân đối, sắc đỏ hồng nhạt, rêu mỏng không quá khô cũng không quá ẩm, chuyển động linh hoạt và hai tĩnh mạch dưới lưỡi ẩn phẳng. Người dân có thể tự kiểm tra lưỡi trước gương trong vòng một phút dưới ánh sáng tự nhiên hoặc ánh đèn trắng.
Trước khi soi 30 phút, cần tránh dùng cà phê, sữa, nước ngọt có màu hoặc thức ăn béo để không làm biến đổi màu niêm mạc. Khi quan sát, người kiểm tra há miệng tự nhiên, thả lỏng lưỡi không quá 10 giây mỗi lượt nhằm tránh hiện tượng sung huyết do nín thở, lần lượt nhìn từ đầu lưỡi, thân giữa, cuống lưỡi đến mặt đáy. Tình trạng mất răng hoặc đeo răng giả có thể tạo vết hằn hoặc làm dày rêu lưỡi cục bộ. Bác sĩ lưu ý việc tự soi gương chỉ mang tính chất phát hiện nguy cơ ban đầu, hoàn toàn không thay thế cho các chẩn đoán lâm sàng và xét nghiệm chuyên sâu tại bệnh viện.
Song song việc nhận diện biến đổi bề mặt lưỡi, chăm sóc khoang miệng đúng phương pháp cũng góp phần hạn chế các phản ứng viêm tác động đến hệ tuần hoàn. Bác sĩ Lưu Việt, Chủ nhiệm khoa Y học Tim mạch, Bệnh viện Tây Viên (Viện Hàn lâm Khoa học Y dược Trung Quốc), giải thích rêu lưỡi là nơi tập trung quần thể vi khuẩn dày đặc. Thói quen thức khuya, ăn uống thất thường và vệ sinh kém sẽ kích thích vi khuẩn có hại sinh sôi, gây viêm nha chu và làm gia tăng gánh nặng viêm mạn tính lên hệ thống tim mạch.
Nhằm hạn chế vi khuẩn xâm nhập, bác sĩ Lưu hướng dẫn chải răng bằng bàn chải lông mềm theo kỹ thuật Bass tối thiểu ba phút mỗi sáng và tối, kết hợp thao tác cạo rêu lưỡi nhẹ nhàng từ trong ra ngoài bằng dụng cụ chuyên dụng. Giữ giấc ngủ sâu từ 7 đến 8 tiếng mỗi đêm, duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, kết hợp 150 phút vận động thể lực cùng các bài tập thở giải tỏa căng thẳng hằng tuần sẽ giúp ổn định hệ vi sinh khoang miệng, hỗ trợ bảo vệ chức năng tim phổi lâu dài.
Bình Minh (Theo Life Times)