Lầm tưởng kiểm soát tốt, bệnh nhân nhập viện vì đột quỵ
Ông N.V.A (68 tuổi, Hà Nội) có tiền sử tăng huyết áp nhiều năm, hằng ngày duy trì uống thuốc và đo huyết áp kiểm tra. Thấy các chỉ số báo về quanh mức 120/80 mmHg, ông hoàn toàn yên tâm mình đã kiểm soát bệnh tốt nên không đi tái khám định kỳ.
Gần đây ông bất ngờ xuất hiện cơn đau đầu dữ dội, yếu nhẹ nửa người và phải đưa đi cấp cứu. Khi vào viện, chỉ số huyết áp thực tế của ông đã vọt lên trên 180/110 mmHg.
Qua kiểm tra, bác sĩ phát hiện chiếc máy đo huyết áp ở nhà của ông đã bị hỏng cảm biến từ lâu dẫn đến sai số nghiêm trọng, băng quấn lại quá rộng so với kích thước tay.
Việc căn cứ vào kết quả sai lệch khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm điều chỉnh liều thuốc phù hợp, dẫn đến biến cố đột quỵ suýt nguy hại tính mạng.
TS.BS Tạ Quang Thành, Phó Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Hà Nội cho biết, trường hợp như bệnh nhân V.A không phải là hiếm gặp. Hiện nay có rất nhiều người mắc huyết áp điều trị tại nhà nhưng không đạt hiệu quả như kỳ vọng.
Bác sĩ Thành chỉ ra các dạng thất bại chính bao gồm:
Thất bại thực sự xảy ra khi chỉ số huyết áp của người bệnh vẫn cao hơn mục tiêu điều trị dù đã được chẩn đoán, kê đơn và theo dõi.
Thất bại giả do đo sai xuất phát từ việc kết quả không phản ánh đúng thực tế vì thiết bị không phù hợp, băng quấn sai kích cỡ, tư thế đo sai hoặc quy trình đo không chuẩn.
Thất bại do đánh giá sai là tình trạng bác sĩ hoặc người bệnh kết luận kiểm soát tốt hay kém chỉ dựa trên số đo không đại diện, số đo đơn lẻ không đầy đủ hoặc thời điểm đo không thích hợp.
Thất bại trong xử trí diễn ra khi đã phát hiện huyết áp không đạt mục tiêu nhưng không điều chỉnh điều trị phù hợp hoặc điều chỉnh quá mức gây hạ huyết áp và phát sinh tác dụng phụ.
Bên cạnh đó, bác sĩ Thành nhấn mạnh cần phân biệt rõ ràng để tránh nhầm lẫn giữa thất bại kiểm soát huyết áp tại nhà với hiện tượng tăng huyết áp "áo choàng trắng" (chỉ số tại phòng khám cao nhưng tại nhà bình thường) hoặc tăng huyết áp ẩn giấu (chỉ số tại phòng khám bình thường nhưng tại nhà hoặc trong sinh hoạt thường ngày lại tăng cao).
Sáu nhóm nguy cơ đe dọa người bệnh
Các chuyên gia nhìn nhận, việc tự theo dõi và kiểm soát huyết áp tại nhà không đúng cách có thể dẫn đến 6 nhóm nguy cơ lớn.
Thứ nhất là nguy cơ biến cố tim mạch và tổn thương cơ quan đích như đột quỵ, bệnh mạch vành, nhồi máu cơ tim, suy tim, bệnh thận mạn và tổn thương võng mạc. Người bệnh có thể không có triệu chứng dù huyết áp vẫn ở mức cao do đo không đúng kỹ thuật, đo sai thời điểm, tự đánh giá sai hoặc trì hoãn việc tái khám.
Thứ hai là nguy cơ hạ huyết áp do điều trị quá mức. Số đo sai lệch cao có thể khiến người bệnh hoặc bác sĩ tăng liều thuốc không cần thiết. Ngược lại, một vài số đo thấp đơn lẻ lại khiến người bệnh tự ý giảm liều hoặc bỏ thuốc.
Thứ ba là tâm lý lo âu, ám ảnh về con số và thói quen đo quá nhiều lần. Việc đo liên tục vì lo sợ khi kết quả dao động sẽ làm huyết áp tăng tạm thời, tạo thành vòng luẩn quẩn "đo - lo âu - đo lại". Đôi khi người bệnh cũng chỉ chọn ghi nhận những kết quả như mình mong muốn.
Thứ tư là việc không tuân thủ hoặc sử dụng thuốc sai cách như quên thuốc, dùng sai giờ, tự bỏ thuốc khi thấy chỉ số bình thường, dùng thuốc của người khác hoặc dùng các thuốc không kê đơn gây tăng huyết áp.
Thứ năm là do tin tưởng thiết bị hoặc công nghệ đo không đáng tin cậy. Máy chưa được thẩm định độ chính xác, băng quấn quá nhỏ hoặc quá lớn, thiết bị ở cổ tay dùng sai tư thế hoặc máy đo không phù hợp với người bị rối loạn nhịp tim đều dẫn đến số đo sai.
Thứ sáu là nguy cơ bỏ lỡ bệnh lý tiềm ẩn hoặc kiểu tăng huyết áp đặc biệt. Huyết áp khó kiểm soát có thể liên quan đến hội chứng ngưng thở khi ngủ, bệnh thận, cường aldosterone nguyên phát, do thuốc hoặc các nguyên nhân thứ phát khác. Nếu chỉ dựa vào số đo không chuẩn tại nhà, việc tìm nguyên nhân gốc rễ sẽ bị trì hoãn.
Để phòng ngừa điều trị huyết áp tại nhà thất bại, bác sĩ Thành khuyến cáo người bệnh cần thực hiện đo huyết áp đúng chuẩn từ khâu chọn thiết bị chuẩn hóa, tư thế đo đúng đến việc chọn thời điểm đo thích hợp và tái khám định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.