Bác sĩ Huỳnh Trần An Khương, Chuyên viên Y Khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, khuyên như trên trong bối cảnh những ngày qua TP HCM ghi nhận 4 ca não mô cầu, trong đó một ca tử vong. Trước đó, Cần Thơ cũng ghi nhận hai ca bệnh nặng 26 tuổi và 46 tuổi do sốc nhiễm khuẩn, suy hô hấp, suy thận cấp, rối loạn đông máu.
Theo bác sĩ Khương, vi khuẩn não mô cầu có thể cư trú ở vùng hầu họng mà không gây triệu chứng, lây cho người tiếp xúc gần. Khi miễn dịch suy yếu, mầm bệnh tấn công cơ thể và gây bệnh.
Bệnh não mô cầu thường gặp ở hai thể chính là viêm màng não và nhiễm trùng huyết, có thể diễn tiến nhanh nếu không được điều trị kịp thời. Giai đoạn đầu, triệu chứng thường không đặc hiệu như sốt, mệt, chán ăn nên dễ nhầm với bệnh hô hấp thông thường. Khi bệnh nặng hơn, người bệnh có thể xuất hiện đau cơ nhiều, ban xuất huyết, rối loạn ý thức và các biến chứng nghiêm trọng.
Người đàn ông 55 tuổi mắc bệnh do não mô cầu nhầm lẫn với bệnh liên cầu lợn điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vào tháng 1/2026. Ảnh: Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương
Trong đó, nhóm trẻ dưới 5 tuổi, thanh thiếu niên, người suy giảm miễn dịch hoặc mắc bệnh gây suy giảm miễn dịch như nhiễm HIV, rối loạn chức năng lách, bệnh mạn tính... có nguy cơ cao hơn. Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Nhóm thanh thiếu niên có tỷ lệ mang vi khuẩn ở vùng hầu họng cao hơn. Còn người suy giảm miễn dịch có khả năng chống lại vi khuẩn kém hơn khi phơi nhiễm.
Khi mắc bệnh, các nhóm này cũng có nguy cơ diễn tiến nặng. Trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch có khả năng chống lại mầm bệnh kém hơn, dễ gặp các thể bệnh xâm lấn như viêm màng não hoặc nhiễm trùng huyết. Ở người rối loạn chức năng lách hoặc đã cắt lách, nguy cơ nhiễm khuẩn nặng do não mô cầu cũng cao hơn, do lách đóng vai trò quan trọng trong việc loại bỏ vi khuẩn có vỏ bọc như não mô cầu khỏi máu. Người lớn khoẻ mạnh cũng không nên chủ quan với não mô cầu do có thể nhiễm và trở nặng, hoặc trở thành nguồn lây.
"Khi mỗi người chủ động tiêm vaccine và thực hiện các biện pháp phòng bệnh, cộng đồng sẽ hình thành lá chắn bảo vệ chung, góp phần giảm nguy cơ lây truyền và bảo vệ những người dễ bị tổn thương", bác sĩ Khương nói.
Trong khi đó, não mô cầu lây qua dịch tiết hô hấp từ người bệnh hoặc người lành mang khuẩn. Vi khuẩn có thể cư trú ở vùng hầu họng mà không gây triệu chứng, sau đó xâm nhập gây bệnh khi gặp điều kiện thuận lợi như suy giảm miễn dịch hoặc niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương.
Để phòng não mô cầu, Bộ Y tế khuyến cáo người dân rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, không dùng chung ly và chai nước. Lớp học, nhà ở cần được giữ thông thoáng, sạch sẽ. Nếu tiếp xúc với người bệnh, cần báo với cơ sở y tế để được hướng dẫn uống thuốc dự phòng, cách ly và hướng dẫn theo dõi bệnh. Khi xuất hiện sốt cao, đau đầu dữ dội, nôn ói, cứng gáy, tay chân lạnh, ban xuất huyết hoặc rối loạn ý thức, cần đến ngay cơ sở y tế để được cấp cứu.
Người lớn đến VNVC Nhà Bè, TP HCM tiêm vaccine não mô cầu nhóm B và A, C, Y, W phòng bệnh khi địa phương ghi nhận ca bệnh. Ảnh: Kim Ngân
Hiện vaccine phòng bệnh do não mô cầu được phân phối ở hệ thống tiêm chủng dịch vụ, giúp phòng ngừa đầy đủ 5 nhóm gây bệnh phổ biến gồm A, B, C, Y, W-135. Trong đó, vaccine thế hệ mới phòng nhóm B tiêm từ 2 tháng tuổi đến 50 tuổi, các vaccine thế hệ mới phòng nhóm ACYW tiêm từ 6 tuần tuổi trở lên và người lớn, vaccine phòng não mô cầu nhóm B và C (BC) dành cho trẻ từ 6 tháng tuổi đến 45 tuổi.
Bên cạnh nhóm B, hiện Việt Nam cũng ghi nhận các ca tử vong do não mô cầu nhóm khác như C, W. Người dân cần tiêm đầy đủ vaccine phòng các nhóm huyết thanh não mô cầu để được bảo vệ toàn diện, theo bác sĩ Khương. Vaccine não mô cầu nhóm B và ACYW có thể tiêm trong cùng một buổi tiêm tại hai vị trí khác nhau và kết hợp với các loại vaccine khác. Người từng tiêm vaccine não mô cầu BC trước đây có thể tư vấn để tiêm thêm vaccine thế hệ mới nhóm B và ACYW bởi các loại vaccine có thành phần và phạm vi bảo vệ khác nhau. Vaccine cần được chủng ngừa sớm, không nên chờ đến khi xuất hiện ca bệnh mới đổ xô đi tiêm.
Nhật Minh