Tôi ăn chay nhưng vẫn tăng cân, đặc biệt mỡ tập trung nhiều ở vùng bụng và bắp tay. Xin chuyên gia cho biết nguyên nhân có thể do đâu? (Thanh Dương - TPHCM).
Thạc sĩ, bác sĩ Phan Thị Thanh Thủy - Khoa Dinh dưỡng - Bệnh viện Y học cổ truyền TPHCM tư vấn:
Ăn chay có thể mang lại nhiều lợi ích nếu được xây dựng hợp lý. Tuy nhiên, không ít người sau vài tháng ăn chay lại rơi vào tình trạng mệt mỏi, sụt cân, thiếu chất hoặc ngược lại tăng cân nhanh.
Nguyên nhân này không nằm ở việc ăn chay hay ăn mặn mà ở cách lựa chọn và phối hợp thực phẩm. Dưới đây là 5 sai lầm thường gặp.
Chỉ ăn rau và cơm
Rau cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ nhưng không thể thay thế hoàn toàn nhóm thực phẩm giàu đạm. Nếu kéo dài, chế độ ăn nghèo protein có thể khiến cơ thể khó đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng, nhanh đói và dễ thiếu một số vi chất.
Người ăn chay nên chủ động bổ sung các nguồn đạm thực vật như đậu phụ, các loại đậu, đậu gà, đậu lăng, các loại hạt...
Lạm dụng thực phẩm chay chế biến sẵn
Không ít người mặc định thực phẩm có chữ "chay" đồng nghĩa với tốt cho sức khỏe. Thực tế, xúc xích chay, chả chay, thịt chay hay mì ăn liền chay vẫn có thể chứa nhiều muối, chất béo và năng lượng, tùy sản phẩm.
Người ăn chay nên ưu tiên thực phẩm tươi, ít chế biến và hình thành thói quen đọc bảng thành phần, giá trị dinh dưỡng trên nhãn trước khi lựa chọn.
Nghĩ ăn chay thì không thể tăng cân
Ăn chay không đồng nghĩa với nạp ít năng lượng. Một số người sau khi chuyển sang ăn chay lại tăng cân do ăn nhiều cơm, bún, mì, bánh, món chiên rán, bánh kẹo hoặc các loại đồ uống nhiều đường.
Cân nặng phụ thuộc chủ yếu vào sự cân bằng giữa năng lượng nạp vào và năng lượng tiêu hao, chứ không chỉ quyết định bởi việc ăn chay hay ăn mặn.
Bỏ qua vitamin B12 và các vi chất
Người ăn chay hoàn toàn trong thời gian dài có nguy cơ thiếu vitamin B12 nếu không bổ sung từ thực phẩm tăng cường hoặc sản phẩm bổ sung phù hợp.
Ngoài vitamin B12, chế độ ăn cũng cần chú ý đến sắt, canxi, vitamin D, i-ốt, kẽm và omega-3.
Nếu ăn chay thuần trong thời gian dài hoặc có dấu hiệu nghi ngờ thiếu chất, người dân nên trao đổi với bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng để được đánh giá và hướng dẫn phù hợp.
5. Ăn một thực đơn lặp đi lặp lại
Đậu phụ, rau luộc và cơm có thể là những thực phẩm quen thuộc trong bữa chay nhưng nếu ngày nào cũng ăn giống nhau, khẩu phần sẽ thiếu sự đa dạng.
Người ăn chay nên luân phiên nhiều loại đậu, thay đổi rau theo mùa, bổ sung các loại trái cây và sử dụng các loại hạt với lượng phù hợp.
Bạn lưu ý, một chế độ ăn chay lành mạnh cần bảo đảm đủ năng lượng, đa dạng thực phẩm và cân đối các nhóm chất. Người ăn chay nên tự kiểm tra xem bữa ăn của mình đã có nguồn đạm hay chưa, khẩu phần rau và trái cây có đa dạng không, có sử dụng muối i-ốt, có lạm dụng thực phẩm chay chế biến sẵn hay không.