Nhiều người cho rằng chỉ bia rượu mới tàn phá lá gan, song thực tế cơ quan này vẫn có thể chịu tổn thương nặng nề từ các thói quen sinh hoạt thường ngày. Bữa ăn khuya, chai nước trái cây đóng sẵn hay nhiều giờ liền ngồi yên bên bàn làm việc có thể cản trở khả năng kiểm soát đường huyết, dự trữ mỡ và độ nhạy insulin của cơ thể.
Tình trạng gan nhiễm mỡ ở người không uống rượu bia đang ngày một gia tăng. TS.BS Jaya Agarwal, Cố vấn kiêm Phó Giáo sư Khoa Phẫu thuật Tiêu hóa tại Bệnh viện Amrita (Faridabad, Ấn Độ), cho biết cơ sở này tiếp nhận ngày càng nhiều bệnh nhân gan nhiễm mỡ dù không có tiền sử sử dụng đồ uống có cồn.
Phần lớn trường hợp là dân văn phòng còn trẻ, bề ngoài khỏe mạnh và chỉ phát hiện bệnh khi đi khám sức khỏe định kỳ. Điều đáng lo ngại là bệnh thường tiến triển âm thầm suốt nhiều năm, trước khi chuyển biến xấu thành viêm gan, xơ hóa và xơ gan.
Dưới đây là 5 thói quen phổ biến làm tổn hại chức năng gan:
Ăn tối muộn rồi đi ngủ ngay
Một bữa ăn muộn không trực tiếp gây bệnh, nhưng việc thường xuyên ăn no sát giờ đi ngủ dễ dẫn đến tình trạng ăn quá nhiều, thích ăn vặt và xáo trộn nhịp sinh học. Điều này ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình chuyển hóa, nhất là khi lượng calo nạp vào vượt mức cơ thể cần.
Vấn đề còn nằm ở việc chọn món. Các khẩu phần ăn quá đầy, món tráng miệng nhiều đường hay tinh bột tinh chế đều khiến năng lượng dư thừa tích tụ thành mỡ trong gan. Giữ bữa tối vừa phải và tạo khoảng nghỉ đủ lâu trước khi ngủ là cách tốt nhất để bảo vệ gan.
Mô phỏng gan khỏe mạnh (trái) và gan nhiễm mỡ (phải). Ảnh: Healthline
Xem nước ép trái cây là đồ uống bổ dưỡng
Trái cây rất tốt cho sức khỏe, khiến nhiều người lầm tưởng nước ép đóng hộp cũng là giải pháp tiện lợi để nạp dưỡng chất. Tuy nhiên, nước ép đóng hộp đã bị loại bỏ gần hết chất xơ và thường được thêm nhiều đường.
Đồ uống ngọt khiến cơ thể nạp thêm nhiều calo nhưng lại không đem lại cảm giác no như thức ăn đặc. Lượng đường dư thừa này sẽ nhanh chóng chuyển hóa và tích tụ thành mỡ tại gan. Thay vì uống nước ép, chuyên gia khuyến cáo nên ăn hoa quả nguyên miếng và ưu tiên uống nước lọc.
Tập thể dục một lúc nhưng ngồi cả ngày
Một buổi đi bộ hay tập gym buổi sáng rất hữu ích, song không thể xóa sạch tác hại của việc ngồi bất động suốt thời gian còn lại trong ngày. Ngồi lâu làm giảm độ nhạy insulin, khiến cơ thể xử lý đường và chất béo kém hiệu quả.
Khi cơ thể kháng insulin, gan sẽ có xu hướng dự trữ nhiều chất béo hơn. Để khắc phục, mọi người nên chủ động ngắt quãng thời gian ngồi bằng các quãng đi bộ ngắn, đứng dậy vươn vai hoặc vận động nhẹ giữa giờ làm việc, thay vì dồn hết việc vận động vào một buổi tập duy nhất.
Thường xuyên chỉ ngủ 5 tiếng mỗi đêm
Ngủ quá ít làm rối loạn cảm giác thèm ăn, cản trở việc kiểm soát đường huyết và các quá trình trao đổi chất. Lâu dần, tình trạng này khiến cơ thể khó giữ cân nặng ổn định và mất cân bằng năng lượng.
Thiếu ngủ mạn tính có mối liên hệ chặt chẽ với rối loạn chuyển hóa - tình trạng thường đi đôi với gan nhiễm mỡ. Một đêm mất ngủ chưa thể làm hỏng gan, nhưng thiếu ngủ triền miên là mối nguy thực sự. Đa số người trưởng thành cần duy trì giấc ngủ từ 7 đến 9 tiếng mỗi đêm.
Nghĩ người gầy thì gan không nhiễm mỡ
Thân hình mảnh mai không đồng nghĩa với lá gan sạch mỡ. Không ít người, đặc biệt là người gốc Nam Á, có xu hướng tích nhiều mỡ quanh nội tạng dù chỉ số khối cơ thể (BMI) ở mức bình thường.
Mỡ nội tạng làm tăng tình trạng kháng insulin và dẫn đến các bệnh chuyển hóa. Vì vậy, các chỉ số như vòng eo, đường huyết hay mỡ máu phản ánh sức khỏe chính xác hơn nhiều so với cân nặng. Bác sĩ Agarwal lưu ý bệnh gan nhiễm mỡ hiếm khi biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu, các rối loạn chuyển hóa vẫn có thể âm ỉ hình thành dù người bệnh trông rất khỏe mạnh.
Ở giai đoạn sớm, gan nhiễm mỡ hoàn toàn có thể cải thiện nhờ điều chỉnh lối sống. Việc vận động thường xuyên, ăn uống cân bằng, cắt giảm đồ uống ngọt, ngủ đủ giấc và theo dõi sức khỏe chuyển hóa đóng vai trò cốt lõi.
Những người mắc đái tháo đường, mỡ máu cao, béo bụng hoặc có nguy cơ chuyển hóa nên đi khám chuyên khoa để kiểm tra chức năng gan. Ngay cả khi thể trạng cân đối và không uống rượu, mỗi người vẫn nên chủ động tầm soát theo hướng dẫn của bác sĩ.
Mỹ Ý (Theo Times of India)