Trả lời:
Phù chân sau những chuyến đi dài bằng máy bay, ôtô... rất thường gặp nhưng không nên xem nhẹ. Khi phải ngồi bất động trong một tư thế suốt nhiều giờ liên tục, dòng máu ở hai chi dưới bị ứ trệ. Kết hợp giữa việc thiếu vận động, áp suất cabin máy bay và tình trạng thiếu nước dễ khiến máu lưu thông chậm lại. Hiện tượng này gây tụ dịch ở mô mềm làm chân to hơn, căng tức và cứng cơ, có thể hình thành máu đông trong lòng tĩnh mạch sâu, còn gọi là huyết khối tĩnh mạch sâu.
Triệu chứng của huyết khối tĩnh mạch sâu thường chỉ xuất hiện ở một bên chân. Người bệnh có thể cảm thấy đau tức bắp chân, da vùng tổn thương có thể đỏ hơn, chân ấm hơn bên lành và cảm giác căng cứng rõ rệt khi vận động. Tình trạng hoàn toàn khác biệt với phù chân do các bệnh lý thông thường vốn xuất hiện đều ở cả hai chân và tự giảm rõ rệt khi nghỉ ngơi.
Bác nên đến bệnh viện có chuyên khoa mạch máu để được bác sĩ khám trực tiếp, xác định chính xác nguyên nhân, có hướng điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.
ThS.BS.CKI Nguyễn Đức Nghĩa (ở giữa) cùng êkíp phẫu thuật lấy huyết khối cho người bệnh. Ảnh minh họa: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Huyết khối tĩnh mạch có thể xảy ra với bất kỳ ai, tuy nhiên nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, người đang sử dụng thuốc tránh thai hoặc liệu pháp hormone... Những người có tiền sử suy giãn tĩnh mạch chi dưới, người béo phì, hút thuốc lá, người mắc bệnh lý nền về tim mạch, rối loạn đông máu hoặc người vừa trải qua phẫu thuật, chấn thương cũng là nhóm nguy cơ cao.
Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, khối máu đông có thể bong ra khỏi thành mạch, di chuyển theo dòng máu lên phổi và gây thuyên tắc phổi. Đây là một biến chứng cấp tính nguy hiểm dễ dẫn đến suy hô hấp đột ngột. Việc can thiệp muộn còn làm tổn thương vĩnh viễn van tĩnh mạch, dẫn đến hội chứng hậu huyết khối với biểu hiện đau nhức kéo dài, phù nề mạn tính, biến đổi màu sắc da và gây loét chân rất khó lành.
Để xác định chính xác nguyên nhân gây phù chân, bác sĩ sẽ khám trực tiếp, chỉ định siêu âm Doppler mạch máu chi dưới. Kỹ thuật này giúp quan sát trực tiếp lòng mạch, phát hiện máu đông, đánh giá chiều dòng máu và kiểm tra mức độ suy van tĩnh mạch nhanh chóng, chính xác. Trong một số trường hợp cần thiết, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm máu chuyên sâu để hỗ trợ quá trình chẩn đoán.
Nếu phát hiện huyết khối, tùy thuộc vào vị trí, kích thước mà bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị phù hợp. Các phương pháp điều trị chủ yếu bao gồm sử dụng thuốc kháng đông để ngăn cục máu đông lớn lên, phòng ngừa hình thành cục máu đông mới, kết hợp mang vớ áp lực y khoa theo chỉ định để cải thiện triệu chứng phù nề, hỗ trợ tuần hoàn máu trở về tim.
Với những trường hợp nặng, bác sĩ có thể chỉ định can thiệp hoặc phẫu thuật để loại bỏ huyết khối. Hiện nay, bên cạnh phẫu thuật mở truyền thống, bác sĩ còn áp dụng các kỹ thuật ít xâm lấn như hút huyết khối qua ống thông, tiêu sợi huyết qua ống thông để truyền thuốc làm tan máu đông tại chỗ, đặt lưới lọc tĩnh mạch chủ dưới cho những trường hợp có nguy cơ thuyên tắc phổi cao. Những phương pháp này có ưu điểm ít đau, ít mất máu, giảm biến chứng, giảm triệu chứng chỉ sau 24-48 giờ, người bệnh có thể xuất viện chỉ sau 1-3 ngày.
Để phòng ngừa huyết khối tĩnh mạch khi di chuyển trên chuyến bay dài hoặc ngồi tàu xe nhiều giờ liền, bác nên đứng dậy vận động sau mỗi 1-2 giờ ngồi. Trong trường hợp không thể rời vị trí, bác có thể thực hiện các động tác tại chỗ như co duỗi cổ chân, xoay bàn chân hoặc nhón gót để kích hoạt cơ bắp chân bơm máu về tim. Bên cạnh đó, bác cần duy trì uống đủ nước, hạn chế sử dụng rượu bia cũng như cà phê, đồng thời ưu tiên chọn trang phục rộng rãi, thoải mái. Nhóm người có nguy cơ cao nên chủ động khám, tầm soát bệnh lý tĩnh mạch và tham khảo ý kiến bác sĩ để cân nhắc việc sử dụng vớ áp lực y khoa chuyên dụng trước khi khởi hành.
ThS.BS.CKI Nguyễn Đức Nghĩa
Trung tâm Ngoại Lồng ngực - Mạch máu
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM