Tăng cường rau củ, ngũ cốc nguyên hạt, đạm lành mạnh và hạn chế muối, đường góp phần giảm nguy cơ xơ cứng thành mạch, kiểm soát huyết áp.
Khi cơ thể lão hóa, thành động mạch dần mất độ đàn hồi, trở nên xơ cứng và hẹp, khiến tim phải co bóp mạnh để bơm máu đi nuôi cơ thể. Tình trạng này kéo dài dẫn đến suy giảm chức năng tim dẫn đến nhiều bệnh lý mạn tính khác như tăng huyết áp, động mạch vành, rối loạn nhịp tim, xơ vữa động mạch.
Bên cạnh tuổi tác, chế độ ăn uống thiếu khoa học góp phần làm các bệnh tim tiến triển. BS.CKI Đào Thị Yến Thủy, Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, khuyến khích mỗi người điều chỉnh chế độ dinh dưỡng để phòng ngừa bệnh tim mạch.
Tăng cường chất xơ, chất chống oxy hóa từ thực vật
Rau củ quả tươi thường ít calo, chứa đa dạng vitamin, khoáng chất, hợp chất sinh học có khả năng trung hòa gốc tự do, bảo vệ thành mạch. Ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nâu thay cho ngũ cốc tinh chế, bổ sung nguồn chất xơ hòa tan, hỗ trợ kiểm soát mỡ máu, duy trì huyết áp ổn định.
Chất xơ, chất chống oxy hóa từ thực vật tốt cho tim. Ảnh: Mai Linh
Lựa chọn nguồn đạm và chất béo lành mạnh
Mỗi người nên ăn đa dạng nguồn đạm trong khẩu phần ăn, tăng cường đạm thực vật từ các loại đậu và hạt, kết hợp ăn cá. Nếu sử dụng thịt động vật, nên ưu tiên thịt nạc bỏ da, hạn chế tối đa sản phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt nguội. Bổ sung chất béo không bão hòa từ dầu thực vật và hạn chế chất béo chuyển hóa.
Kiểm soát lượng muối, đường
Để hỗ trợ kiểm soát huyết áp, người trưởng thành nên tiêu thụ không quá 2.300 mg muối mỗi ngày (tương đương một thìa cà phê muối). Người bị tăng huyết áp chỉ nên tiêu thụ dưới 1.500 mg hoặc theo khuyến nghị của bác sĩ.
Người lớn tuổi cũng nên hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung như nước ngọt đóng chai, bánh kẹo và đồ ăn nhanh để giảm nguy cơ rối loạn chuyển hóa và viêm mạn tính.
Bên cạnh chế độ ăn, người bệnh có thể tham khảo các dưỡng chất sinh học chiết xuất tự nhiên như policosanol, men gạo đỏ, giảo cổ lam, chiết xuất quả táo và alpha lipoic acid. Các hoạt chất này hỗ trợ điều hòa mỡ máu, góp phần giảm cholesterol xấu và tăng cholesterol tốt, từ đó có thể kiểm soát huyết áp.
Bác sĩ Yến Thủy lưu ý chế độ dinh dưỡng chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa. Ngoài ăn uống khoa học, mỗi người nên duy trì vận động nhẹ nhàng, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần thoải mái.
Nếu xuất hiện các triệu chứng bất thường như đau tức ngực, khó thở khi vận động, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc huyết áp tăng cao đột ngột, người bệnh cần đi khám.
Bùi Đức
Độc giả đặt câu hỏi về dinh dưỡng tại đây để bác sĩ giải đáp
Khi tuổi tác tăng lên, thành động mạch thường mất dần độ đàn hồi, trở nên xơ cứng và hẹp hơn, khiến trái tim phải co bóp mạnh để đưa máu đi nuôi cơ thể. Nếu tình trạng này kéo dài, chức năng tim có thể suy giảm, đồng thời làm tăng nguy cơ xuất hiện nhiều bệnh mạn tính như tăng huyết áp, bệnh động mạch vành, rối loạn nhịp tim và xơ vữa động mạch. Bên cạnh quá trình lão hóa, chế độ ăn uống thiếu khoa học cũng góp phần khiến các vấn đề tim mạch tiến triển, vì vậy điều chỉnh thực đơn hằng ngày là việc mỗi người nên bắt đầu sớm.
Trao đổi với VnExpress, BS.CKI Đào Thị Yến Thủy, Trưởng khoa Dinh dưỡng - Tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, khuyến khích mọi người xây dựng cách ăn hỗ trợ sức khỏe tim mạch lâu dài. Nguyên tắc đầu tiên là tăng cường rau củ quả tươi, bởi nhóm thực phẩm này thường ít calo, đồng thời cung cấp nhiều vitamin, khoáng chất và hợp chất sinh học có lợi. Những chất chống oxy hóa từ thực vật có khả năng trung hòa gốc tự do, qua đó góp phần bảo vệ thành mạch trước các tác động bất lợi trong cơ thể.
Trong bữa ăn hằng ngày, ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt, yến mạch và bánh mì nâu nên được ưu tiên hơn các loại ngũ cốc tinh chế. Nguồn thực phẩm này cung cấp chất xơ, đặc biệt là chất xơ hòa tan, giúp hỗ trợ kiểm soát mỡ máu và góp phần duy trì huyết áp ổn định. Việc thêm rau, củ, quả cùng ngũ cốc nguyên hạt vào thực đơn không đòi hỏi thay đổi quá đột ngột, nhưng cần được duy trì đều đặn để tạo thành thói quen có lợi.
Nguyên tắc thứ hai liên quan đến việc lựa chọn đạm và chất béo, với mục tiêu tạo ra khẩu phần đa dạng nhưng hạn chế những thành phần gây bất lợi cho tim. Mỗi người nên tăng cường đạm thực vật từ các loại đậu, các loại hạt, đồng thời kết hợp ăn cá thay vì chỉ phụ thuộc vào thịt trong mọi bữa ăn. Nếu dùng thịt động vật, nên chọn phần thịt nạc, bỏ da và hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích hoặc thịt nguội.
Chất béo trong khẩu phần cũng cần được lựa chọn cẩn trọng, bởi không phải mọi loại chất béo đều tác động giống nhau đến sức khỏe tim mạch. Dầu thực vật có thể cung cấp chất béo không bão hòa, trong khi chất béo chuyển hóa cần được hạn chế tối đa trong thói quen ăn uống. Cách phối hợp nhiều nguồn đạm lành mạnh, dùng chất béo phù hợp và giảm thực phẩm chế biến sẵn giúp bữa ăn cân bằng hơn, đồng thời hỗ trợ kiểm soát các yếu tố nguy cơ.
Nguyên tắc thứ ba là kiểm soát lượng muối và đường, hai thành phần thường xuất hiện trong nhiều món ăn, đồ uống và thực phẩm đóng gói quen thuộc. Để hỗ trợ kiểm soát huyết áp, người trưởng thành nên tiêu thụ không quá 2.300 mg muối mỗi ngày, tương đương khoảng một thìa cà phê muối. Người bị tăng huyết áp chỉ nên dùng dưới 1.500 mg muối mỗi ngày hoặc tuân thủ mức cụ thể do bác sĩ điều trị khuyến nghị.
Người lớn tuổi cũng nên giảm các thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung như nước ngọt đóng chai, bánh kẹo và đồ ăn nhanh, vì tiêu thụ thường xuyên có thể làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và viêm mạn tính. Ngoài chế độ ăn, một số dưỡng chất sinh học chiết xuất tự nhiên như policosanol, men gạo đỏ, giảo cổ lam, chiết xuất quả táo và alpha lipoic acid có thể được tham khảo. Những hoạt chất này được đề cập với vai trò hỗ trợ điều hòa mỡ máu, góp phần giảm cholesterol xấu, tăng cholesterol tốt và từ đó hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
Tuy nhiên, BS Yến Thủy lưu ý dinh dưỡng chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thể thay thế phác đồ điều trị y khoa dành cho người đã mắc bệnh tim mạch hoặc các bệnh liên quan. Bên cạnh ăn uống khoa học, mỗi người nên duy trì vận động nhẹ nhàng, ngủ đủ giấc và giữ tinh thần thoải mái để chăm sóc sức khỏe toàn diện hơn. Khi xuất hiện đau tức ngực, khó thở lúc vận động, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc huyết áp tăng cao đột ngột, người bệnh cần đi khám để được đánh giá và xử trí phù hợp.
