Vì sao đồng tử giãn ra?

Đồng tử là vùng tròn màu đen nằm giữa mống mắt, giữ vai trò như “cửa sổ” điều chỉnh lượng ánh sáng đi vào bên trong mắt. Khi ánh sáng mạnh, đồng tử thường co nhỏ để bảo vệ mắt, còn trong bóng tối, đồng tử giãn rộng nhằm tiếp nhận nhiều ánh sáng hơn. Tuy nhiên, kích thước đồng tử không cố định ở mọi thời điểm, thậm chí có thể thay đổi khác nhau giữa hai mắt trong một số tình huống. Theo Phòng khám Cleveland, đường kính đồng tử thường khoảng 2-4 mm khi ở nơi sáng và khoảng 4-8 mm trong điều kiện ánh sáng yếu. Đồng tử giãn bất thường là tình trạng đồng tử vẫn lớn dù môi trường không tối, có thể xuất hiện ở một mắt hoặc cả hai mắt. VnExpress cho biết hiện tượng này có nhiều nguyên nhân, từ tác động tạm thời của thuốc đến những vấn đề cần được khám và xử trí sớm. Một nguyên nhân khá phổ biến là người bệnh được nhỏ thuốc giãn đồng tử trong quá trình khám mắt, giúp bác sĩ quan sát võng mạc cùng các cấu trúc bên trong rõ ràng hơn. Cách này hỗ trợ phát hiện hoặc đánh giá một số bệnh, chẳng hạn bệnh võng mạc tiểu đường và glôcôm, vốn có thể tiến triển âm thầm nếu không kiểm tra. Sau khi nhỏ thuốc, mắt thường nhìn mờ, nhạy cảm với ánh sáng trong vài giờ, rồi dần trở lại bình thường khi thuốc hết tác dụng. Một số loại thuốc cũng có thể khiến đồng tử giãn vì tác động lên hệ thần kinh, đặc biệt là nhóm thuốc kháng cholinergic. Thời gian đồng tử trở về kích thước thông thường phụ thuộc loại thuốc, liều dùng và khoảng thời gian thuốc còn tác dụng trong cơ thể. Nếu nghi ngờ thuốc đang sử dụng gây thay đổi đồng tử, người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc mà cần trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn an toàn. Chấn thương mắt cũng có thể làm đồng tử giãn bất thường, nhất là sau một cú va đập mạnh hoặc khi mắt tiếp xúc với một số chất độc. Tổn thương có thể ảnh hưởng những cấu trúc kiểm soát đồng tử, khiến phản ứng với ánh sáng thay đổi hoặc kích thước hai bên không còn tương xứng. Nếu đồng tử giãn sau chấn thương và đi kèm nhìn mờ, đau mắt hoặc thay đổi thị lực, người bệnh cần được khám khẩn cấp để loại trừ tổn thương nghiêm trọng. Một số bệnh thần kinh liên quan đến các dây thần kinh kiểm soát mắt cũng có thể làm thay đổi kích thước đồng tử và khả năng phản ứng với ánh sáng. Hội chứng đồng tử co cứng Adie là rối loạn ít gặp, thường khiến một bên đồng tử lớn hơn, phản ứng kém với ánh sáng, đôi khi kèm nhìn mờ hoặc nhạy cảm ánh sáng. Liệt dây thần kinh sọ số 3 có thể gây đồng tử giãn, nhìn đôi hoặc sụp mi, đồng thời trong một số trường hợp liên quan đến phình động mạch nên cần đánh giá khẩn cấp. Sau chấn thương sọ não nghiêm trọng, đồng tử có thể giãn, đôi khi chỉ xuất hiện ở một bên, phản ánh khả năng não hoặc dây thần kinh đã bị ảnh hưởng. Người bệnh khi đó có thể đồng thời mất ý thức, rối loạn trí nhớ hoặc xuất hiện thêm những triệu chứng thần kinh khác. Vì vậy, đồng tử giãn sau cú tác động mạnh vào vùng đầu không nên bị xem như một thay đổi mắt thông thường, dù biểu hiện ban đầu có vẻ không rõ rệt. Đau nửa đầu kèm aura, tức những triệu chứng thần kinh thoáng qua trước hoặc trong cơn đau đầu, đôi khi cũng đi cùng thay đổi đồng tử. Người bệnh có thể thấy chớp sáng, điểm mù hoặc những biến đổi thị giác khác trước hay trong lúc cơn đau xuất hiện. Khi đồng tử lớn hơn rõ rệt so với mống mắt, đặc biệt khi hai bên khác kích thước, người bệnh có thể nhận ra bằng cách soi gương hoặc chụp ảnh mắt, nhưng quan sát tại nhà không đủ xác định nguyên nhân. Người bệnh nên đi khám nếu đồng tử tự nhiên giãn mà không tìm thấy lý do rõ ràng, nhất là khi hiện tượng chỉ xảy ra ở một mắt hoặc kéo dài bất thường. Bác sĩ thường đo kích thước đồng tử trong điều kiện sáng và tối, kiểm tra phản ứng với ánh sáng, thị lực cùng những dấu hiệu bất thường khác. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể cần thêm xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh để tìm nguyên nhân, theo nội dung tổng hợp của Bảo Bảo trên VnExpress.