Bác sĩ chỉ cách phòng viêm phổi cho người cao tuổi

BS.CKII Mã Thanh Phong, Trưởng đơn vị Hô hấp, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khi cao tuổi, hệ miễn dịch và khả năng bảo vệ tự nhiên của đường hô hấp giảm. Vì vậy, người lớn tuổi dễ mắc viêm phổi, tăng nguy cơ biến chứng. Chủ động phòng bệnh, đặc biệt là các biện pháp bảo vệ đường hô hấp và tăng cường miễn dịch, có ý nghĩa quan trọng trong việc giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.

Tiêm vaccine

Người cao tuổi nên tiêm vaccine cúm, phế cầu và các vaccine phù hợp với độ tuổi, bệnh nền, tiền sử tiêm chủng. Cúm có thể gây viêm phổi trực tiếp hoặc làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn thứ phát. Phế cầu là một trong những tác nhân quan trọng gây viêm phổi và các nhiễm trùng nghiêm trọng.

Tránh tiếp xúc nguồn lây

Bên cạnh tiêm chủng, người cao tuổi cần hạn chế tiếp xúc với các nguồn lây nhiễm đường hô hấp, nhất là trong thời điểm cúm và các bệnh hô hấp gia tăng. Rửa tay thường xuyên, giữ vệ sinh cá nhân, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc môi trường thông khí kém, tránh tiếp xúc gần với người đang ho, sốt góp phần giảm nguy cơ phơi nhiễm với virus và vi khuẩn gây bệnh.

Hút thuốc làm tổn thương niêm mạc và hệ thống lông chuyển của đường hô hấp, khiến khả năng loại bỏ bụi bẩn, dịch tiết và vi sinh vật khỏi phổi suy giảm. Người cao tuổi đang hút thuốc nên bỏ thuốc, tránh tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc thụ động.

Ăn chậm, nhai kỹ

Theo bác sĩ Phong, nguy cơ khác thường bị bỏ qua là viêm phổi do hít sặc. Người lớn tuổi, đặc biệt người từng đột quỵ, mắc bệnh thần kinh, rối loạn nuốt hoặc suy giảm ý thức, có thể bị thức ăn, nước uống hoặc dịch tiết đi nhầm vào đường thở. Các chất này mang theo vi khuẩn từ vùng miệng xuống phổi, gây viêm và nhiễm trùng.

Người có nguy cơ hít sặc cần ăn uống chậm, từng lượng nhỏ, ngồi thẳng khi ăn và không nằm ngay sau bữa ăn. Nếu thường xuyên ho, nghẹn, khò khè hoặc thay đổi giọng sau khi ăn uống, gia đình nên đưa người bệnh đi khám để được đánh giá khả năng nuốt và hướng dẫn phòng hít sặc phù hợp.

Kiểm soát bệnh nền

Kiểm soát tốt các bệnh mạn tính cũng đóng vai trò quan trọng trong phòng viêm phổi. Người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen suyễn, suy tim, đái tháo đường, bệnh thận mạn hoặc các bệnh gây suy giảm miễn dịch cần tuân thủ điều trị, tái khám đúng lịch và không tự ý ngừng thuốc khi triệu chứng giảm. Kiểm soát bệnh nền tốt giúp cơ thể có khả năng chống đỡ tốt hơn khi gặp tác nhân gây nhiễm trùng.

Khám sức khỏe định kỳ

Người từ tuổi 60 trở lên cũng nên duy trì khám sức khỏe định kỳ thay vì chỉ đi khám khi xuất hiện triệu chứng. Theo bác sĩ Phong, một số bệnh lý hô hấp có thể tiến triển âm thầm, trong khi biểu hiện ở người lớn tuổi đôi khi không điển hình. Khám định kỳ giúp bác sĩ đánh giá các yếu tố nguy cơ, phát hiện sớm bất thường về hô hấp và bệnh nền, từ đó có biện pháp theo dõi hoặc can thiệp phù hợp.

Người từng hút thuốc, thường xuyên tiếp xúc với khói bụi, hóa chất, có tiền sử bệnh phổi hoặc thường xuyên ho, khạc đờm, khó thở nên được đánh giá chức năng hô hấp khi có chỉ định. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định đo chức năng hô hấp, chụp X-quang ngực hoặc các phương pháp thăm dò chuyên sâu khác để tìm nguyên nhân.

Viêm phổi ở người cao tuổi không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng sốt cao và ho nhiều. Người bệnh có thể chỉ mệt mỏi bất thường, ăn uống kém, thở nhanh, khó thở, lú lẫn hoặc giảm khả năng vận động. Vì vậy, gia đình cần chú ý những thay đổi sức khỏe mới xuất hiện, đặc biệt ở người có bệnh nền.

Bác sĩ Phong khuyến cáo người cao tuổi cần đi khám sớm khi xuất hiện ho mới hoặc ho tăng lên, khạc đờm, sốt, khó thở, đau ngực, thở nhanh, mệt nhiều hoặc thay đổi ý thức.

Nhật Thành