Bất ngờ loại cây bán đầy chợ lại có tên trong sách đỏ
Nguồn ảnh: VietnamNet
Lan kim tuyến là dược liệu quý hỗ trợ chuyển hóa lipid, đường huyết và bảo vệ gan được bày bán khá nhiều trên thị trường nhưng lại có tên trong Sách Đỏ Việt Nam.
TS Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, những năm gần đây lan kim tuyến được bán khá phổ biến trên thị trường dưới nhiều hình thức như cây tươi, cây khô, trà hoặc cây giống.
Lan kim tuyến (hay lan gấm) thuộc chi Anoectochilus, họ Lan. Cây nhỏ bé, cao dưới 10cm, sống dưới tán rừng ẩm. Lá cây có màu xanh sẫm đến nâu tím với hệ thống gân ánh vàng hoặc ánh bạc rất đặc trưng.
Theo TS Phương, loài Anoectochilus được ghi nhận trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 ở mức EN - nguy cấp.
Dù thuộc hàng cần bảo tồn nhưng hiện nay loại cây này vẫn được bày bán khá phổ biến. Theo Tiến sĩ Phương có 2 nguồn cung cấp lan kim tuyến ra thị trường: Tự nhiên và nhân giống nuôi trồng.
Cây lan kim tuyến với nhiều giá trị dược liệu. Ảnh: N.Huyền
“Lan kim tuyến có giá trị kinh tế cao nên kỹ thuật nuôi cấy mô và trồng trong điều kiện kiểm soát đã phát triển khá mạnh ở một số nước. Với những loài kim tuyến được nhân giống hợp pháp, việc phát triển thành cây dược liệu có thể chính là một giải pháp để giảm sức ép lên nguồn cây rừng", Tiến sĩ Phương nhấn mạnh.
Ngược lại, theo Tiến sĩ Phương, nếu giá thị trường tăng mà người dân lại vào rừng nhổ cả cây đem bán thì rất nguy hiểm. Kim tuyến là cây nhỏ, sinh trưởng trong những sinh cảnh khá đặc thù, nhổ một cây là lấy đi gần như toàn bộ cá thể.
Các nghiên cứu hiện đại chỉ ra lan kim tuyến chứa các nhóm chất quý như polysaccharid, flavonoid, glycosid và đặc biệt là kinsenosid.
Đặc biệt ở loài Anoectochilus roxburghii (thuộc họ lan kim tuyến) ghi nhận các hoạt tính chống viêm, chống oxy hóa, hỗ trợ chuyển hóa lipid, đường huyết và bảo vệ gan.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Phương lưu ý hai điểm dễ bị quảng cáo quá mức. Một là không thể đánh đồng kết quả nghiên cứu của một loài cho tất cả các loài gọi chung là "lan kim tuyến" tại Việt Nam.
Hai là các tác dụng hiện chủ yếu dừng lại ở nghiên cứu hóa học, tế bào và động vật, vẫn cần thêm dữ liệu về chuẩn hóa chất lượng cũng như độ an toàn khi dùng dài hạn.
Người dân trước khi mua nên xác định rõ ba vấn đề: Đây chính xác là loài nào, từ rừng hay nuôi trồng và có truy xuất được nguồn gốc hay không.
Lan kim tuyến hay còn gọi là lan gấm thuộc chi Anoectochilus, họ Lan, là loài dược liệu quý nhỏ bé sinh trưởng dưới tán rừng ẩm. Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, loài Anoectochilus được ghi nhận trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 ở mức EN tức nguy cấp cần bảo tồn. Dù có tên trong danh mục bảo vệ nghiêm ngặt, cây dược liệu này hiện vẫn được bày bán khá phổ biến trên thị trường dưới dạng cây tươi, cây khô, trà hoặc cây giống.
Thị trường hiện nay ghi nhận hai nguồn cung cấp lan kim tuyến chính gồm khai thác tự nhiên và nhân giống nuôi trồng. Tiến sĩ Ngô Đức Phương nhấn mạnh việc phát triển nuôi cấy mô hợp pháp giúp tạo nguồn dược liệu ổn định, đồng thời giảm đáng kể áp lực khai thác lên nguồn cây rừng. Trái lại, tình trạng người dân tự ý vào rừng nhổ tận gốc lan kim tuyến để bán kinh doanh sẽ đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của loài sinh vật có sinh cảnh đặc thù này.
Về giá trị y học, các nghiên cứu hiện đại cho thấy lan kim tuyến chứa nhiều nhóm chất quý như polysaccharid, flavonoid, glycosid và đặc biệt là kinsenosid. Trong đó, loài Anoectochilus roxburghii ghi nhận các hoạt tính sinh học nổi bật giúp chống viêm, chống oxy hóa, hỗ trợ chuyển hóa lipid, đường huyết và bảo vệ gan. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý người tiêu dùng không nên đánh đồng kết quả nghiên cứu của một loài riêng biệt cho tất cả các loài được gọi chung là lan kim tuyến tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, các tác dụng dược lý hiện nay chủ yếu mới dừng lại ở quy mô thử nghiệm hóa học, tế bào và động vật nên vẫn cần thêm dữ liệu về chuẩn hóa chất lượng cũng như độ an toàn khi sử dụng dài hạn. Việc quảng cáo quá mức công dụng của lan kim tuyến khi chưa có kiểm chứng lâm sàng đầy đủ có thể gây hiểu lầm cho người sử dụng. Do đó, người dân trước khi quyết định mua hàng cần xác định rõ ba yếu tố gồm tên loài chính xác, nguồn gốc từ rừng hay nuôi trồng và khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
