Bệnh viện sẵn sàng hầm che chắn phóng xạ cho hệ thống cyclotron

Trao đổi với phóng viên Dân trí tại buổi ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược giai đoạn 2026-2028 diễn ra mới đây, TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TPHCM cho biết, giai đoạn 2026-2030, đơn vị được ngành y tế thành phố đăng ký triển khai 5 dự án trọng điểm.

Trong đó, có dự án mua sắm hệ thống cyclotron và hệ thống máy gia tốc tuyến tính một mức năng lượng, tổng mức đầu tư 587 tỷ đồng.

Sẵn sàng "bunker" cho các hệ thống điều trị, chẩn đoán ung thư

Theo bác sĩ Tuấn, hệ thống cyclotron là lò phản ứng giúp sản xuất ra dược chất phóng xạ, dùng để chạy các máy chẩn đoán hình ảnh (như PET/CT - một kỹ thuật ngày càng quan trọng trong ngành ung thư) hoặc một số dược chất dùng trong điều trị.

Bên cạnh đó, nhu cầu xạ trị của bệnh nhân ung thư chiếm gần 70% tổng số trường hợp đang được điều trị tại Bệnh viện Ung bướu. Dù bệnh viện đầu tư rất nhiều máy xạ trị tại cơ sở 2, nhưng thời gian sắp tới nhu cầu của người bệnh dự kiến sẽ tiếp tục tăng, do đó rất cần thiết trang bị thêm hệ thống xạ trị gia tốc tuyến tính.

Từ trước đến nay, tại TPHCM chỉ có duy nhất hệ thống cyclotron đặt tại Bệnh viện Chợ Rẫy. Khi lò này còn hoạt động, mỗi ngày Bệnh viện Ung bướu TPHCM nhận từ Bệnh viện Chợ Rẫy 7-10 liều thuốc phóng xạ 18F-FDG dùng để chụp PET/CT tương ứng với số bệnh nhân ung thư.

Con số này chưa đáp ứng nhu cầu của người bệnh, chưa sử dụng hết công suất máy (khoảng 30 bệnh nhân mỗi ngày). Và hơn 1 năm nay, hệ thống cyclotron tại Bệnh viện Chợ Rẫy đang sửa chữa, nên nguồn cung chất phóng xạ bị gián đoạn.

Vì vậy, dự án mua sắm hệ thống cyclotron tại Bệnh viện Ung bướu TPHCM cực kỳ quan trọng. Khi hoàn thành, dự kiến công suất của lò đủ đáp ứng cho 3-5 máy PET/CT, không chỉ cung cấp đầy đủ dược chất phóng xạ dùng tại chỗ mà còn có thể hỗ trợ cho những nơi khác có máy PET/CT, như Bệnh viện Quân y 175.

“Bệnh viện đã chuẩn bị các nguồn lực và cơ sở vật chất. Chúng tôi hiện có sẵn một bunker (hầm che chắn phóng xạ) dành cho máy cyclotron, hai bunker dành cho các máy xạ trị. Chưa kể còn có hai bunker khác dùng thay thế các máy gia tốc hoạt động 21 năm qua đã cũ, để phục vụ cho người bệnh tốt hơn”, bác sĩ Tuấn nói.

Điều kiện để xây lò cyclotron

Lãnh đạo khoa Y học hạt nhân, Bệnh viện Chợ Rẫy chia sẻ, trước khi tiến hành xây mới hệ thống cyclotron, mỗi ngày Bệnh viện Chợ Rẫy có 14-15 bệnh nhân chụp PET/CT tại chỗ.

Nếu tính cả việc hỗ trợ bên ngoài, lò cyclotron ở Chợ Rẫy cung cấp tổng cộng khoảng 30-40 liều dược chất phóng xạ mỗi ngày, chủ yếu là đồng vị phóng xạ 18F-FDG dùng để chụp PET/CT chẩn đoán các bệnh ung thư phổi, ung thư vú, ung thư vòm hầu, ung thư đại trực tràng, ung thư hạch…

TPHCM hiện nay có 16 triệu dân, và nhu cầu chụp PET/CT ở bệnh nhân ung thư phía Nam rất nhiều. Do đó, lãnh đạo khoa Y học hạt nhân của Bệnh viện Chợ Rẫy nhận định, việc thành phố xây thêm lò cyclotron sẽ giúp chủ động chất phóng xạ, giải quyết tình trạng các nơi lệ thuộc nguồn dược chất tại một chỗ.

Cũng theo chuyên gia tại Bệnh viện Chợ Rẫy, để đáp ứng điều kiện làm lò cyclotron đòi hỏi nguồn nhân lực và dây chuyền khắt khe. Về nhân sự chuyên môn, phải có đội ngũ kỹ sư vật lý hạt nhân, kỹ sư công nghệ sinh học và dược sĩ được học về phóng xạ. Ngoài ra, cần có các lực lượng phụ trợ về điện, cơ khí.

Hệ thống cyclotron cũng phải đảm bảo tiêu chuẩn GMP (thực hành sản xuất tốt) trong bệnh viện, đối với nhà máy dược phẩm phóng xạ.

Ngoài ra, PET/CT không phải kỹ thuật chẩn đoán ung thư duy nhất. Tùy tình trạng cụ thể, bệnh nhân có thể được bác sĩ giải thích và chỉ định sử dụng các phương tiện chẩn đoán thay thế phù hợp như CT, MRI, xạ hình xương… bảo đảm không làm gián đoạn kế hoạch điều trị.

Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TPHCM cho biết, thời gian tới, đơn vị sẽ phát triển theo các định hướng: chất lượng, đổi mới và kết nối. Bệnh viện không thể thực hiện một mình mà cần có sự liên kết với mạng lưới y tế toàn quốc cùng sự đồng hành của các công ty dược phẩm.

Thỏa thuận hợp tác lần này của bệnh viện dựa trên ba trụ cột chính. Thứ nhất, nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ nhân viên y tế thông qua các chương trình đào tạo y khoa liên tục (CME) và các hội thảo khoa học.

Thứ hai, thúc đẩy vai trò của bệnh viện như một đầu mối chuyên môn, tăng cường kết nối và đào tạo cho các bệnh viện tuyến dưới. Các bên cũng định hướng phối hợp tiếp cận và triển khai những giải pháp điều trị tiên tiến trong những lĩnh vực ung thư trọng điểm, bao gồm ung thư vú và ung thư phổi.

Thứ ba, phối hợp tổ chức các chương trình lấy người bệnh làm trung tâm.