Tại dự thảo Nghị định mới về kinh doanh xăng dầu, Bộ Công Thương đề xuất doanh nghiệp tự tính toán, quyết định giá bán, thay vì Nhà nước công bố mức tối đa theo chu kỳ 7 ngày như hiện nay. Cơ chế này được kỳ vọng tăng tính thị trường, song cũng khiến người tiêu dùng lo ngại giá nhiên liệu "tăng nhanh, giảm chậm", không theo diễn biến đầu vào.
Tại họp báo ngày 7/10, bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), cho biết để hạn chế tình trạng này, dự thảo đưa ra yêu cầu doanh nghiệp kê khai các yếu tố cấu thành giá, giải trình nguyên nhân mỗi khi điều chỉnh. Việc kê khai sẽ thực hiện trên hệ thống cơ sở dữ liệu về giá, qua đó giúp cơ quan quản lý theo dõi biến động của từng thương nhân kinh doanh xăng dầu.
Theo bà Hiền, hệ thống theo dõi dữ liệu này sẽ cảnh báo những thay đổi bất thường về giá bán lẻ hoặc các yếu tố hình thành giá đầu vào. Sau đó, thông tin được chuyển tới Sở Công Thương và lực lượng quản lý thị trường để kịp thời kiểm tra, giám sát.
Theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, doanh nghiệp phải giải trình được căn cứ điều chỉnh, chẳng hạn biến động chi phí đầu vào, chi phí kinh doanh hoặc lợi nhuận. Nhà nước vẫn duy trì yếu tố chi phí định mức trong công thức tính giá và có thể áp dụng các biện pháp bình ổn khi cần thiết.
Về đề xuất giới hạn biên độ và tần suất điều chỉnh, bà Hiền cho biết xăng dầu được nhập theo nhiều lô với thời điểm và mức giá khác nhau, sau đó lưu trữ chung tại các bồn, bể. Vì vậy, việc yêu cầu giá bán thay đổi tương ứng với từng lô hàng hoặc ngay khi giá thế giới biến động là khó thực hiện.
Theo bà, cơ chế mới phải bảo đảm giá bán bám sát tín hiệu thị trường, tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động kinh doanh, cạnh tranh và duy trì nguồn cung. Bộ Công Thương sẽ tiếp tục nghiên cứu các ý kiến góp ý nhằm hoàn thiện quy định.
Bà Nguyễn Thúy Hiền, Phó cục trưởng Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), trả lời tại họp báo, ngày 7/10. Ảnh: Moit
Vấn đề khác được doanh nghiệp bán lẻ quan tâm là nguy cơ thương nhân đầu mối chi phối giá bán khi được trao quyền tự quyết. Song theo bà Hiền, dự thảo cho phép cả thương nhân đầu mối, và doanh nghiệp phân phối không trong hệ thống của đầu mối có quyền định giá này.
Theo tính toán của Bộ Công Thương, việc giảm số tầng nấc trung gian từ ba xuống hai có thể tạo điều kiện cho hơn 10.500 thương nhân chuyển sang mô hình phân phối mới và được quyết định giá. Việc này nhằm thúc đẩy cạnh tranh, hạn chế khả năng một nhóm đầu mối chi phối thị trường.
Để ngăn nguy cơ các doanh nghiệp bắt tay nâng giá, Bộ cũng bổ sung quy định xử lý hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh theo Luật Cạnh tranh.
Ngoài cơ chế giá, dự thảo đặt ra yêu cầu thương nhân đầu mối phải đáp ứng tổng nguồn xăng dầu tối thiểu 300.000 m3, tấn mỗi năm, dự kiến áp dụng từ 2027. Doanh nghiệp không đạt mức này trong hai năm liên tiếp có thể bị thu hồi giấy phép.
Bà Hiền cho biết hiện hơn một nửa số thương nhân đầu mối đáp ứng quy định này. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa các đơn vị còn lại sẽ lập tức bị loại khỏi thị trường, bởi họ vẫn có thời gian đầu tư, mở rộng hệ thống phân phối để đáp ứng điều kiện mới.
Theo Bộ Công Thương, việc nâng yêu cầu về tổng nguồn nhằm tái cơ cấu hệ thống đầu mối, tăng năng lực cung ứng và bảo đảm an ninh năng lượng.
Liên quan nguồn cung những tháng cuối năm, bà Hiền cho biết xung đột tại Trung Đông và Ukraine tiếp tục khiến thị trường dầu mỏ quốc tế biến động khó lường. Bộ đã xây dựng các kịch bản ứng phó, theo dõi sát lượng hàng nhập khẩu, sản xuất và tồn kho của doanh nghiệp.
Hiện lượng tồn kho tại các nhà máy lọc dầu ở mức cao. Trên cơ sở cân đối tổng nguồn, Bộ đánh giá "cơ bản nguồn cung xăng dầu trong nước đáp ứng nhu cầu" đến hết năm nay.
Dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu được xây dựng trong khoảng hai năm, qua 4 lần lấy ý kiến thành viên Chính phủ. Sau hội nghị tham vấn doanh nghiệp cuối tháng 9, Bộ Công Thương tiếp tục hoàn thiện và dự kiến trình Chính phủ trong ngày 7/10.
Phương Dung