Nội dung được nêu trong dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác, được Bộ Y tế cập nhật ngày 6/10. Đây là nội dung mới so với quy định hiện hành, bởi pháp luật Việt Nam chưa cho phép trữ lạnh tinh trùng sau khi người có mẫu tinh trùng qua đời.
Thực tế, vấn đề này từng gây tranh cãi sâu sắc tại Việt Nam. Năm 2019, một gia đình từng xin lấy tinh trùng của con trai 28 tuổi qua đột ngột và lưu trữ lại. Các chuyên gia xác nhận tinh trùng có thể thu lấy trong vòng 24-36 giờ sau khi người qua đời. Nhưng lúc ấy, pháp luật không cho phép người thân sử dụng mẫu tinh trùng này để sinh con. Nhiều gia đình có mẫu tinh trùng của người chồng đã mất cũng từng kiến nghị nhận lại để có con, nhưng đều bị từ chối.
Những trường hợp này đặt ra câu hỏi khó về quyền sinh sản, quyền con người và ranh giới pháp lý trong sử dụng vật liệu sinh sản sau khi chết.
Dự thảo Luật mới của Bộ Y tế nhằm luật hóa vấn đề này. Theo đó, nếu chồng qua đời, vợ có quyền sử dụng tinh trùng của chồng để thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm. Trường hợp cặp vợ chồng đã tạo phôi nhưng chưa sử dụng hết, vợ có thể nhận những phôi này để tiếp tục điều trị và mang thai.
Dự thảo còn mở rộng phạm vi với những trường hợp chồng bị chết não hoặc chết tuần hoàn. Khi tình trạng này được xác định, vợ có quyền nhận tinh trùng của chồng để thực hiện thụ tinh.
Điểm chung của tất cả trường hợp này là quyết định phải xuất phát từ nguyện vọng của người vợ. Nếu dự thảo được thông qua, quy định mới sẽ tạo nền tảng pháp lý cho phép những phụ nữ mất chồng vẫn có cơ hội sinh con bằng tinh trùng của người chồng sau khi người này qua đời.
Một em bé chào đời tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương. Ảnh: Thanh Huế
Phụ nữ độc thân được nhận tinh trùng, phôi
Dự thảo cũng quy định rõ hơn việc hiến, nhận tinh trùng, noãn và phôi trong kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Nam từ đủ 20 tuổi được hiến tinh trùng, nữ từ đủ 18 tuổi được hiến noãn. Cặp vợ chồng có phôi dư nhưng không còn nhu cầu sử dụng có thể hiến số phôi này.
Người nhận phải đủ sức khỏe và được tư vấn độc lập. Tinh trùng, noãn, phôi hiến chỉ được sử dụng cho một phụ nữ hoặc một cặp vợ chồng để sinh con. Việc hiến và nhận được thực hiện theo nguyên tắc vô danh giữa người hiến và người nhận.
Theo dự thảo, người vợ trong cặp vợ chồng đang điều trị vô sinh có thể nhận noãn hoặc tinh trùng. Phụ nữ độc thân được nhận tinh trùng hoặc phôi để sinh con. Quy định này cũng phù hợp với Nghị định 207 năm 2025 về sinh con bằng kỹ thuật hỗ trợ sinh sản và điều kiện mang thai hộ vì mục đích nhân đạo.
Trước đây, Nghị định 10/2015 quy định phụ nữ độc thân có quyền sinh con bằng kỹ thuật thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) khi có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Nay, chỉ cần họ có nguyện vọng là đủ điều kiện thực hiện kỹ thuật hỗ trợ sinh sản này. Như vậy, quy định mới này mở rộng quyền chủ động làm mẹ, không còn ràng buộc lý do y tế, phù hợp hơn với xu hướng xã hội hiện đại và nhu cầu cá nhân của phụ nữ độc thân.
Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác đang được tiếp tục hoàn thiện trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét.
Lê Nga