Hai giai đoạn bệnh võng mạc đái tháo đường

Võng mạc là lớp mô thần kinh nhạy cảm với ánh sáng nằm ở đáy mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận hình ảnh và truyền tín hiệu đến não. Ở người mắc đái tháo đường, đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ nuôi võng mạc, khiến thành mạch rò rỉ dịch, chảy máu hoặc tắc nghẽn. Khi võng mạc thiếu máu và oxy, các mạch máu mới bất thường có thể hình thành.

Theo ThS.BS Lê Thanh Huyền, Trung tâm Mắt công nghệ cao, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, bệnh có thể xuất hiện ở người mắc đái tháo đường type 1 hoặc 2. Nguy cơ tăng theo thời gian mắc bệnh, đặc biệt khi đường huyết, huyết áp hoặc mỡ máu không được kiểm soát tốt. Bác sĩ chỉ ra hai giai đoạn của bệnh.

Bệnh võng mạc đái tháo đường không tăng sinh

Đây là giai đoạn chưa xuất hiện các mạch máu bất thường. Thành mạch võng mạc bị suy yếu, hình thành những điểm phình nhỏ, có thể rò rỉ máu hoặc dịch vào mô võng mạc. Các mạch máu cũng có thể bị tắc, làm giảm lượng máu và oxy cung cấp cho mô.

Tùy mức độ tổn thương, bệnh được phân thành nhẹ, trung bình hoặc nặng. Khi nhiều mạch máu bị tổn thương hoặc tắc nghẽn, nguy cơ tiến triển sang giai đoạn tăng sinh tăng lên.

Một biến chứng có thể xuất hiện ngay ở giai đoạn này là phù hoàng điểm do đái tháo đường. Hoàng điểm nằm ở trung tâm võng mạc, giúp mắt nhìn rõ chi tiết. Khi dịch rò rỉ tích tụ tại đây, hoàng điểm phù và dày lên, khiến người bệnh nhìn mờ hoặc hình ảnh méo mó. Phù hoàng điểm có thể xảy ra ở cả hai giai đoạn, không phải một giai đoạn riêng của bệnh.

Ở giai đoạn sớm, người bệnh thường chưa có triệu chứng rõ rệt. Vì vậy, thị lực còn tốt không đồng nghĩa võng mạc chưa bị tổn thương.

Bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh

Đây là giai đoạn tiến triển nặng, xảy ra khi tình trạng thiếu máu kích thích võng mạc hình thành các mạch máu mới bất thường. Những mạch này có thành yếu, dễ vỡ và chảy máu vào dịch kính - chất dạng gel trong suốt lấp đầy phần lớn bên trong nhãn cầu võng mạc, khiến thành mạch rò rỉ dịch, chảy máu hoặc tắc nghẽn. Khi võng mạc thiếu máu và oxy, các mạch máu mới bất thường có thể hình thành.

Các mạch máu bất thường còn đi kèm mô xơ. Khi mô xơ co kéo, võng mạc có thể bong khỏi vị trí bình thường, đe dọa thị lực nghiêm trọng. Một số trường hợp còn bị tăng nhãn áp do mạch máu mới phát triển bất thường ở vùng thoát lưu thủy dịch.

Bác sĩ Huyền cho biết bệnh thường không gây đau và có thể chưa ảnh hưởng rõ đến thị lực trong giai đoạn đầu. Khi tổn thương tiến triển, người bệnh có thể nhìn mờ, hình ảnh méo, xuất hiện chấm đen, chớp sáng, vùng tối hoặc khoảng trống trong tầm nhìn; thị lực có thể giảm dần hoặc đột ngột.

Phương pháp điều trị tùy thuộc vào giai đoạn bệnh và mức độ tổn thương. Với bệnh không tăng sinh nhẹ hoặc trung bình, bác sĩ có thể theo dõi định kỳ, kết hợp kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu. Khi bệnh tiến triển hoặc xuất hiện phù hoàng điểm, người bệnh có thể cần tiêm thuốc nội nhãn, laser võng mạc hoặc phẫu thuật cắt dịch kính.

Khả năng phục hồi thị lực phụ thuộc vào loại tổn thương, mức độ nghiêm trọng và thời điểm điều trị. Một số trường hợp cải thiện sau điều trị, nhưng tổn thương võng mạc kéo dài có thể không hồi phục hoàn toàn.

Bác sĩ Huyền khuyến cáo người mắc đái tháo đường nên khám mắt ít nhất mỗi năm một lần, ngay cả khi thị lực bình thường. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định chụp đáy mắt, chụp cắt lớp quang học võng mạc (OCT) hoặc chụp mạch huỳnh quang để đánh giá tổn thương.

Người bệnh cần kiểm soát đường huyết, huyết áp và mỡ máu, dùng thuốc theo chỉ định, vận động thường xuyên và tránh hút thuốc. Phát hiện sớm, điều trị phù hợp và tái khám đúng lịch giúp hạn chế tổn thương võng mạc, bảo vệ thị lực lâu dài.

Hiếu Nguyễn