Khói là hỗn hợp các chất khí, hơi và các hạt rắn, lỏng có kích thước rất nhỏ, sinh ra từ quá trình cháy không hoàn toàn hoặc phân hủy nhiệt của vật chất. Bụi gồm nhiều loại, từ bụi thô đến bụi mịn, siêu mịn, tồn tại lơ lửng trong không khí hoặc lắng đọng trên bề mặt.
ThS.BS.CKII Trần Thị Thúy Hằng, Trưởng khoa Tai Mũi Họng, Trung tâm Tai Mũi Họng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết khói bụi gây hại cho hệ hô hấp, mức độ tổn thương phụ thuộc kích thước hạt, thành phần khói bụi, nồng độ cũng như mức độ phơi nhiễm.
Hạt bụi thô (PM10) thường bị giữ lại ở mũi họng gây kích ứng, viêm tại chỗ. Bụi mịn (PM2.5) đi sâu xuống phế nang, bụi siêu mịn (PM0.1) có thể xuyên qua màng phế nang vào máu, tác động toàn thân. Riêng khói thường chứa nhiều chất độc như carbon monoxide (CO), formaldehyde, hợp chất hữu cơ bay hơi và hydrocarbon thơm đa vòng (PAH)...
Mũi là cơ quan đầu tiên tiếp xúc với khói bụi. Khi hít phải, niêm mạc mũi bị viêm, phù nề, tăng tiết dịch, dẫn đến nghẹt và chảy mũi, hắt hơi, khô mũi. Lông chuyển trong mũi bị tổn thương làm giảm khả năng lọc cũng như làm sạch không khí. Về lâu dài, khói bụi thúc đẩy khởi phát viêm mũi dị ứng, viêm mũi mạn tính, viêm xoang.
Bác sĩ Hằng đang nội soi mũi cho người bệnh. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Khói bụi tiếp xúc với họng thường xuyên gây viêm thanh quản, đau rát, ho khan, khàn tiếng. Tình trạng kích ứng mạn tính còn làm tăng nguy cơ viêm họng, viêm amidan tái phát. Hít nhiều khói bụi trong thời gian dài có thể gây ho, khò khè, tức ngực, khó thở và viêm phế quản cấp. Một số loại bụi nghề nghiệp như silic, than, amiăng làm tăng nguy cơ mắc bệnh bụi phổi.
Theo bác sĩ Hằng, để giảm tác hại của khói bụi, mọi người nên đeo khẩu trang đạt chuẩn lọc bụi mịn như N95, KN95 khi ra ngoài hoặc làm việc trong môi trường nhiều khói bụi. Những ngày ô nhiễm cao, mọi người nên hạn chế ra ngoài, tránh tập thể dục ngoài trời, đóng cửa và sử dụng máy lọc không khí khi cần. Rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ bụi bám ở niêm mạc.
Nếu ho nghẹt mũi kéo dài 2-3 tuần, ho ra máu hoặc đờm bất thường, khó thở, khò khè, tức ngực, khàn tiếng kéo dài, người bệnh nên đi khám cơ sở y tế sớm. Khi hít khói đậm đặc, xuất hiện đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, lú lẫn, người bệnh có thể bị ngộ độc CO và cần được cấp cứu ngay.
Uyên Trinh
Độc giả đặt câu hỏi về bệnh tai mũi họng tại đây để bác sĩ giải đáp