Tôi bị đái tháo đường type 2. Tôi có thể ăn củ từ thay cơm hay các tinh bột khác không. Xin cảm ơn chuyên gia! (Nguyễn Thị Nga - Hà Nội).
Lương y Bùi Đắc Sáng - Hội Đông y Hà Nội tư vấn:
Củ từ là loại củ quen thuộc, được trồng phổ biến ở nhiều vùng nông thôn Việt Nam và thường xuất hiện trong bữa ăn gia đình. Đây cũng là loại củ giàu tinh bột, từng được sử dụng như một nguồn lương thực giúp cung cấp năng lượng trong những giai đoạn thiếu thốn thực phẩm.
Củ từ còn được gọi là khoai từ, thổ vu, thổ noãn, có tên khoa học Dioscorea esculenta Burk., thuộc họ Củ nâu. Củ mọc thành chùm, hình thuôn dài, vỏ tương đối mỏng, bên trong chứa nhiều tinh bột.
Theo tài liệu y học cổ truyền, củ từ có vị ngọt, hơi the, tính hàn, được sử dụng với mục đích bổ tràng vị và làm lương thực.
Củ từ có thể được dùng thay thế một phần các nguồn tinh bột quen thuộc trong khẩu phần. Loại củ này có thể luộc, hấp, xào, nấu canh, nấu súp hoặc chế biến thành các món chè, xôi.
Một số tài liệu dinh dưỡng ghi nhận củ từ có thể phù hợp với người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc thừa cân, béo phì khi được sử dụng với khẩu phần hợp lý và thay thế một phần tinh bột khác trong bữa ăn. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa người mắc các bệnh trên có thể ăn không giới hạn.
Người bệnh cần tính lượng củ từ vào tổng lượng carbohydrate trong khẩu phần. Cách chế biến cũng quan trọng: nên ưu tiên luộc, hấp, nấu canh thay vì kết hợp với nhiều đường, chất béo hoặc ăn dưới dạng món tráng miệng nhiều năng lượng.
Ăn quá nhiều củ từ trong một lần cũng có thể gây đầy bụng, khó tiêu ở một số người. Vì vậy, bạn nên ăn với lượng vừa phải và kết hợp cùng rau xanh, thực phẩm giàu đạm và các nhóm thực phẩm khác để bảo đảm chế độ ăn đa dạng.
Một số tài liệu dân gian ghi nhận củ từ tươi được sử dụng với mục đích “trừ ngộ độc, giải chất độc”, thậm chí giã lấy nước cốt để gây nôn. Tuy nhiên, đây không phải là cách xử trí ngộ độc được khuyến cáo trong y học hiện đại.
Khi nghi ngờ ngộ độc, tự gây nôn có thể khiến chất độc đi ngược qua đường tiêu hóa, sặc đường thở hoặc làm tổn thương thêm niêm mạc, đặc biệt với trường hợp uống phải hóa chất hoặc chất ăn mòn. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí phù hợp.
Đáng lưu ý, y học cổ truyền cũng ghi nhận củ từ sống có thể gây độc. Vì vậy, người dân không nên ăn củ từ sống hoặc tự sử dụng các bài thuốc từ củ từ để chữa bệnh, giải độc.
Củ từ trước hết vẫn là một thực phẩm giàu tinh bột, có thể đưa vào khẩu phần ăn một cách hợp lý. Với người mắc bệnh mạn tính, lượng ăn và cách chế biến cần được cân đối với tổng thể chế độ dinh dưỡng thay vì xem đây là một loại “thực phẩm chữa bệnh”.