Loại lá quen thuộc được dùng để thanh nhiệt, giảm ho

Nhiều người khi thời tiết thay đổi thường xuất hiện ho, ngứa họng, rồi tìm đến những loại lá quen thuộc trong đời sống để nấu nước uống. Một trong những lựa chọn được truyền miệng là lá dâu tằm, còn gọi là tang diệp trong y học cổ truyền, nhưng cách dùng vẫn cần thận trọng. Trao đổi với VietnamNet, bác sĩ Chuyên khoa I Bùi Thị Yến Nhi, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM cơ sở 3, đã đưa ra một số lưu ý đáng chú ý. Theo bác sĩ, lá dâu tằm có vị ngọt, hơi đắng, tính hàn, thường được xếp vào nhóm dược liệu sử dụng trong các chứng liên quan phong nhiệt. Trong y học cổ truyền, tang diệp được cho là có tác dụng sơ phong, thanh nhiệt, tuyên phế, chỉ khái, nghĩa là hỗ trợ giải cảm nóng và giảm ho. Dược liệu này thường được nhắc đến khi người bệnh có biểu hiện ho, sốt, đau đầu hoặc mắt đỏ do phong nhiệt, theo cách lý giải của y học cổ truyền. Lá dâu tằm thường được thu hái vào cuối thu, đầu đông, đặc biệt sau khi xuất hiện sương, loại được gọi là “sương tang diệp”. Một số tài liệu y học cổ truyền ghi nhận lá có thể dùng dưới dạng sắc uống, hoặc phối hợp cùng những vị thuốc khác tùy từng biểu hiện. Chẳng hạn, khi kết hợp với cúc hoa, lá dâu tằm được sử dụng với mục đích sơ phong, thanh nhiệt, hỗ trợ tình trạng đau đầu và mắt đỏ. Trong đời sống, lá dâu tằm khá dễ tìm nên nhiều người có thể nghĩ rằng chỉ cần hái về, nấu nước là sử dụng được ngay. Tuy nhiên, nguồn gốc dược liệu, cách sơ chế, liều lượng và thời gian dùng đều có thể ảnh hưởng đến mức độ an toàn. Vì vậy, việc sử dụng theo lời mách truyền miệng, đặc biệt trong thời gian dài, không nên được xem là lựa chọn mặc nhiên phù hợp với mọi người. Một số nghiên cứu hiện đại ghi nhận các hợp chất trong lá dâu tằm có hoạt tính chống oxy hóa và chống viêm trong những điều kiện nghiên cứu nhất định. Các kết quả này cũng cho thấy dược liệu có khả năng ảnh hưởng đến đường huyết và huyết áp, nhưng chưa thể dùng để khẳng định hiệu quả điều trị. Nói cách khác, bằng chứng dược lý không đồng nghĩa người bệnh có thể dùng lá dâu tằm thay thuốc chữa các bệnh tương ứng. Người thuộc thể hư hàn cần đặc biệt thận trọng vì lá dâu tằm có tính hàn theo quan niệm y học cổ truyền. Phụ nữ đang trong thời kỳ kinh nguyệt cũng được khuyến cáo không nên tự ý sử dụng, nhất là khi chưa được bác sĩ hoặc thầy thuốc tư vấn. Những trường hợp đang dùng thuốc điều trị hoặc có bệnh nền càng cần trao đổi chuyên môn trước khi bổ sung bất kỳ dược liệu nào. Lá dâu tằm không nên được xem là “thuốc bổ phổi”, cũng không thể thay thế thuốc điều trị khi người bệnh mắc bệnh hô hấp cần can thiệp. Nếu ho kéo dài, khó thở, sốt cao, đau ngực hoặc xuất hiện đờm bất thường, người bệnh cần đi khám để xác định chính xác nguyên nhân. Việc cố gắng tự điều trị bằng nước lá trong những tình huống này có thể khiến thời điểm phát hiện và xử trí bệnh bị chậm trễ. Nhìn chung, lá dâu tằm là dược liệu quen thuộc, có lịch sử sử dụng lâu đời trong y học cổ truyền và có thể hỗ trợ một số biểu hiện nhất định. Dù vậy, người dân không nên tự hái, tự phối hợp hoặc sử dụng kéo dài chỉ vì tin rằng nguyên liệu tự nhiên luôn an toàn. Lắng nghe hướng dẫn của bác sĩ hoặc thầy thuốc có chuyên môn là cách phù hợp hơn để tận dụng dược liệu, đồng thời hạn chế nguy cơ dùng sai.