RSV nguy hiểm thế nào mà khiến 66.300 trẻ dưới 1 tuổi tử vong mỗi năm?

Căn bệnh cướp đi sinh mạng hơn 66.000 trẻ dưới 1 tuổi mỗi năm

Tại hội thảo "Bệnh do virus hợp bào hô hấp (RSV) ở trẻ dưới 1 tuổi: Gánh nặng bệnh tật và giải pháp bảo vệ trẻ", do Trung tâm Truyền thông - Giáo dục sức khỏe Trung ương (Bộ Y tế) tổ chức ngày 22/8, BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Hội Truyền nhiễm TPHCM, chia sẻ RSV có thể lây lan nhanh chóng và gây ra viêm phế quản, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ.

Thống kê ở nhiều nghiên cứu trên thế giới đã chỉ ra, trong 2 năm đầu đời, ước tính cứ 10 trẻ thì có 9 trẻ nhiễm RSV. Bệnh nhi nhiễm RSV nặng trong năm đầu đời sẽ tăng nguy cơ bị các vấn đề hô hấp trong các năm sau, như khò khè tái diễn, suyễn, giảm chức năng phổi.

Một nghiên cứu khác cho thấy, trẻ dưới 1 tuổi mắc viêm tiểu phế quản do RSV trong 6 tháng đầu đời tăng nguy cơ sử dụng kháng sinh lên hơn 24% trong 6 tháng tiếp theo...

Bác sĩ Khanh lý giải, trẻ dưới 1 tuổi có đường phế quản rất nhỏ. Khi nhiễm RSV, đường phế quản sưng lên, gây tắc nghẽn làm thiếu oxy và bội nhiễm, mất khả năng tiếp nhận dinh dưỡng (không bú được)...

Tất cả yếu tố trên khiến trẻ nhỏ có nguy cơ cao suy hô hấp nhanh chóng khi nhiễm virus này.

RSV là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do nhiễm trùng đường hô hấp dưới (viêm phổi/viêm tiểu phế quản) ở trẻ dưới 12 tháng. Theo báo cáo Gánh nặng bệnh tật toàn cầu (năm 2019), RSV cướp đi sinh mạng của khoảng 66.300 trẻ dưới 1 tuổi mỗi năm.

Phó Chủ tịch Hội truyền nhiễm TPHCM nhấn mạnh, bệnh do RSV thường bị nhầm lẫn với các bệnh hô hấp khác do các triệu chứng không điển hình như hắt hơi, nghẹt mũi, ho, sốt, chán ăn.

Tuy nhiên, bệnh có thể diễn tiến nặng chỉ trong 2-3 ngày sau khi có triệu chứng đầu tiên. Khoảng 40% trẻ nhiễm RSV trong những năm đầu đời sẽ diễn tiến thành viêm phổi hoặc viêm tiểu phế quản.

Dấu hiệu nào cho thấy trẻ cần đi cấp cứu?

Theo PGS.TS.BS Phạm Quang Thái - Phó Trưởng khoa Kiểm soát Bệnh truyền nhiễm - Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, tất cả trẻ dưới 1 tuổi đều có thể mắc bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới nghiêm trọng, như viêm tiểu phế quản và viêm phổi.

Tại Việt Nam, từ năm 2010 đã có nghiên cứu về gánh nặng của RSV. Trong đó, mỗi năm có từ hàng chục nghìn đến hàng trăm nghìn trường hợp nhập viện vì bệnh do virus hợp bào hô hấp, với nhiều trường hợp phải nằm hồi sức (ICU).

Khi bệnh viện quá tải, không chỉ trẻ nhiễm RSV mà tất cả bệnh nhi khác đều ảnh hưởng. Bên cạnh đó, gia đình còn chịu tổn thất lớn về tài chính, thậm chí nếu trẻ nằm ICU có thể tốn đến hàng trăm triệu đồng.

Các chuyên gia cảnh báo, không thể đoán trước trẻ nào sẽ có nguy cơ chuyển nặng khi nhiễm RSV. Do đó, phụ huynh cần phải lưu ý theo dõi sát sao tình trạng và đưa con em đi cấp cứu ngay khi nhận thấy những dấu hiệu chuyển nặng.

Cụ thể, khi bắt đầu nhiễm RSV, trẻ có thể bị sổ mũi và giảm cảm giác thèm ăn. Sau 1-3 ngày, trẻ sẽ bắt đầu ho, hắt hơi, sốt và thở khò khè. Các triệu chứng ở trẻ dưới 1 tuổi có thể bao gồm quấy khóc, giảm vận động và ngưng thở.

Ngoài ra, có tình trạng nhiều phụ huynh tự tìm hiểu các cách điều trị trên mạng, như xông khí dung. Tuy nhiên, chuyên gia khuyến cáo việc không tự ý sử dụng phương pháp này khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Song song đó, cha mẹ cần chủ động phòng ngừa cho tất cả trẻ dưới 1 tuổi thay vì đợi có triệu chứng, bằng các biện pháp vệ sinh hằng ngày. Ngoài ra, nên hỏi ý kiến bác sĩ về các biện pháp dự phòng đặc hiệu phù hợp, như tiêm vắc xin hoặc sử dụng kháng thể đơn dòng.

Với nhóm phụ nữ mang thai, sau khi tiêm vắc xin sẽ cần vài tuần để tạo kháng thể, trước khi truyền cho con qua nhau thai. Việc truyền kháng thể thụ động phụ thuộc nhiều vào hệ miễn dịch và tình trạng sức khỏe của mẹ.

Riêng ở trẻ dưới 1 tuổi, kháng thể đơn dòng có thể được sử dụng ở bất kỳ thời điểm nào.