Đã 23h, điện thoại trên bàn trang điểm của Minh Anh (28 tuổi, Hà Nội) rung lên dồn dập. Một chiến dịch truyền thông vừa phát sinh sự cố khẩn cấp. Dù đôi mắt dính chặt sau 10 tiếng làm việc liên tục tại văn phòng, cô vẫn phải bật dậy, mở máy tính giải quyết.
Đến 1h sáng, công việc mới tạm ổn nhưng tâm trí cô vẫn quay mòng mòng. Mỗi khi nhắm mắt, tiếng chuông ứng dụng làm việc như vẫn văng vẳng bên tai. Cảm giác phập phồng chờ đợi tin nhắn mới khiến Minh Anh giật mình thót tim mỗi lần màn hình điện thoại vô tình bật sáng.
Tình trạng này diễn ra thường xuyên suốt nửa năm qua. Từ một người vốn dễ ngủ, nữ nhân viên truyền thông rơi vào trạng thái trằn trọc đến 3-4h sáng mới có thể chợp mắt. Cơ thể cô luôn trong tình trạng kiệt sức, trí nhớ suy giảm và tinh thần thường xuyên rơi vào lo âu, bế tắc.
Minh Anh thường xuyên phải xử lý công việc ngoài giờ. (Ảnh: NVCC)
Cùng chung cảnh ngộ, Hoàng Nam (32 tuổi, trưởng nhóm kinh doanh) vừa trải qua kỳ nghỉ hè với chiếc điện thoại gần như dính chặt trên tay. Ngay cả khi đang ngồi bên bàn ăn cùng gia đình, yêu cầu báo cáo đột xuất hay tin nhắn từ khách hàng vẫn dội về liên tục từ sáng sớm đến tận đêm khuya.
Ám ảnh phải phản hồi tức thì khiến Nam rơi vào hội chứng sợ bỏ lỡ thông tin (FOMO) trong công việc. Cứ mỗi 5 phút anh lại mở điện thoại kiểm tra một lần, kể cả trước khi đi ngủ. Điều này khiến Nam sống trong những đêm chập chờn, giật mình tỉnh giấc rồi thức trắng đến sáng. Tinh thần lúc nào cũng căng như dây đàn, Nam đi khám và nhận chẩn đoán bị rối loạn giấc ngủ do áp lực tâm lý kéo dài, cái giá phải trả cho việc không thể thiết lập ranh giới giữa công việc và đời sống riêng.
Hai câu chuyện trên không còn là trường hợp hiếm hoi trong môi trường làm việc hiện đại. Khảo sát do tổ chức dân sự Workplace Gapjil 119 thực hiện trên 1.000 người lao động cho thấy, khoảng 2/3 số người tham gia từng nhận tin nhắn hoặc thông tin công việc ngoài giờ hành chính, kể cả vào ngày nghỉ lễ. Đáng chú ý, có tới 30,8% nhân viên văn phòng cho biết thường xuyên bị làm phiền bởi các thông báo công việc sau 22h.
Đáng báo động hơn, phân tích từ Khảo sát môi trường làm việc do Cơ quan An toàn và Sức khỏe nghề nghiệp Hàn Quốc (KOSH) thực hiện trên 22.000 người lao động chỉ ra rằng, những ai xử lý công việc qua các thiết bị liên lạc từ hai lần một tháng trở lên sau giờ tan ca có nguy cơ bị rối loạn giấc ngủ cao gấp đôi so với người không làm việc theo cách này.
Xét theo ngành nghề, nhân viên kinh doanh chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi có tới 40% ghi nhận tình trạng trên, tiếp theo là các kỹ thuật viên, nhà thiết kế và giáo viên với tỷ lệ đều vượt ngưỡng 30%.
Dưới góc độ y khoa, ThS.BSNT Hà Anh Dũng, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tinh thần (Bệnh viện Đa khoa Phương Đông), phân tích rằng việc liên tục chú ý hay duy trì trạng thái chờ đợi thông tin ngoài giờ sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm và chuỗi phản ứng hormone stress.
Khi đó, cơ thể bị đẩy vào trạng thái cảnh giác cao độ với các biểu hiện sinh lý như tim đập nhanh, căng cơ và gia tăng mức độ tỉnh táo. Tình trạng này diễn ra vào buổi tối sẽ cản trở nghiêm trọng cơ chế thư giãn tự nhiên của não bộ, khiến con người rất khó đi vào giấc ngủ.
Bên cạnh đó, việc không thể ngắt kết nối về mặt tâm lý khiến nhiều người dù đặt lưng xuống giường nhưng đầu óc vẫn quẩn quanh với những nhiệm vụ chưa hoàn thành hoặc lo lắng về cuộc họp ngày mai.
Việc não bộ phải làm việc liên tục khiến giấc ngủ bị gián đoạn, thường xuyên thức giấc giữa đêm và khó ngủ lại. Dù thời gian nằm trên giường không ít, người lao động vẫn thức dậy trong trạng thái uể uải, mệt mỏi do chất lượng giấc ngủ sâu bị sụt giảm nghiêm trọng.
Bác sĩ Hà Anh Dũng nhấn mạnh, nếu tình trạng khó ngủ, ngủ chập chờn diễn ra ít nhất 3 đêm mỗi tuần và kéo dài trên 3 tháng, người lao động đã đáp ứng tiêu chuẩn chẩn đoán rối loạn giấc ngủ mạn tính.
Việc gián đoạn thời gian nghỉ ngơi kéo dài tước đi cơ hội phục hồi thể chất lẫn tinh thần, tạo nên một vòng xoáy bệnh lý nguy hại: Căng thẳng công việc gây ra mất ngủ, và chính việc thiếu ngủ lại làm giảm khả năng tập trung, suy yếu khả năng điều hòa cảm xúc, khiến áp lực công việc ngày hôm sau càng trở nên tồi tệ hơn.
Để bảo vệ sức khỏe tinh thần, các chuyên gia khuyến cáo người lao động cần chủ động thiết lập ranh giới cho bản thân bằng cách chốt lại các danh mục công việc trước khi rời cơ quan, tắt thông báo ứng dụng làm việc ngoài giờ và không đồng nhất giá trị bản thân với tốc độ phản hồi tin nhắn.
Đồng thời, các doanh nghiệp cũng cần thay đổi văn hóa quản lý, tôn trọng thời gian nghỉ ngơi của nhân viên thay vì coi việc luôn sẵn sàng ngoài giờ là thước đo của sự tận tâm. Khi các triệu chứng mất ngủ đã bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt ban ngày, người bệnh nên chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn từ bác sĩ tâm thần hoặc chuyên gia tâm lý sớm thay vì âm thầm chịu đựng.