Cáu gắt đôi khi là phản ứng nhất thời khi cơ thể mệt mỏi hoặc gặp bất tiện trong sinh hoạt. Tuy nhiên, nếu tình trạng kéo dài, xuất hiện khác thường hoặc đi kèm thay đổi hành vi, trí nhớ, người thân không nên mặc định đây là biểu hiện bình thường của tuổi già.
Đau đớn và bệnh mạn tính kéo dài
Đau khớp, đau lưng, khó đi lại hoặc mắc các bệnh mạn tính có thể khiến người lớn tuổi thường xuyên khó chịu. Những hạn chế về thể chất làm gián đoạn sinh hoạt, giảm khả năng tự chăm sóc và tham gia hoạt động yêu thích, từ đó ảnh hưởng đến tâm trạng.
Suy giảm thính lực hoặc thị lực cũng có thể khiến việc giao tiếp, tiếp nhận thông tin và thực hiện công việc hằng ngày trở nên khó khăn. Khi phải liên tục nhờ người khác hỗ trợ hoặc không nghe rõ cuộc trò chuyện, một số người dễ bực bội, mất kiên nhẫn.
Theo Verywell Health, bệnh mạn tính và những vấn đề sức khỏe phát sinh theo tuổi có thể ảnh hưởng đến chức năng não. Vì vậy, cần quan tâm cả sức khỏe thể chất lẫn tinh thần khi người lớn tuổi có thay đổi về cảm xúc.
Người lớn tuổi tập thể dục. Ảnh minh họa: Hoàng Giang
Giấc ngủ kém làm tâm trạng thất thường
Người lớn tuổi có thể khó đi vào giấc ngủ, thức giấc giữa đêm nhiều lần hoặc tỉnh dậy sớm. Ngủ không đủ và không sâu khiến cơ thể mệt mỏi, giảm khả năng tập trung, điều chỉnh cảm xúc, khó ứng phó với căng thẳng. Thiếu ngủ kéo dài cũng có thể làm tăng cảm giác lo lắng, bồn chồn và khiến những bất tiện nhỏ trong cuộc sống trở nên khó chịu hơn. Một số người vì thế dễ nổi nóng hoặc phản ứng mạnh khi bị làm phiền.
Theo Viện Lão hóa Quốc gia Mỹ (NIA), vấn đề về giấc ngủ là một trong những yếu tố liên quan đến nguy cơ trầm cảm ở người cao tuổi. Do đó, gia đình nên chú ý nếu người thân thường xuyên mất ngủ, mệt mỏi hoặc thay đổi tâm trạng.
Trầm cảm có thể biểu hiện bằng cáu gắt
Không phải người trầm cảm nào cũng thường xuyên buồn bã hoặc khóc. Ở người lớn tuổi, tình trạng này đôi khi biểu hiện qua sự cáu kỉnh, bồn chồn, dễ tức giận, mất hứng thú với hoạt động từng yêu thích hoặc có xu hướng thu mình.
Theo NIA, các dấu hiệu trầm cảm ở người cao tuổi còn có thể gồm mệt mỏi, khó tập trung, thay đổi khẩu vị, rối loạn giấc ngủ và cảm giác vô vọng. Nếu nhiều biểu hiện xuất hiện kéo dài trên hai tuần, người bệnh nên được đánh giá y tế.
Trang Verywell Mind cũng lưu ý cáu gắt hoặc bồn chồn không rõ nguyên nhân có thể là dấu hiệu trầm cảm ở nhóm tuổi này. Nhận biết sớm giúp người bệnh được hỗ trợ và điều trị phù hợp.
Thay đổi trong cuộc sống gây áp lực tâm lý
Nghỉ hưu, mất đi người thân, giảm giao tiếp xã hội hoặc phải phụ thuộc con cháu trong sinh hoạt có thể khiến một số người cảm thấy mất vai trò, thiếu tự chủ. Những thay đổi này dễ tạo ra cảm giác cô đơn, lo lắng hoặc thất vọng.
NIA chỉ ra, cô lập xã hội, cô đơn, căng thẳng và những hạn chế trong sinh hoạt hằng ngày có liên quan đến nguy cơ trầm cảm ở người cao tuổi. Khi không có cơ hội chia sẻ hoặc tham gia các hoạt động có ý nghĩa, cảm xúc tiêu cực có thể tích tụ và biểu hiện thành sự khó chịu, cáu gắt.
Gia đình nên duy trì trò chuyện, khuyến khích người lớn tuổi tham gia hoạt động phù hợp và tôn trọng khả năng tự quyết của họ thay vì làm thay mọi việc.
Bệnh lý thần kinh và thuốc có thể làm thay đổi hành vi
Một số bệnh lý ảnh hưởng đến não, chẳng hạn sa sút trí tuệ hoặc tổn thương não sau đột quỵ, có thể làm thay đổi cảm xúc, khả năng phán đoán và kiểm soát hành vi. Người bệnh có thể trở nên nghi ngờ, kích động, dễ tức giận hoặc phản ứng khác thường so với trước.
Ngoài ra, tác dụng phụ của một số loại thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến tâm trạng và chức năng nhận thức. Theo Healthline, những thay đổi hành vi bất thường có thể liên quan đến bệnh lý thần kinh, rối loạn tâm thần hoặc vấn đề sức khỏe khác.
Nếu người lớn tuổi đột ngột thay đổi tính tình, lú lẫn, nói khó, yếu liệt hoặc có biểu hiện bất thường về nhận thức, gia đình cần đưa đi khám sớm; trường hợp xuất hiện dấu hiệu nghi đột quỵ cần cấp cứu ngay.
Bảo Bảo (Tổng hợp)