Cảnh báo tình trạng trẻ "trơ lì cảm xúc" vì xem quá nhiều livestream

BSCKII Nguyễn Thanh Sang, Trưởng khoa Tâm lý lâm sàng - Phục hồi chức năng - Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2 (TPHCM), cho biết thời gian qua, khoa ghi nhận số trẻ em đến khám và can thiệp có liên quan việc lạm dụng thiết bị điện tử tăng nhanh cả về số lượng lẫn độ phức tạp (chiếm 70-80% trong tổng số 100 trường hợp khám mỗi ngày).

Trong đó, có những trường hợp trẻ em sử dụng điện thoại và thiết bị công nghệ nghe, xem đi xem lại các livestream, video sử dụng ngôn ngữ thô tục, nội dung bạo lực hay hành vi gây hấn.

Việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với những nội dung này có thể khiến trẻ rơi vào tình trạng "trơ lì cảm xúc" (desensitization). Đây là sự suy giảm dần các phản ứng sinh lý và cảm xúc trước một kích thích khi tiếp xúc lặp đi lặp lại với nó. Trơ lì cảm xúc thực sự đáng lo ngại khi diễn ra sớm, lặp lại và thiếu sự đồng hành, giải thích từ người lớn.

BSCKII Nguyễn Thanh Sang phân tích, về sinh lý, một nghiên cứu thực hiện năm 2007 chỉ ra, trẻ sẽ biểu hiện tình trạng nêu trên bằng việc suy giảm các phản ứng tự nhiên của cơ thể (như nhịp tim) khi quan sát nội dung gây sốc.

Về cảm xúc, trẻ có các phản ứng sợ hãi, khó chịu ban đầu trước nội dung không phù hợp mờ dần và biến mất sau nhiều lần tiếp xúc. Về hành vi và nhận thức xã hội, trẻ giảm sự đồng cảm và mức độ sẵn lòng giúp đỡ người khác. Các em có xu hướng bình thường hóa lời lẽ gây hấn, bắt chước ngôn ngữ độc hại mà không ý thức được mức độ nghiêm trọng.

Nguy hiểm hơn là việc trơ lì cảm xúc có thể gây ảnh hưởng lâu dài, làm suy giảm khả năng đồng cảm, ảnh hưởng trực tiếp đến nền tảng xây dựng quan hệ xã hội sau này của trẻ. Thông qua cơ chế học qua quan sát, trẻ dần hình thành các niềm tin lệch lạc.

Bên cạnh đó, tùy mức độ ảnh hưởng (phụ thuộc vào liều lượng tiếp xúc, độ tuổi của trẻ và vai trò của người lớn), trẻ có thể tăng ngưỡng kích thích đạt được cùng một phản ứng cảm xúc so với các bạn đồng trang lứa trong tương lai.

Để phòng ngừa tình trạng trơ lì cảm xúc, bác sĩ Sang khuyến cáo phụ huynh nên chủ động trò chuyện, phân tích tính chân thực và mức độ phù hợp của nội dung con vừa xem. Đây là hình thức hiệu quả nhất, giúp trẻ xây dựng năng lực nội tại để tự đề kháng với nội dung xấu ngay cả khi không có cha mẹ ở bên.

Cha mẹ có thể đặt giới hạn thời gian, nội dung các buổi livestream, video mà trẻ được theo dõi kèm với giải thích lý do rõ ràng, thay vì cấm đoán cứng nhắc.

"Người lớn cũng cần làm gương bằng cách thể hiện rõ thái độ không đồng tình trước các hành vi phản cảm trên truyền thông, cũng như bồi đắp sự đồng cảm trong đời thực qua các hoạt động chăm sóc người khác, chăm sóc thú cưng hoặc đối thoại cảm xúc", bác sĩ Nguyễn Thanh Sang hướng dẫn.

Nếu dấu hiệu trơ lì (vô cảm, thường xuyên gây hấn...) của trẻ đã rõ rệt và kéo dài, phụ huynh nên tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em để được can thiệp chuyên sâu kịp thời.