Nhiều người cho rằng ung thư phổi chủ yếu liên quan đến hút thuốc nên người không hút sẽ ít có nguy cơ mắc bệnh. Tuy nhiên, thực tế không hoàn toàn như vậy. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), năm 2022 thế giới ghi nhận khoảng 2,5 triệu ca ung thư phổi mới và 1,8 triệu người tử vong. Hút thuốc vẫn là nguyên nhân chủ yếu, liên quan khoảng 85% trường hợp. Song theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), khoảng 5-20% ca ung thư phổi có thể xảy ra ở người chưa từng hút thuốc.
PGS.TS Phạm Cẩm Phương, Viện trưởng Viện Y học hạt nhân và Ung bướu Bạch Mai, cho biết ngoài thuốc lá, nhiều yếu tố trong môi trường sống và làm việc cũng có thể góp phần làm tăng nguy cơ.
Khói thuốc thụ động
Người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc vẫn có thể bị ảnh hưởng bởi hàng loạt chất độc và chất gây ung thư. Không có mức phơi nhiễm khói thuốc thụ động nào được xem là an toàn. Vì vậy, bỏ thuốc nhưng vẫn thường xuyên ở trong môi trường có người hút thuốc chưa thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.
Đây cũng là lý do các chuyên gia khuyến cáo xây dựng môi trường không khói thuốc tại gia đình, nơi làm việc và những không gian kín.
Ô nhiễm không khí, radon
Bụi mịn và ô nhiễm không khí ngoài trời có liên quan đến nguy cơ ung thư phổi. Người dân cũng có thể tiếp xúc với radon, một loại khí phóng xạ tự nhiên có khả năng tích tụ trong nhà, nhất là những nơi thông khí kém. Ngoài ra, một số chất tại nơi làm việc như amiăng, silica và khí thải diesel được xác định là các tác nhân nguy cơ.
Những người thường xuyên làm việc trong môi trường nhiều bụi, hóa chất hoặc khí độc cần tuân thủ các biện pháp bảo hộ lao động để hạn chế phơi nhiễm.
Khói từ bếp và nhiên liệu đốt
Khói sinh ra khi đốt than, củi, sinh khối hoặc dầu hỏa trong không gian kín, thông khí kém có thể khiến các chất ô nhiễm tích tụ và làm tăng phơi nhiễm. Do đó, cải thiện thông khí khi nấu nướng, hạn chế sử dụng nhiên liệu rắn hoặc dầu hỏa trong nhà là những biện pháp giúp giảm nguy cơ.
Với khói dầu khi chiên rán, một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan với ung thư phổi trong những bối cảnh nhất định, song mức độ nguy cơ còn phụ thuộc vào điều kiện và thời gian phơi nhiễm.
Bệnh phổi, tiền sử gia đình
Một số bệnh phổi mạn tính như COPD và tiền sử mắc một số bệnh phổi có thể liên quan đến nguy cơ ung thư phổi. Tiền sử gia đình và tính nhạy cảm di truyền cũng được xem là những yếu tố có thể đóng vai trò. Tuy nhiên, đây là các yếu tố làm tăng nguy cơ chứ không đồng nghĩa người từng mắc bệnh phổi mạn tính sẽ chắc chắn bị ung thư.
Một bệnh nhân đang xạ trị ung thư. Ảnh: Quỳnh Trần
Ung thư phổi giai đoạn sớm có thể không gây triệu chứng rõ ràng hoặc chỉ biểu hiện nhẹ, dễ bị bỏ qua. Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện ho kéo dài, ho ra máu, đau ngực, khó thở, khàn tiếng, mệt mỏi, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc viêm phổi tái diễn. Theo PGS Phương, người có triệu chứng mới xuất hiện, kéo dài hoặc ngày càng nặng nên đi khám thay vì tự điều trị trong thời gian dài. Đặc biệt, ho ra máu, khó thở tăng nhanh hoặc đau ngực dữ dội cần được đánh giá y tế sớm.
Chụp CT ngực liều thấp (LDCT) có thể giúp giảm tử vong do ung thư phổi khi được thực hiện định kỳ ở nhóm nguy cơ cao phù hợp. Bác sĩ khuyến cáo sàng lọc hằng năm bằng LDCT cho người 50-80 tuổi, có tiền sử hút thuốc từ 20 bao-năm trở lên, đang hút thuốc hoặc đã bỏ trong vòng 15 năm. Người chưa từng hút thuốc không nên tự chụp CT định kỳ chỉ vì lo lắng hoặc có phơi nhiễm thông thường. Việc sàng lọc cần dựa trên nguy cơ cá nhân và hướng dẫn chuyên môn hiện hành.
Không hút thuốc và tránh khói thuốc thụ động vẫn là cách quan trọng nhất để giảm nguy cơ ung thư phổi. Với người không hút thuốc, chủ động hạn chế ô nhiễm không khí, cải thiện thông khí khi nấu nướng, sử dụng bảo hộ tại nơi làm việc và giảm tiếp xúc với các tác nhân nguy cơ cũng có ý nghĩa trong phòng bệnh.
Lê Nga