Khác người lớn, thanh thiếu niên trầm cảm thường cáu gắt, bỏ học hoặc đau nhức cơ thể; phụ huynh chớ xem nhẹ kẻo bỏ lỡ thời điểm can thiệp tâm thần.
Nhiều bậc phụ huynh lầm tưởng người mắc trầm cảm phải luôn ủ rũ, khóc lóc. Tuy nhiên, ở lứa tuổi thanh thiếu niên, bệnh thường ẩn náu dưới những biểu hiện bất thường như cáu gắt, chống đối hoặc đau nhức cơ thể, khiến gia đình dễ bỏ qua vì nghĩ con bước vào giai đoạn "nổi loạn" tuổi dậy thì.
Những phản ứng bất thường bị lầm tưởng là 'ương bướng'
Theo bác sĩ Zhang Bingchun, Chủ nhiệm khoa Sức khỏe Thần kinh và Tâm thần, Bệnh viện Đài Trung thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi (Đài Loan, Trung Quốc), nếu người trưởng thành khi trầm cảm thường thể hiện bằng nỗi buồn rầu, khóc lóc, thì thanh thiếu niên lại có cách phản ứng rất khác.
Bác sĩ chỉ ra 5 biểu hiện bất thường phổ biến ở lứa tuổi này:
Dễ nổi nóng, cáu gắt;
Tính khí thất thường, bực bội;
Từ chối đến trường (sợ đi học);
Đau đầu không rõ nguyên nhân;
Đau bụng tái diễn không tìm thấy bệnh lý thể chất.
Các triệu chứng tâm lý chuyển hóa thành cơn đau cơ thể này thường bị người lớn xem nhẹ, đánh đồng với sự phản kháng của lứa tuổi mới lớn. Bác sĩ Zhang Bingchun cảnh báo, nếu phụ huynh nhận thấy con có thêm các dấu hiệu như "ăn không ngon, ngủ không yên, không thiết sống", đây là hồi chuông báo động cho thấy bệnh đã ở mức nghiêm trọng, cần lập tức đưa trẻ đến chuyên khoa tâm thần thăm khám.
Ảnh minh họa học sinh cuối cấp gặp áp lực tâm lý trước những kỳ vọng của bố mẹ, nhà trường. Ảnh: Quỳnh Trần
Áp lực đè nặng tâm lý học đường
Bác sĩ Zhang Bingchun dẫn các nghiên cứu dịch tễ học và khảo sát quy mô lớn từ cơ quan giáo dục cho thấy, tỷ lệ trầm cảm ở thanh thiếu niên trong 20 năm qua đã tăng vọt từ 3% lên gần 10%, trong đó nữ giới có nguy cơ mắc cao gấp đôi nam giới. Khảo sát của Quỹ Tung (John Tung Foundation) cũng ghi nhận 13,3% học sinh trung học và 18,7% sinh viên đại học đang chịu đựng những cảm xúc trầm cảm rõ rệt.
Nguồn cơn khiến người trẻ rơi vào bế tắc thường bắt nguồn từ gánh nặng thi cử, mâu thuẫn trong các mối quan hệ bạn bè và cảm giác bất an, hoang mang về tương lai.
Điển hình là trường hợp của Xiao Qing (21 tuổi). Từng là học sinh giỏi xuất sắc với ước mơ thi đỗ ngành y khoa, việc trượt kỳ thi đại học đầu tiên đã khiến cô sụp đổ lòng tự trọng, rơi vào trầm cảm và lo âu kéo dài. Dù gia đình khuyên con gái hạ bớt tiêu chuẩn sang các ngành y tế khác, Xiao Qing vẫn thu mình và khăng khăng không từ bỏ. Chỉ khi được cha mẹ đồng hành đưa đi khám và can thiệp y khoa, cô mới bắt đầu hành trình chữa lành.
Phát hiện sớm giúp bệnh hồi phục hoàn toàn
Bác sĩ Zhang Bingchun khẳng định, trầm cảm thanh thiếu niên hoàn toàn có cơ hội hồi phục nếu được nhận biết sớm và điều trị đúng phác đồ. Các phương pháp lâm sàng hiện nay rất đa dạng, bao gồm:
Dùng thuốc điều hòa dẫn truyền thần kinh để giảm lo âu, chống trầm cảm.
Liệu pháp tâm lý nhận thức - hành vi nhằm điều chỉnh các luồng suy nghĩ tiêu cực.
Kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại (rTMS) - kỹ thuật không xâm lấn tác động an toàn lên vùng vỏ não trước trán.
Kết hợp lối sống tích cực: rèn luyện thể lực qua thể dục đều đặn và giải tỏa căng thẳng bằng âm nhạc.
Nhờ kiên trì kết hợp thuốc, rTMS cùng lối sống khoa học suốt ba năm, Xiao Qing đã phục hồi cả về thể chất lẫn tinh thần, tự tin thi lại và chính thức trúng tuyển vào trường y như mong ước.
Bác sĩ nhắn nhủ tới các bạn trẻ và phụ huynh: Thất bại và áp lực là điều khó tránh trên con đường trưởng thành. Khi nhận thấy những thay đổi bất thường về tâm sinh lý, thanh thiếu niên không nên âm thầm chịu đựng, còn cha mẹ cần sớm lắng nghe, gạt bỏ định kiến để đồng hành cùng con tìm kiếm sự trợ giúp chuyên môn kịp thời.
Mỹ Ý (Theo Yahoo TW)
Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ người trầm cảm phải luôn buồn bã, khóc lóc, thu mình, nên dễ bỏ qua những thay đổi khác thường ở con trong tuổi dậy thì.
Thực tế, trầm cảm ở thanh thiếu niên đôi khi ẩn sau vẻ cáu gắt, chống đối, thất thường hoặc những cơn đau thể chất kéo dài không tìm thấy nguyên nhân.
Vì vậy, một đứa trẻ thường xuyên nổi nóng, không muốn đến trường hay than đau đầu, đau bụng chưa chắc chỉ đang “nổi loạn” như người lớn vẫn tưởng.
Theo bác sĩ Zhang Bingchun, Chủ nhiệm khoa Sức khỏe Thần kinh và Tâm thần, Bệnh viện Đài Trung thuộc Bộ Y tế và Phúc lợi, thanh thiếu niên có cách biểu hiện trầm cảm khác người trưởng thành.
Thay vì bộc lộ nỗi buồn rõ ràng, các em có thể trở nên dễ nổi nóng, bực bội, tính khí thay đổi liên tục hoặc phản ứng gay gắt trước những chuyện vốn bình thường.
Năm dấu hiệu thường gặp gồm cáu gắt, thất thường, từ chối đến trường, đau đầu không rõ nguyên nhân và đau bụng tái diễn nhưng không phát hiện bệnh lý thể chất.
Những cơn đau ấy có thể là cách tâm lý chuyển thành triệu chứng trên cơ thể, trong khi gia đình lại xem nhẹ vì cho rằng con đang chống đối hoặc làm quá vấn đề.
Một học sinh liên tục xin nghỉ học, né tránh lớp học hoặc sợ đến trường cũng cần được quan tâm nghiêm túc, thay vì lập tức bị quy kết lười biếng.
Đặc biệt, khi trẻ ăn không ngon, ngủ không yên hoặc nói những câu thể hiện sự không thiết sống, gia đình cần xem đó là hồi chuông cảnh báo khẩn cấp.
Bác sĩ Zhang Bingchun cảnh báo những biểu hiện liên quan đến ý nghĩ không muốn sống cho thấy tình trạng có thể đã nghiêm trọng, cần đưa trẻ đến chuyên khoa tâm thần thăm khám ngay.
Việc lắng nghe bình tĩnh, không mắng mỏ, không gắn nhãn “ương bướng” giúp cha mẹ nhận ra vấn đề trước khi khoảng cách giữa hai thế hệ trở nên sâu hơn.
Một cuộc trò chuyện đúng lúc không thay thế điều trị chuyên môn, nhưng có thể mở cánh cửa để trẻ chấp nhận hỗ trợ và không tiếp tục âm thầm chịu đựng.
Áp lực học tập đang là một trong những nguồn gốc khiến nhiều thanh thiếu niên rơi vào bế tắc, bên cạnh mâu thuẫn bạn bè và nỗi bất an về tương lai.
Theo các nghiên cứu dịch tễ học cùng khảo sát quy mô lớn được bác sĩ Zhang Bingchun dẫn lại, tỷ lệ trầm cảm ở thanh thiếu niên tăng từ 3% lên gần 10% trong 20 năm qua.
Nữ giới có nguy cơ mắc cao gấp đôi nam giới, còn khảo sát của Quỹ Tung ghi nhận 13,3% học sinh trung học và 18,7% sinh viên đại học có cảm xúc trầm cảm rõ rệt.
Câu chuyện của Xiao Qing, 21 tuổi, cho thấy một thất bại học tập đôi khi có thể tác động mạnh đến lòng tự trọng của người trẻ.
Từng là học sinh giỏi xuất sắc và mong thi đỗ ngành y khoa, cô rơi vào trầm cảm, lo âu kéo dài sau khi trượt kỳ thi đại học lần đầu.
Dù gia đình khuyên chuyển sang những ngành y tế khác, Xiao Qing vẫn thu mình, nhất quyết không từ bỏ mục tiêu ban đầu và chỉ bắt đầu thay đổi sau khi được cha mẹ đồng hành đi khám.
Bác sĩ Zhang Bingchun khẳng định trầm cảm ở thanh thiếu niên có thể hồi phục nếu được phát hiện sớm, chẩn đoán đúng và điều trị theo phác đồ phù hợp.
Các lựa chọn lâm sàng hiện nay gồm thuốc điều hòa dẫn truyền thần kinh để giảm lo âu, chống trầm cảm và liệu pháp tâm lý nhận thức, hành vi nhằm điều chỉnh suy nghĩ tiêu cực.
Ngoài ra, kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại, gọi tắt là rTMS, có thể tác động không xâm lấn lên vùng vỏ não trước trán, dưới chỉ định chuyên môn.
Điều trị cũng cần được hỗ trợ bằng lối sống tích cực, trong đó thể dục đều đặn giúp rèn luyện thể lực còn âm nhạc có thể góp phần giải tỏa căng thẳng hằng ngày.
Sau ba năm kiên trì kết hợp thuốc, rTMS và lối sống khoa học, Xiao Qing phục hồi cả thể chất lẫn tinh thần, thi lại thành công và trúng tuyển trường y như mong ước.
Theo VnExpress, thông tin từ Yahoo TW nhấn mạnh rằng cha mẹ cần gạt bỏ định kiến, lắng nghe những thay đổi bất thường và cùng con tìm kiếm trợ giúp kịp thời.
