Bé T.B.N (3 tuổi, ở Hà Nội) được mẹ đưa đến Viện Dinh dưỡng khám trong tình trạng mệt mỏi, xanh xao kèm táo bón nặng. Mẹ bé kể, con cả ngày chỉ uống sữa, trung bình khoảng 1-1,2 lít nhưng cứ đưa thìa cơm đến trước mặt liền bịt mồm, quay đi.
Ths.BS Trần Minh Quân, Khoa Khám Tư vấn dinh dưỡng trẻ em, Viện Dinh Dưỡng cho biết những trường hợp như bé N. khá phổ biến tại viện.
Bác sĩ Quân lý giải, uống sữa không cần nhai nên là con đường ít tốn sức nhất đối với các bé ăn thô chưa tốt. Bên cạnh đó, vị ngọt hấp dẫn từ hương liệu và đường trong sữa dễ khiến trẻ coi đó là thức ăn chính rồi từ chối vị mặn, đắng nhẹ của rau, thịt, cá.
Điều nguy hiểm là nhiều gia đình vô tình biến sữa thành phương án dự phòng, thấy con bỏ bữa là lập tức pha bù, tạo thành vòng lặp bỏ cơm - bù sữa - càng bỏ cơm.
“Sữa lỏng nhưng chứa năng lượng lớn (120-150 kcal/200ml), khi cho uống rải rác hoặc trước bữa ăn sẽ gây hiện tượng no giả, làm trẻ mất hẳn cảm giác thèm ăn. Ngoài ra, thói quen bú đêm ở trẻ lớn còn gây nguy cơ sâu răng, trào ngược dạ dày khiến việc ăn cơm càng thêm khó khăn”, bác sĩ Quân cảnh báo.
Khi sữa lấn át mâm cơm
Theo bác sĩ Quân, sau 12 tháng tuổi, sữa chỉ còn là một phần trong khẩu phần ăn. Trẻ từ 1-3 tuổi cần 3 bữa chính và 1-2 bữa phụ mỗi ngày với đủ 4 nhóm chất: tinh bột, đạm, béo, vitamin và khoáng chất. Sữa bò hầu như không chứa sắt, folate, vitamin C, trong khi lượng canxi cao làm giảm hấp thu sắt và kẽm, vi chất ảnh hưởng trực tiếp tới vị giác.
Thiếu sắt kéo dài dẫn tới thiếu máu, giảm đề kháng, ảnh hưởng phát triển trí tuệ và gây mất máu vi thể qua đường tiêu hóa. Thiếu chất xơ từ thức ăn thô cũng khiến trẻ dễ bị táo bón.
Không những vậy, chỉ uống sữa khiến trẻ bỏ lỡ giai đoạn tập nhai phát triển cơ hàm và khả năng phát âm. Trẻ thiếu năng lượng và vi chất dễ rơi vào suy dinh dưỡng thấp còi, nhẹ cân. Ngược lại, những trẻ nạp quá nhiều sữa có đường dễ bị thừa cân, béo phì nhưng vẫn thiếu vi chất, rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng kép.
Theo khuyến nghị của Viện Hàn lâm Nhi khoa Mỹ (AAP), trẻ 12-24 tháng nên uống 2-3 cốc sữa/ngày, trẻ 2-5 tuổi uống 2-2,5 cốc (mỗi cốc 240 ml).
Bộ Y tế Việt Nam cũng khuyến nghị nhu cầu canxi của trẻ 1-3 tuổi là 500mg/ngày, tương đương 400-500ml sữa và chế phẩm từ sữa.
"Việc uống quá lượng này không mang thêm lợi ích mà chỉ lấn chiếm vị trí của thức ăn thô", bác sĩ Quân nói và nhấn mạnh, cha mẹ cần ưu tiên bữa chính trước và cho uống sữa sau đó ít nhất 1,5-2 giờ.
Khi giảm sữa, cha mẹ hãy thực hiện từ từ, giảm 1 cữ hoặc 30- 50ml mỗi tuần, tuyệt đối không dùng sữa để bù cho bữa cơm trẻ bỏ. Theo đó, các bậc phụ huynh nên áp dụng nguyên tắc phân chia trách nhiệm: cha mẹ quyết định ăn gì, khi nào, ở đâu và trẻ quyết định ăn bao nhiêu để bữa ăn diễn ra nhẹ nhàng, giúp trẻ từng bước quay lại với mâm cơm gia đình.