Lý do người trẻ dễ bất ổn tâm lý khi vừa đi làm

Nguồn ảnh: VnExpress

Khủng hoảng bản sắc, sự so sánh xã hội khắc nghiệt hay những áp lực từ môi trường làm việc là những lý do khiến nhiều người vừa đi làm dễ gặp vấn đề tâm thần.

Áp lực công việc, stress và tình trạng kiệt sức nghề nghiệp xuất hiện ngày càng phổ biến ở người trẻ. Nhiều bác sĩ tâm lý, cơ sở chuyên khoa và bệnh viện tâm thần ghi nhận số người đến khám, tư vấn vì các vấn đề liên quan đến stress công sở, mất ngủ, lo âu, suy kiệt cảm xúc, thậm chí trầm cảm. Đáng chú ý, không ít trường hợp bắt đầu gặp vấn đề tâm lý ngay trong giai đoạn đầu đi làm, khi phải cùng lúc thích nghi với môi trường công sở, áp lực tài chính, kỳ vọng nghề nghiệp và các mối quan hệ mới.

Bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, cảnh báo việc chuyển từ môi trường học đường sang thị trường lao động thực chất là một bước ngoặt phát triển khắc nghiệt, buộc người trẻ phải thích nghi trên nhiều mặt cùng lúc.

Ảnh minh họa: Korea Times — Ảnh minh họa: *Korea Times*

Đại học vận hành theo khuôn mẫu định sẵn với học kỳ, môn học, lịch thi và điểm số rõ ràng. Ngược lại, chốn công sở không có đề thi nào để tự chấm điểm. Nhân sự có thể làm việc cật lực suốt ngày đêm nhưng vẫn trượt thăng chức, hoàn thành việc nhưng vẫn nhận đánh giá kém, hoặc bỗng chốc mất phương hướng khi công ty đổi hướng chiến lược. Sự khó lường này tước đoạt cảm giác kiểm soát. Khi não bộ liên tục kích hoạt cơ chế báo động để đối phó với hiểm nguy vô hình, giấc ngủ sẽ biến mất, mở đường cho những cơn lo âu xâm chiếm.

Thước đo năng lực cũng đổi thay hoàn toàn. Sinh viên giỏi từng xây dựng lòng tự trọng dựa trên bảng điểm và lời khen từ thầy cô. Thế nhưng, doanh nghiệp chỉ quan tâm đến hiệu suất, chất lượng công việc và tinh thần chịu trách nhiệm. Trước những lời chê bai từ cấp trên, người trẻ cầu toàn dễ trượt từ suy nghĩ việc này làm chưa tốt sang kết luận bản thân hoàn toàn bất tài. Năng suất lao động bị đánh đồng với giá trị sống, đẩy họ vào hố sâu hoài nghi năng lực.

Căng thẳng công việc kích hoạt hệ thần kinh, khiến giấc ngủ chập chờn; thiếu ngủ lại bào mòn khả năng tập trung và điều hòa cảm xúc, kéo lùi hiệu quả xử lý công việc vào ngày hôm sau. Đặt lưng xuống giường, tâm trí người trẻ vẫn quay cuồng quanh hộp thư điện tử, cuộc họp sắp tới cùng nỗi sợ bị đồng nghiệp phán xét. Tình trạng này kéo dài sẽ vắt kiệt sinh lực của hệ thần kinh.

Tại trường học, nỗ lực thường đổi lấy điểm cao lập tức. Nơi làm việc trả thưởng chậm và bấp bênh hơn nhiều. Nhân viên dốc sức nhiều tháng ròng có thể chỉ nhận về mức lương giậm chân tại chỗ và sự công nhận tối thiểu. Khi áp lực tăng vọt mà niềm vui từ thể thao, bạn bè hay nghỉ ngơi bị cắt bỏ, tâm lý kiệt quệ xuất hiện, tạo mầm mống cho trầm cảm.

Giai đoạn này còn buộc người trẻ trả lời câu hỏi họ là ai, làm việc vì điều gì và có đang chọn nhầm đường. Khoảng cách giữa kỳ vọng màu hồng và thực tế trần trụi tạo ra nỗi hoang mang tột độ. Mạng xã hội bồi thêm đòn giáng nặng nề khi biến chuyện tiền bạc, chức danh hay nhà cửa của người khác thành thước đo ngầm.

Bác sĩ Chung khẳng định đi làm không trực tiếp gây rối loạn lo âu hay trầm cảm cho tất cả mọi người. Người quá cầu toàn, phụ thuộc lòng tự trọng vào thành tích sẽ dễ suy sụp hơn người biết đặt ranh giới cho công việc và có mạng lưới bạn bè nâng đỡ.

Nếu tình trạng mất ngủ, u uất, mất hứng thú và kiệt sức kéo dài nhiều tuần làm đảo lộn sinh hoạt thường nhật, người trẻ cần lập tức tìm đến chuyên gia tâm thần hoặc tâm lý lâm sàng để được can thiệp kịp thời.

Thúy Quỳnh

Áp lực công việc, mất ngủ, lo âu và suy kiệt cảm xúc đang xuất hiện ngày càng phổ biến ở người trẻ, trong đó nhiều trường hợp khởi phát ngay khi vừa gia nhập thị trường lao động. Theo bác sĩ Nguyễn Viết Chung, Trưởng Khoa Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện E, bước chuyển từ trường học sang công sở là một bước ngoặt khắc nghiệt, đòi hỏi họ đồng thời thích nghi với trách nhiệm nghề nghiệp, tài chính và các quan hệ mới. Nếu đại học vận hành theo lịch học, kỳ thi và điểm số rõ ràng, môi trường làm việc lại chứa nhiều yếu tố khó dự báo. Một nhân viên có thể làm việc cật lực nhưng vẫn không được thăng chức, hoàn thành nhiệm vụ nhưng nhận đánh giá thấp, hoặc mất phương hướng khi doanh nghiệp thay đổi chiến lược. Cảm giác thiếu kiểm soát khiến hệ thần kinh liên tục ở trạng thái cảnh giác, từ đó làm suy giảm chất lượng giấc ngủ và gia tăng lo âu. Sự thay đổi thước đo năng lực cũng dễ tạo ra khủng hoảng bản sắc, nhất là với người từng xây dựng lòng tự trọng từ thành tích học tập và lời khen. Khi doanh nghiệp đề cao hiệu suất, chất lượng và trách nhiệm, người cầu toàn có thể diễn giải một lời phê bình về công việc thành sự phủ nhận toàn bộ năng lực cá nhân. Căng thẳng gây mất ngủ, thiếu ngủ làm giảm tập trung và khả năng điều hòa cảm xúc, qua đó hình thành vòng xoáy kéo lùi hiệu quả làm việc rồi tiếp tục khuếch đại bất an. Khác với phần thưởng tương đối trực tiếp ở trường học, sự ghi nhận tại công sở thường chậm và bấp bênh, trong khi thời gian dành cho bạn bè, thể thao hoặc nghỉ ngơi dễ bị thu hẹp. Khoảng cách giữa kỳ vọng nghề nghiệp và thực tế, cộng với những so sánh về thu nhập, chức danh hay nhà cửa trên mạng xã hội, có thể đẩy người trẻ vào hoài nghi lựa chọn và giá trị bản thân. Tuy nhiên, bác sĩ Chung lưu ý đi làm không trực tiếp gây rối loạn lo âu hay trầm cảm cho tất cả mọi người; nguy cơ thường lớn hơn ở người quá cầu toàn và phụ thuộc lòng tự trọng vào thành tích.