Trong dự thảo Thông tư Hướng dẫn một số nội dung chính sách khuyến khích, thưởng, hỗ trợ đối với tập thể, cá nhân thực hiện tốt công tác dân số, Bộ Y tế đề xuất biểu dương, hỗ trợ các cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất 2 con gái dưới 16 tuổi nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt để khuyến khích giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.
Bộ Y tế đang lấy ý kiến cho dự thảo này đến 8/10. Mốc 16 tuổi được tính tại thời điểm đề xuất.
So với lần lấy ý kiến trước đó (vào tháng 7), cơ quan soạn thảo đã sửa đổi nhiều điểm, trong đó giới hạn đối tượng được biểu dương, hỗ trợ. Thay vì "gia đình sinh 2 con gái", lần này, Bộ Y tế đề xuất thành "cặp vợ chồng, cá nhân trong độ tuổi sinh đẻ có ít nhất 2 con gái dưới 16 tuổi". Tiêu chí của các trường hợp này cũng được chỉ rõ là "nuôi con khỏe, dạy con ngoan, con học giỏi, thành đạt".
Lần trước, trẻ em gái trong gia đình thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, thôn, xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, thôn đặc biệt khó khăn vùng bãi ngang, ven biển và hải đảo; xã thuộc vùng biên giới đất liền được lựa chọn là đối tượng đề xuất hỗ trợ. Trong lần lấy ý kiến này, Bộ Y tế không còn đưa nhóm đối tượng này vào đề xuất mà mở rộng ra "trẻ em gái".
Về các hình thức hỗ trợ, Bộ Y tế đề xuất: Hỗ trợ mua bảo hiểm y tế học sinh; sữa học đường và các nội dung, hình thức phù hợp khác. So với lần lấy ý kiến trước, "miễn, giảm học phí" hay "hỗ trợ phụ nữ tham gia phát triển kinh tế" không còn trong các hình thức được chỉ ra.
Liệu có tạo ra sự bất bình đẳng ngược?
"Đành rằng giải pháp này là để khuyến khích giảm mất cân bằng giới tính khi sinh, nhưng có phải ai cũng cố tình sinh 2 con trai đâu, nhiều gia đình muốn sinh con gái còn chẳng được. Việt Nam đang dư thừa đàn ông, giờ sinh con trai cũng lo ngay ngáy sau này con không lấy được vợ chứ!", bạn đọc N.T (35 tuổi, Hà Nội) bày tỏ quan điểm về đề xuất.
Ở góc nhìn khác, chị L.N (Hà Nội) "cảm thấy bất công" khi giá trị của trẻ em gái lại bị khu trú ở thành tích "học giỏi, thành đạt". "Thành đạt" lại càng khó xác định khi trẻ chưa trưởng thành (dưới 16 tuổi), thành tích học tập có phải điều kiện để một gia đình được biểu dương hay không? Nếu một bé gái học lực bình thường nhưng được nuôi dưỡng tốt thì gia đình có được hỗ trợ không?", chị chia sẻ.
Chia sẻ với VietNamNet, Tiến sĩ Trịnh Phương Thảo (giảng viên Khoa Công tác xã hội, Đại học Sư phạm Hà Nội), cho rằng đề xuất hỗ trợ trên đây cần được đặt trong toàn bộ chiến lược kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh. Bà nhấn mạnh đây không phải là giải pháp trung tâm mà chỉ nên là một công cụ trong gói chính sách rộng hơn.
Bởi bên cạnh hỗ trợ, chúng ta cần đồng thời thay đổi chuẩn mực trọng nam, nâng cao vị thế của phụ nữ và trẻ em gái, kiểm soát lựa chọn giới tính thai nhi, cải thiện an sinh cho người cao tuổi...
Bà Thảo cũng đặt vấn đề việc dành chính sách riêng cho gia đình sinh ít nhất 2 con gái liệu có tạo ra sự bất bình đẳng ngược với trẻ em trai và các nhóm còn lại hay không.
"Nếu nguồn lực bổ sung giúp trẻ em gái khắc phục những bất lợi do tư tưởng trọng nam tạo ra, đây có thể là biện pháp hướng tới bình đẳng thực chất", theo bà Thảo. Tuy nhiên, Tiến sĩ Thảo cũng cảnh báo chính sách có thể phản tác dụng nếu vô tình củng cố suy nghĩ rằng sinh con gái là một thiệt thòi cần được “bù đắp”.
Đây cũng là điểm GS.TS Giang Thanh Long (giảng viên cao cấp, Đại học Kinh tế Quốc dân - Hà Nội) đặc biệt lưu ý. Theo ông, hỗ trợ cho gia đình sinh con gái cần được thiết kế thận trọng để không phát đi thông điệp rằng con gái cần được “đền bù”. Ông đặt ra nghịch lý: Nếu hỗ trợ tất cả trẻ em gái thì nguồn lực cần thiết sẽ rất lớn nhưng nếu chỉ hỗ trợ một nhóm gia đình nhất định thì có thể tạo ra tâm lý “đền bù”.
Theo hai chuyên gia, gốc rễ của vấn đề mất cân bằng giới tính khi sinh không chỉ nằm ở việc một số gia đình có được tiếp cận công nghệ lựa chọn giới tính hay không mà sâu xa hơn là nhu cầu phải có con trai vẫn tồn tại trong đời sống xã hội. Nếu nhu cầu này không thay đổi, một khoản hỗ trợ đơn lẻ khó có thể tạo ra chuyển biến bền vững.