Trầm cảm và lo âu tuổi tiền mãn kinh

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Giai đoạn tiền mãn kinh không chỉ mang đến những cơn bốc hỏa hay mất ngủ, mà đó còn là một "cuộc đấu tranh" khốc liệt về tâm lý. Nhiều phụ nữ rơi vào trạng thái trầm cảm, lo âu kéo dài nhưng lại loay hoay không biết mình đang thực sự gặp vấn đề gì.

BS chuyên khoa 2 Diệp Thị Phương Thảo (Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng) giải thích: "Sự sụt giảm đột ngột của nội tiết tố nữ tạo ra một dạng trầm cảm do nội tiết, góp phần khởi phát hoặc làm nặng thêm các triệu chứng. Điểm khác biệt lớn nhất giữa trầm cảm tiền mãn kinh và trầm cảm thông thường là nó thường đi kèm với các triệu chứng vận mạch như bốc hỏa, vã mồ hôi trộm và rối loạn chu kỳ kinh nguyệt do thay đổi nồng độ estrogen".

Dưới góc độ y học cổ truyền, Th.S-BS Nguyễn Văn Hùng (Bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng) cho biết giai đoạn này được gọi là "kinh loạn" ở phụ nữ tuổi từ 45 - 55, chủ yếu do can thận âm hư, "hư hỏa thượng viêm" gây mất cân bằng, vã mồ hôi trên, trên nóng dưới lạnh. Trạng thái bốc hỏa cũng khiến phụ nữ khó ngủ, mất ngủ, hồi hộp, ngủ không sâu, mơ nhiều, thể trạng suy kém do "can khí uất kết".

Việc nhầm lẫn giữa rối loạn tâm lý và hệ quả nội tiết có thể dẫn đến điều trị sai hướng. Một người dưới 45 tuổi bị trầm cảm lâm sàng có thể do sang chấn tâm lý, di truyền hoặc áp lực cuộc sống, diễn ra độc lập với tình trạng sinh lý. Các triệu chứng kèm theo gồm: mất ngủ kéo dài, chán ăn, ý nghĩ tiêu cực, không kèm dấu hiệu sinh lý đặc thù. Có thể xảy ra ở bất kỳ độ tuổi nào, thường sau một biến cố.

Trong khi đó, rối loạn tâm lý do tiền mãn kinh (thường trên 45 tuổi) thường có tính chất "chu kỳ" và gắn liền với sự thay đổi nội tiết. Trầm cảm lo âu do thiếu hụt nội tiết tố có triệu chứng kèm theo là bốc hỏa, đau xương khớp, kinh nguyệt không đều, giảm nhu cầu sinh lý ảnh hưởng tâm lý... Thời điểm xuất hiện thường trùng khớp với biến động kinh nguyệt.

"Nếu bệnh nhân chỉ điều trị tâm lý mà bỏ qua việc cân bằng nội tiết thì gốc rễ của vấn đề vẫn còn đó. Ngược lại, nếu sử dụng thuốc nội tiết mà không giải tỏa được uất ức về mặt tâm lý, hiệu quả cũng không bền vững. Cần kết hợp nhiều phương pháp giữ nội tiết và hỗ trợ từ dinh dưỡng, thể dục, tinh thần và môi trường lành mạnh thì hiệu quả hơn", BS Thảo tư vấn.

Cũng theo BS Thảo, để vượt qua giai đoạn này, bệnh nhân cần một phác đồ toàn diện. Y học hiện đại có thể can thiệp bằng liệu pháp điều trị thuốc nội tiết tố, thay thế hormone trong trường hợp nặng, nhưng phương pháp này cần sự giám sát chặt chẽ để tránh tác dụng phụ.

BS Hùng cho biết, đối với những bệnh nhân có những triệu chứng nặng ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, có thể chỉ định phối hợp vừa châm cứu các huyệt Thận du, Can du, Tam âm giao… để bổ can thận; dùng thuốc; ngâm chân kết hợp xoa bóp bấm huyệt để ôn ấm kinh lạc, giảm lạnh chi dưới, ngủ ngon…

Giai đoạn tiền mãn kinh từ 45 đến 55 tuổi không chỉ dừng lại ở các phản ứng vận mạch như bốc hỏa hay mất ngủ, mà còn khởi phát những cuộc đấu tranh tâm lý kéo dài ở nhiều phụ nữ. Sự sụt giảm đột ngột nồng độ estrogen tạo ra dạng trầm cảm do nội tiết, làm nặng thêm các rối loạn lo âu gắn liền với sự thay đổi chu kỳ kinh nguyệt. Dưới góc độ y học cổ truyền, Th.S-BS Nguyễn Văn Hùng từ Bệnh viện Y học cổ truyền Đà Nẵng nhận định hiện tượng kinh loạn này xuất phát từ tình trạng can thận âm hư và can khí uất kết. Sự nhầm lẫn giữa sang chấn tâm lý thông thường với rối loạn nội tiết tiền mãn kinh dễ dẫn đến việc áp dụng sai phương pháp điều trị. BS chuyên khoa 2 Diệp Thị Phương Thảo tại Bệnh viện Phụ sản - Nhi Đà Nẵng chỉ ra rằng trầm cảm tiền mãn kinh mang tính chu kỳ và luôn đi kèm dấu hiệu sinh lý đặc thù như đau xương khớp hay giảm nhu cầu sinh lý. Việc chỉ can thiệp tâm lý mà bỏ qua yếu tố nội tiết khiến gốc rễ bệnh lý không được xử lý triệt để, trong khi dùng thuốc nội tiết đơn thuần cũng khó đem lại hiệu quả bền vững nếu tâm lý chưa giải tỏa. Để tối ưu hóa quá trình phục hồi, các chuyên gia khuyến cáo áp dụng phác đồ can thiệp toàn diện phối hợp giữa y học hiện đại và cổ truyền. Liệu pháp thay thế hormone có thể triển khai dưới sự giám sát chặt chẽ đối với trường hợp nặng nhằm hạn chế tối đa tác dụng phụ. Bên cạnh đó, việc kết hợp châm cứu các huyệt Thận du, Can du, Tam âm giao cùng phương pháp ngâm chân xoa bóp bấm huyệt giúp ôn ấm kinh lạc, cải thiện giấc ngủ và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.