Rượu bia không phải nguyên nhân duy nhất gây tổn thương gan. Người không uống rượu vẫn có thể mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa (MASLD), tình trạng chất béo tích tụ quá mức trong gan, thường đi kèm các yếu tố nguy cơ như kháng insulin, thừa cân, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu.
Theo Times of India, nhiều người được phát hiện gan nhiễm mỡ dù không có tiền sử uống rượu. Không ít trường hợp còn trẻ, cảm thấy khỏe mạnh và chỉ tình cờ phát hiện bệnh khi khám sức khỏe định kỳ.
Gan nhiễm mỡ có thể tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Một số trường hợp xuất hiện viêm, xơ hóa gan, thậm chí xơ gan nếu bệnh tiến triển. Dưới đây là những thói quen và yếu tố thường gặp có thể ảnh hưởng đến sức khỏe gan.
Ăn tối muộn, đi ngủ ngay
Ăn tối muộn không trực tiếp gây tổn thương gan, nhưng thói quen ăn nhiều sát giờ ngủ có thể làm tăng lượng calo nạp vào, nhất là khi thường xuyên ăn vặt hoặc sử dụng thực phẩm giàu năng lượng.
Các bữa tối nhiều tinh bột tinh chế, món ngọt và thực phẩm giàu năng lượng dễ khiến tổng lượng calo nạp vào vượt nhu cầu cơ thể. Phần năng lượng dư thừa có thể được chuyển thành chất béo, góp phần làm tăng lượng mỡ tích tụ trong gan.
Ăn tối điều độ, kiểm soát khẩu phần, ưu tiên rau xanh, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu protein lành mạnh giúp hỗ trợ sức khỏe chuyển hóa. Nên duy trì khoảng cách hợp lý giữa bữa tối và giờ ngủ, hạn chế ăn quá no trước khi nằm.
Thường xuyên tiêu thụ đồ uống nhiều đường
Theo Eatingwell, nạp nhiều đồ uống có đường làm tăng lượng calo nạp vào nhưng không tạo cảm giác no tương đương thực phẩm nguyên dạng. Khi năng lượng dư thừa kéo dài, cơ thể dễ tích tụ chất béo, trong đó có mỡ gan.
Tiêu thụ quá nhiều đường, đặc biệt từ đồ uống ngọt, còn có thể góp phần gây rối loạn chuyển hóa, tăng nguy cơ kháng insulin. Đây là một trong những yếu tố liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ. Nên ưu tiên trái cây nguyên quả thay cho nước ép, chọn nước lọc hoặc đồ uống không thêm đường để sử dụng hằng ngày.
Thường xuyên uống nước ngọt chứa nhiều đường có thể làm tăng nguy cơ tích tụ mỡ trong gan. Ảnh: Bảo Bảo
Ngồi nhiều
Tập thể dục buổi sáng hoặc đến phòng gym vài lần mỗi tuần mang lại nhiều lợi ích, nhưng không loại bỏ hoàn toàn tác động bất lợi của việc ngồi liên tục trong phần lớn thời gian còn lại. Ngồi lâu, ít vận động có thể làm giảm độ nhạy của cơ thể với insulin, ảnh hưởng đến khả năng điều hòa đường huyết và chuyển hóa chất béo. Khi cơ thể kháng insulin, gan có xu hướng tích tụ nhiều chất béo hơn, làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Người làm việc văn phòng, thường xuyên sử dụng máy tính nên hạn chế ngồi liên tục trong nhiều giờ. Có thể đứng dậy, đi lại hoặc vận động nhẹ giữa các khoảng làm việc, kết hợp duy trì tập thể dục đều đặn.
Thường xuyên ngủ không đủ giấc
Ngủ khoảng 5 giờ mỗi đêm trong thời gian dài có thể ảnh hưởng đến hoạt động chuyển hóa, khả năng điều hòa đường huyết và cảm giác đói, no. Thiếu ngủ kéo dài có liên quan đến tình trạng kháng insulin, tăng cảm giác thèm ăn và khó kiểm soát cân nặng. Những thay đổi này có thể góp phần làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa và tích tụ mỡ trong gan.
Tuy nhiên, một vài đêm ngủ ít không đồng nghĩa gan sẽ bị tổn thương. Điều đáng lưu ý là tình trạng thiếu ngủ lặp lại thường xuyên. Người trưởng thành nên ngủ khoảng 7-9 giờ mỗi đêm, duy trì giờ ngủ và thức dậy tương đối ổn định, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử sát giờ đi ngủ.
Chủ quan vì cân nặng bình thường
Không chỉ người thừa cân, béo phì mới có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ. Một số người có chỉ số khối cơ thể (BMI) bình thường nhưng vẫn tích tụ nhiều mỡ nội tạng, đặc biệt quanh các cơ quan trong ổ bụng.
Mỡ nội tạng có hoạt tính chuyển hóa cao, liên quan đến tình trạng kháng insulin, rối loạn đường huyết và mỡ máu. Vì vậy, người có vóc dáng gầy hoặc cân nặng bình thường vẫn có thể mắc gan nhiễm mỡ. Bên cạnh cân nặng, cần chú ý vòng eo, huyết áp, đường huyết và chỉ số mỡ máu để đánh giá sức khỏe chuyển hóa. Người có các yếu tố nguy cơ nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra chức năng gan và đánh giá tình trạng gan nhiễm mỡ khi cần thiết.
Gan nhiễm mỡ giai đoạn sớm thường có thể cải thiện thông qua thay đổi lối sống. Duy trì vận động, ăn uống cân đối, hạn chế đồ uống có đường, ngủ đủ giấc và kiểm soát các bệnh chuyển hóa góp phần bảo vệ gan. Người có nguy cơ cao hoặc kết quả xét nghiệm gan bất thường nên khám chuyên khoa để được đánh giá, tránh chủ quan chỉ vì không uống rượu bia.
Bảo Bảo (Tổng hợp)