Theo bác sĩ Lê Thị Minh Nguyệt, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, nhiều người cho rằng cha mẹ về hưu, không còn phải lo công việc hay tài chính là có thể an hưởng tuổi già. Tuy nhiên, nghỉ ngơi chỉ là một phần của cuộc sống khỏe mạnh. Khi tuổi cao, cha mẹ vẫn cần duy trì vận động, dinh dưỡng hợp lý, kiểm soát các yếu tố nguy cơ bệnh tật và có đời sống tinh thần tích cực.
Bác sĩ Nguyệt chỉ ra các thói quen có thể kéo dài tuổi thọ và chất lượng sống của người cao tuổi đã được chứng minh.
Bỏ thuốc lá
Trong năm yếu tố, không hút thuốc là thay đổi có ý nghĩa lớn. Khói thuốc chứa nhiều chất độc, làm tổn thương mạch máu và phổi, đồng thời làm tăng nguy cơ ung thư, bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Người lớn tuổi bỏ thuốc vẫn nhận được lợi ích; không có mốc tuổi nào được xem là quá muộn để dừng hút.
Con cái có thể hỗ trợ cha mẹ bằng cách tránh phán xét, cùng xác định tình huống dễ khiến họ muốn hút thuốc và khuyến khích tìm tư vấn y tế. Thuốc hỗ trợ cai nghiện hoặc liệu pháp thay thế nicotine cần được lựa chọn theo sức khỏe và hướng dẫn của nhân viên y tế.
Việc tham gia các hoạt động cùng con cái cũng có thể giúp cha mẹ bớt cô đơn. Ảnh minh họa: Vecteezy
Vận động mỗi ngày, duy trì cân nặng phù hợp
Nghiên cứu Circulation dùng chỉ số khối cơ thể 18,5-24,9 làm một tiêu chí nguy cơ thấp. Tuy nhiên, ở người lớn tuổi, mục tiêu không nên chỉ là giảm số cân. Giảm cân quá nhanh có thể kéo theo mất cơ, giảm sức mạnh và tăng nguy cơ té ngã. Việc điều chỉnh cân nặng cần kết hợp ăn đủ chất đạm, vận động sức mạnh và theo dõi vòng eo, khả năng đi lại, sinh hoạt hàng ngày.
Người thừa cân, béo phì hoặc mắc tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh thận nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đặt mục tiêu riêng. Không tự dùng thuốc giảm cân hay thực phẩm bổ sung theo lời truyền miệng.
Người cao tuổi không nhất thiết phải tập nặng. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, làm vườn hoặc tập theo nhóm đều có thể giúp duy trì sức bền, khối cơ, khả năng giữ thăng bằng và sự độc lập khi về già. WHO khuyến nghị người từ 65 tuổi nên có ít nhất 150 phút vận động aerobic cường độ vừa mỗi tuần, kèm bài tập tăng sức mạnh từ hai ngày; người có khả năng vận động kém nên tập thăng bằng từ ba ngày mỗi tuần.
Cha mẹ ít vận động nên bắt đầu bằng quãng ngắn, tăng dần thời gian và cường độ. Người có bệnh tim mạch, đau khớp, chóng mặt, khó thở hoặc từng té ngã cần trao đổi với bác sĩ để chọn hình thức tập an toàn.
Ăn đa dạng, ít thực phẩm chế biến
Khẩu phần nên ưu tiên rau, quả, đậu, hạt, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp như cá, trứng, sữa, thịt nạc hoặc đậu phụ. Đồng thời, cần hạn chế món nhiều muối, đường tự do, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến sẵn. Thay vì ép cha mẹ theo một chế độ kiêng nghiêm ngặt, gia đình có thể thay đổi từ bữa ăn quen thuộc: thêm rau, giảm món chiên, bớt nước ngọt và điều chỉnh lượng muối.
Người cao tuổi dễ ăn kém do răng miệng, thuốc điều trị, giảm vị giác hoặc bệnh nền. Nếu sụt cân không chủ ý, nuốt nghẹn, chán ăn kéo dài hay yếu cơ, không nên tiếp tục cắt giảm khẩu phần mà cần được đánh giá dinh dưỡng và sức khỏe.
Bên cạnh đó, người cao tuổi hạn chế rượu bia. Công trình năm 2018 xếp lượng rượu bia thấp vào nhóm nguy cơ thấp, song đây không phải lý do để người không uống bắt đầu uống nhằm kéo dài tuổi thọ. Rượu liên quan đến nhiều nguy cơ sức khỏe; ở người cao tuổi, khả năng chuyển hóa giảm và rượu còn có thể tương tác với thuốc, làm tăng chóng mặt, té ngã hoặc hạ đường huyết.
Cách an toàn hơn là giảm lượng và số lần uống; người đang dùng thuốc, mắc bệnh gan, có tiền sử nghiện rượu hoặc được bác sĩ khuyên kiêng nên tránh hoàn toàn. Trong gia đình, không nên coi uống rượu là điều bắt buộc trong gặp gỡ, lễ Tết.
Người đàn ông 63 tuổi đưa cha mẹ đi tiêm vaccine tại VNVC để phòng bệnh. Ảnh: Hồng Đào
Chủ động chăm sóc sức khỏe
Nhiều người vẫn cảm thấy khỏe dù bị tăng huyết áp, đường máu hoặc cholesterol. Vì vậy, người dân, đặc biệt là người có bệnh lý nền cần tuân thủ lịch khám bệnh theo yêu cầu của bác sĩ và theo dõi các chỉ số sức khỏe để điều chỉnh bằng thuốc hoặc can thiệp y tế khác.
Nghiên cứu đăng trên Thư viện Y khoa quốc gia Mỹ, dựa trên dữ liệu của hơn 23.000 người cho thấy, những người không có bệnh lý nền, lối sống sinh hoạt lành mạnh có tuổi thọ cao hơn 8,9 tuổi so với nhóm có bệnh nền, lối sống không lành mạnh. Con cái có thể giúp cha mẹ duy trì lịch khám, theo dõi các chỉ số cần thiết và tuân thủ điều trị nếu đã mắc bệnh.
Phòng bệnh truyền nhiễm cũng góp phần giúp người cao tuổi duy trì thể lực và khả năng sống độc lập. Một đợt cúm, viêm phổi, zona hoặc nhiễm virus hợp bào hô hấp (RSV) nặng có thể khiến người bệnh phải nằm viện, suy giảm vận động và khó hồi phục hơn người trẻ. Do đó, một số vaccine thường được khuyến nghị ở người lớn tuổi gồm vaccine phòng cúm, phế cầu, zona thần kinh, hợp bào hô hấp RSV, bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B và một số bệnh khác tùy nguy cơ cá nhân.
Để hỗ trợ cha mẹ thay đổi, con cái nên bắt đầu từ việc nhỏ và cụ thể: cùng đi bộ, điều chỉnh một món ăn, sắp xếp buổi khám hoặc rà lại sổ tiêm. Mục tiêu không phải đạt một lối sống hoàn hảo ngay lập tức, mà là tạo nếp sinh hoạt có thể duy trì trong nhiều năm.
Huệ Lan