Ăn cơm là mở YouTube, mẹ hốt hoảng vì con 2 tuổi líu lo giống "tiếng Ả Rập"

Con ít gọi mẹ nhưng lại “líu lo” thứ tiếng lạ

Khoảng vài tuần trở lại đây, chị N.T.H. (Hà Nội) bắt đầu nhận thấy những biểu hiện khác thường ở con trai 2 tuổi.

Ở độ tuổi nhiều trẻ đã có thể sử dụng những từ đơn giản để thể hiện nhu cầu, con chị vẫn ít chủ động nói chuyện. Khi muốn uống nước, lấy đồ chơi hay đòi ăn, bé thường kéo tay mẹ, chỉ vào đồ vật hoặc phát ra những âm thanh ngắn thay vì nói.

Điều khiến gia đình ngạc nhiên là thỉnh thoảng cậu bé lại nói liên tục những chuỗi âm thanh lạ. Một số âm nghe gần giống tiếng Anh, số khác có ngữ điệu khiến người lớn trong nhà liên tưởng tới tiếng Ả Rập.

Ban đầu, mọi người cho rằng trẻ đang bập bẹ và tự tạo ra những âm thanh vô nghĩa. Tuy nhiên, tần suất ngày càng nhiều khiến chị H. bắt đầu lo lắng.

Người mẹ đặc biệt chú ý khi thấy con có thể “líu lo” một đoạn khá dài theo ngữ điệu giống như đang nói chuyện, nhưng khi được hỏi những câu đơn giản bằng tiếng Việt, bé ít phản hồi bằng lời.

Tìm lại thói quen sinh hoạt của con, chị H. nhận ra chiếc điện thoại gần như xuất hiện trong mọi bữa ăn.

Từ khi con bắt đầu ăn dặm, mỗi lần bé quấy khóc hoặc không chịu ăn, gia đình thường mở YouTube cho xem. Ban đầu là những video ca nhạc, hoạt hình dành cho trẻ em bằng tiếng Việt.

“Có điện thoại thì con ngồi yên, ăn nhanh hơn nên lâu dần cả nhà thành quen. Cứ đặt con vào ghế ăn là tôi lại mở máy”, người mẹ kể.

Điều chị không để ý là sau khi một video kết thúc, nền tảng tiếp tục tự động phát những nội dung khác.

Từ các bài hát tiếng Việt, màn hình có thể chuyển sang hoạt hình tiếng Anh rồi những video dành cho trẻ em bằng các ngôn ngữ mà gia đình không nhận biết. Có những hôm điện thoại vẫn phát liên tục trong lúc người lớn tranh thủ làm việc nhà.

Khi kiểm tra lại lịch sử xem video, chị H. mới phát hiện con đã tiếp xúc với không ít nội dung nước ngoài. Một số đoạn có âm thanh và cách phát âm khá giống những chuỗi tiếng mà bé thường xuyên bắt chước.

Lo con gặp vấn đề về phát triển ngôn ngữ, gia đình quyết định đưa trẻ đi khám.

Nhiều trẻ rối loạn ngôn ngữ, hành vi vì "ăn cơm là xem máy"

Tình huống trên cho thấy một vấn đề đang được các bác sĩ lưu ý khi ngày càng nhiều trẻ tiếp xúc với màn hình từ rất sớm.

Tại Đơn nguyên Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Nhi Hà Nội, bên cạnh các trường hợp ở tuổi vị thành niên, bác sĩ Bùi Thị Dung cho biết đơn vị tiếp nhận nhiều trẻ 2-5 tuổi đến khám vì suy giảm ngôn ngữ và những bất thường trong giao tiếp.

Đáng chú ý, một số trẻ sử dụng tiếng Việt rất hạn chế khi giao tiếp với cha mẹ nhưng lại bắt chước, phát ra những âm lạ, cha mẹ không hiểu trẻ nói gì.

Thay vì tiếp nhận tiếng mẹ đẻ thông qua quá trình trò chuyện, phản hồi và tương tác trực tiếp với người xung quanh, những trẻ này dành nhiều thời gian trước màn hình và bị thu hút bởi âm thanh từ các chương trình nước ngoài.

Một số trẻ không biết diễn đạt nhu cầu bằng tiếng Việt, chủ yếu chỉ trỏ hoặc phát ra âm thanh “ư, a”. Khi không được đáp ứng mong muốn hoặc bị lấy điện thoại, trẻ có thể la hét, cáu gắt và bùng nổ cảm xúc.

Chiếc điện thoại trở thành “bảo mẫu” trong mỗi bữa ăn

Theo bác sĩ Bùi Thị Dung, nhịp sống bận rộn và áp lực công việc khiến thời gian cha mẹ dành để trò chuyện, vui chơi với trẻ bị thu hẹp.

Khi cần con ngồi yên để làm việc hoặc muốn trẻ ăn nhanh hơn, điện thoại trở thành một giải pháp tiện lợi.

Đáng lo ngại, có trường hợp trẻ được tiếp xúc với màn hình từ vài tháng đầu sau sinh. Một số phụ huynh cho rằng những hình ảnh chuyển động, màu sắc hoặc chương trình trực tuyến có thể giúp kích thích thị giác và trí não của trẻ.

Tuy nhiên, việc để thiết bị điện tử thay thế lời nói, ánh mắt và hoạt động tương tác giữa trẻ với cha mẹ có thể khiến trẻ mất đi những cơ hội quan trọng để học ngôn ngữ thông qua môi trường sống thực tế.

Khi trẻ xem nội dung một mình, vấn đề không chỉ nằm ở việc video sử dụng tiếng Việt hay một ngoại ngữ.

Màn hình phát âm thanh và hình ảnh theo một chiều, trong khi giao tiếp ngoài đời đòi hỏi trẻ phải quan sát nét mặt, ánh mắt, chờ lượt nói, phản hồi câu hỏi và sử dụng từ ngữ để diễn đạt được nhu cầu của mình.

Nếu thiếu sự hướng dẫn của người lớn và tương tác xã hội thực tế, trẻ có thể ngày càng bị cuốn vào thế giới trên màn hình.

Theo bác sĩ Dung, trong thời đại công nghệ, cấm đoán tuyệt đối thiết bị điện tử không phải lúc nào cũng là giải pháp. Vấn đề nằm ở cách cha mẹ kiểm soát thời gian, lựa chọn nội dung và đồng hành khi trẻ sử dụng thiết bị.

Đặc biệt, phụ huynh không nên để thuật toán tự động quyết định trẻ sẽ xem gì tiếp theo.

Khi nhận thấy trẻ chậm phát triển ngôn ngữ, ít giao tiếp bằng mắt, chủ yếu dùng hành động thay lời nói, thường xuyên lặp lại những âm thanh từ video hoặc dễ bùng nổ khi bị lấy thiết bị, phụ huynh không nên đơn thuần cho rằng trẻ “xem nhiều nên biết ngoại ngữ”.

Trẻ cần được đánh giá đầy đủ về khả năng ngôn ngữ, giao tiếp, hành vi và sự phát triển để xác định nguyên nhân.

Bên cạnh đó, cha mẹ cần chú ý những thay đổi khác như trẻ ngày càng khép mình, thích ở một mình với thiết bị, dễ cáu gắt, rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi hoặc xuất hiện các biểu hiện liên quan đến mắt.

Với những trường hợp đã xuất hiện bất thường về tâm lý, hành vi hoặc sử dụng thiết bị điện tử quá mức, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và giao tiếp để đưa ra hướng can thiệp phù hợp.