Dân Trí • 21/09/2026 08:42

Bác sĩ chỉ cách nhận biết nhanh dấu hiệu đột quỵ

(Dân trí) - Đột quỵ thường xảy ra đột ngột. Do đó, nhận biết các dấu hiệu cảnh báo khi bản thân hoặc người xung quanh có nguy cơ đột quỵ là vô cùng quan trọng.

"Thực sự không có dấu hiệu báo trước nào cho thấy cơn đột quỵ sắp bắt đầu. Triệu chứng đầu tiên mà người bệnh gặp phải cũng chính là lúc cơn đột quỵ bắt đầu", BS Brandon Giglio, chuyên gia về thần kinh mạch máu tại NYU Langone Health (Mỹ), cho biết.

Dưới đây là cách nhận biết nhanh đột quỵ với cụm từ viết tắt theo tiếng Anh là BE FAST:

- B: Balance (khả năng giữ thăng bằng)

Chia sẻ trên House Keeping, BS Erin Hansen, bác sĩ chăm sóc sức khỏe ban đầu tại Mercy Personal Physicians ở Overlea, cho biết các vấn đề về thăng bằng có thể biểu hiện theo nhiều cách khác nhau. Đó có thể là tình trạng đột ngột mất thăng bằng, khó khăn trong việc phối hợp vận động, khó đi lại, hoặc dáng đi trông có vẻ bất thường hay không vững vàng.

Bác sĩ chỉ cách nhận biết nhanh dấu hiệu đột quỵ - 1 — Đột quỵ cần được cấp cứu càng sớm càng tốt (Ảnh: Onlyhealth).

- E: Eyes (mắt)

BS Hansen cho biết những thay đổi về thị lực có thể bao gồm mất thị lực hoàn toàn hoặc một phần ở một hoặc cả hai mắt, nhìn đôi (song thị) hoặc đột ngột nhìn mờ.

- F: Face (khuôn mặt)

Những thay đổi trên khuôn mặt có thể bao gồm tình trạng méo hoặc xệ một bên mặt.

"Một cách hiệu quả để kiểm tra điều này là yêu cầu người đó mỉm cười. Việc này sẽ giúp bạn thấy rõ sự mất cân đối hoặc tình trạng xệ xuống ở một bên mặt", BS Hansen nói.

- A: Arm (tay)

BS Hansen cảnh báo tình trạng yếu tay hoặc chân, thường ở một bên cơ thể, là dấu hiệu của đột quỵ.

"Một cách tốt để kiểm tra là yêu cầu người đó giơ cả hai tay lên. Nếu họ có thể giơ một tay lên bình thường nhưng tay kia không cử động được chút nào, thì tình trạng đó thực sự rất nghiêm trọng. Tuy nhiên, cũng có trường hợp họ giơ được tay lên nhưng sau đó tay lại từ từ hạ xuống", bà nói.

- S: Speech (lời nói)

Các vấn đề về lời nói có thể bao gồm từ nói lắp, khó diễn đạt đến hoàn toàn không thể nói được. Khó hiểu lời người khác nói và không thể thực hiện theo các mệnh lệnh đơn giản cũng là dấu hiệu của đột quỵ.

- T: Time (thời gian)

Đây là yếu tố quan trọng nhất cần ghi nhớ: Hãy hành động nhanh chóng. BS Hansen cho biết: "Câu thần chú mà nhiều người trong chúng tôi thường dùng là “thời gian chính là não bộ”."

Khi đột quỵ xảy ra, một phần não bộ không nhận đủ oxy, dẫn đến tổn thương vùng não đó.

"Việc đột ngột bị đau đầu dữ dội hoặc cơn đau đầu tồi tệ nhất trong đời cũng có thể là một triệu chứng khác của đột quỵ", BS Giglio bổ sung.

Cần làm gì nếu nhận thấy các triệu chứng đột quỵ?

Các chuyên gia khuyến cáo, ngay khi nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu đột quỵ, cần gọi ngay cho dịch vụ cấp cứu.

Theo BS Giglio, hiện nay có một quan niệm sai lầm phổ biến là nên thử điều trị đột quỵ tại nhà bằng các loại thuốc như aspirin.

Thực tế có 2 loại đột quỵ: xuất huyết não và nhồi máu não (thiếu máu cục bộ), phương pháp điều trị đối với hai loại này cũng khác nhau. Ở người bị đột quỵ xuất huyết não, một mạch máu trong não bị vỡ và gây chảy máu. Còn trong đột quỵ nhồi máu não, cục máu đông trong mạch máu não làm cản trở dòng chảy của máu.

Nếu không thực hiện các xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh, không thể xác định được người bệnh đang bị loại đột quỵ nào. BS Giglio cho biết khoảng 87% các ca đột quỵ là nhồi máu não; tuy nhiên, nếu người bệnh thực sự bị đột quỵ xuất huyết não, việc dùng aspirin có thể khiến tình trạng chảy máu trở nên nghiêm trọng hơn.

Hiểu thế nào về "đột quỵ nhẹ"

BS Hansen giải thích rằng các cơn thiếu máu não thoáng qua (TIA), hay còn gọi là "đột quỵ nhẹ", xảy ra khi dòng máu lên não bị hạn chế tạm thời, khiến người bệnh gặp các triệu chứng giống như đột quỵ nhưng có thể tự hết trong vòng vài phút đến vài giờ.

Điều quan trọng cần biết là các cơn thiếu máu não cục bộ thoáng qua làm tăng nguy cơ bị đột quỵ. Khoảng một phần ba số người từng bị TIA sẽ bị đột quỵ sau đó.

Vì thế, BS Giglio nhấn mạnh việc thông báo cho bác sĩ về bất kỳ triệu chứng nào giống như đột quỵ mà bạn gặp phải là vô cùng quan trọng, ngay cả khi các triệu chứng đó đã tự hết. Đối với những người từng bị TIA, các bác sĩ hoàn toàn có thể kê đơn các loại thuốc giúp giảm đáng kể nguy cơ xảy ra đột quỵ.

Bác sĩ chỉ cách nhận biết nhanh dấu hiệu đột quỵ - 2

Đột quỵ thường không có dấu hiệu báo trước rõ ràng, bởi triệu chứng đầu tiên xuất hiện cũng chính là thời điểm cơn đột quỵ bắt đầu xảy ra. Bác sĩ Brandon Giglio, chuyên gia thần kinh mạch máu tại NYU Langone Health, Mỹ, cho biết người xung quanh cần nhận diện nhanh các biểu hiện bất thường để hành động kịp thời. Theo thông tin Dân Trí dẫn lại, cụm từ BE FAST giúp ghi nhớ những dấu hiệu quan trọng liên quan đến thăng bằng, mắt, khuôn mặt, tay, lời nói và thời gian. Chữ B trong BE FAST là Balance, tức khả năng giữ thăng bằng, thường bị ảnh hưởng đột ngột khi não không nhận đủ máu và oxy. Người bệnh có thể mất thăng bằng, khó phối hợp vận động, đi lại khó khăn, dáng đi bất thường hoặc trở nên chệnh choạng rõ rệt. Những biểu hiện này đôi khi xuất hiện rất nhanh, vì vậy không nên cho rằng người bệnh chỉ mệt mỏi, chóng mặt thông thường hoặc gặp vấn đề tạm thời. Chữ E là Eyes, liên quan đến những thay đổi bất thường về thị lực, có thể xuất hiện ở một mắt hoặc đồng thời cả hai mắt. Người bệnh có thể mất thị lực hoàn toàn, mất một phần thị lực, nhìn đôi hoặc đột ngột nhìn mờ mà trước đó không gặp tình trạng tương tự. Khi thị lực thay đổi bất ngờ kèm những dấu hiệu thần kinh khác, gia đình cần xem đây là tình huống cấp cứu, không chờ triệu chứng tự biến mất. Chữ F là Face, chỉ khuôn mặt, nơi thường bộc lộ sự mất cân đối khi một bên bị yếu hoặc xệ xuống đột ngột. Cách kiểm tra đơn giản là yêu cầu người bệnh mỉm cười, qua đó có thể nhận ra miệng lệch, má xệ hoặc một bên mặt không cử động bình thường. Bác sĩ Erin Hansen, chuyên gia chăm sóc sức khỏe ban đầu tại Mercy Personal Physicians ở Overlea, cho rằng dấu hiệu này dễ kiểm tra nhưng cần được thực hiện ngay khi nghi ngờ. Chữ A là Arm, chỉ tay, đồng thời bao gồm tình trạng yếu ở tay hoặc chân, thường xảy ra tại một bên cơ thể. Người kiểm tra có thể yêu cầu bệnh nhân giơ cả hai tay, rồi quan sát xem một tay có thể nâng lên hay từ từ hạ xuống hay không. Nếu một tay hoàn toàn không cử động được, hoặc không giữ được tư thế như tay còn lại, đó là dấu hiệu nghiêm trọng cần cấp cứu khẩn cấp. Chữ S là Speech, tức lời nói, với biểu hiện từ nói lắp, khó diễn đạt ý tưởng đến hoàn toàn không thể phát âm như bình thường. Người bệnh cũng có thể không hiểu lời người khác, không thực hiện được mệnh lệnh đơn giản hoặc trả lời lệch khỏi nội dung đang được hỏi. Chữ T là Time, nhắc mọi người rằng thời gian giữ vai trò quyết định, bởi “thời gian chính là não bộ” khi mỗi phút trì hoãn có thể làm tổn thương thêm mô não. Ngoài BE FAST, cơn đau đầu dữ dội đột ngột, đặc biệt là cơn đau được mô tả tồi tệ nhất trong đời, cũng có thể là biểu hiện đột quỵ. Khi nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu, cần gọi ngay dịch vụ cấp cứu thay vì tự đưa người bệnh đi bằng phương tiện cá nhân hoặc chờ theo dõi thêm. Các chuyên gia cảnh báo không nên tự dùng aspirin tại nhà, bởi đột quỵ xuất huyết não và đột quỵ nhồi máu não cần phương pháp điều trị hoàn toàn khác nhau. Đột quỵ xuất huyết não xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, còn đột quỵ nhồi máu não hình thành do cục máu đông cản trở dòng máu lưu thông. Khoảng 87% các ca đột quỵ là nhồi máu não, nhưng chỉ xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh mới xác định được chính xác loại đột quỵ đang xảy ra. Nếu người bệnh bị xuất huyết não, aspirin có thể khiến chảy máu nặng hơn; ngay cả triệu chứng tự hết trong vài phút đến vài giờ cũng có thể là TIA, thường gọi là “đột quỵ nhẹ”, cần báo ngay cho bác sĩ vì khoảng một phần ba người từng bị TIA sẽ tiếp tục bị đột quỵ sau đó.

Xem thêm tại Dân Trí